Jańa ortalyq – jastar úshin arnaıy ázirlengen jáne bozbala shaqtan eresek ómirge qaýipsiz ótýge yqpal etetin ómirlik mańyzdy daǵdylardy damytýǵa baǵyttalǵan aqparat pen qyzmetterdi usynatyn resýrstyq hab.
Bul sharaǵa Densaýlyq saqtaý mınıstrligi, Almaty qalasynyń ákimdigi jáne Birikken Ulttar Uıymynyń halyq salasyndaǵy qory (IýNFPA) uıytqy bolyp otyr.
Atalmysh ortalyqty qurý Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń sapaly aqparat pen qyzmet kórsetý arqyly jastardyń quqyqtary men múmkindikterin keńeıtý jónindegi jumys baǵdarlamasynyń bir bóligi bolyp tabylady. О́z kezeginde IýNFPA Ortalyqqa trenıngter men basqa da qoldaý túrlerin usynady, onyń ishinde basqa eldermen úzdik tájirıbelermen almasýǵa yqpal etip ári Ortalyqtyń qurylyp, damýyna múliktik úles qosty.
Jasóspirimder men jastardy Ortalyqta olarmen ózara is-qımyl jasaýǵa arnaıy oqytylǵan sarapshylar qabyldaıdy. Munda jasóspirimder gınekology, androlog, psıholog, áleýmettik qyzmetker jáne basqa da mamandar jumys isteıdi.
«Jastardyń quqyqtary men múmkindikteri bolsa, olar ózgeristiń tıimdi qozǵaltqyshyna aınalady. Jastardyń jasóspirimdik jasta qanshalyqty jaqsy baǵdarlanǵany olardyń óz ómiriniń budan keıingi barysyn ǵana emes, olardyń ortasy men jalpy qoǵamnyń damýyn da aıqyndaıdy, – dedi IýNFPA-nyń Qazaqstandaǵy ókili jáne Qyrǵyzstan men Túrikmenstan elderindegi dırektor bolyp tabylatyn Djýlııa Valeze. – Alaıda jastardyń densaýlyǵyna ınvestısııa salmaı olardyń áleýetin tolyq júzege asyrý múmkin emes. Jastar densaýlyq ortalyǵy jigitter men qyzdar ózderiniń fızıkalyq, emosııalyq, psıhologııalyq damýyna qatysty suraqtarǵa jaýap alatyn, sondaı-aq ózine degen senimdilikti damytý, kóshbasshylyq qasıetterdi qalyptastyrý sııaqty taǵy da basqa ómirlik mańyzdy daǵdylarǵa ıe bolatyn oryn bolady».
Jaqynda júrgizilgen zertteý Qazaqstanda 15-19 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimderdiń úshten biri jynystyq turǵydan belsendi ekenin kórsetti. Bul rette suralǵandardyń basym kópshiliginiń – 91 paıyzynyń AITV jáne JITS týraly jetkilikti tolyq bilimi joq. Sonymen qatar, jasóspirimder júktiliginiń sany EYDU-nyń basqa elderimen salystyrǵanda joǵary bolyp otyr.
«Sen jasóspirim bolǵan kezde, kóptegen kútpegen qaýip-qaterlerge: qurdastary tarapynan jasalatyn qysymǵa, olardyń qýdalaýyna, qaýipti minez-qulyqqa, sonyń ishinde qaýipti jynystyq minez-qulyqqa jáne basqalaı qaterlermen betpe-bet kele alasyń. Durys aqparatty bilý mańyzdy, qurdastarynyń qysymyna qarsy turýǵa jáne olarǵa «joq» dep aıtýǵa úırenýdiń mańyzy zor. Biraq eń bastysy – adamda ómirińizdi eleýli túrde aıqyndaıtyn sheshim qabyldaý quqyǵy men tańdaý múmkindiginiń bolýy. Bul ortalyqqa barý jáne onyń is-sharalaryna qatysý jastarǵa olardyń ómirine qatysty salalarda salaýatty sheshimder qabyldaýǵa kómektesedi», – dedi Y-PEER qozǵalysynyń qatysýshysy Aıym Oljabaı. Onyń aıtýynsha, «Jastarǵa ınvestısııalar salý: eshkimdi nazardan tys qaldyrmaımyz» Astana deklarasııasynda bul tarmaqtardyń barlyǵy da bar.
