Ekonomıka • 17 Shilde, 2019

«Qarapaıym zattar ekonomıkasy» qalaı damyp jatyr?

261 retkórsetildi

«Teńge tıynnan quralady» demekshi, bızneste shaǵyn mekemeden iri kompanııaǵa aınalǵan uıymdar jeterlik. Álemdik tájirıbeni alyp qarasaq, áıgili polkovnık Sanders (Harland Devıd Sanders) kishigirim dámhanany on jyldyń kóleminde dúıim Qurama Shtatqa tanymal meıramhanaǵa aınaldyra bildi. Búginde atalǵan jedel taǵam meıramhanasynyń shartaraptaǵy jelilerinen óziń shatasasyń. Tizbekteı bersek mundaı mysaldar jeterlik. Al bizdegi shaǵyn bıznes konıýnktýrasynyń deńgeıi qandaı? Otandyq kásipker qyzmet kórsetý landshaftynyń aýqymyn keńeıtýge qanshalyqty múddeli? Qazaqstan «qarapaıym zattar ekonomıkasynyń» áleýetin tolyq paıdalanyp júr me?

Sheteldik shıkizatqa táýeldi

Kúni keshe Úkimettiń keńeı­tilgen otyrysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev, el­degi «qarapaıym zattar ekono­mıkasynyń» áleýeti áli de durys paıdalanylmaı kele jatqanyn aıtqan-dy. Memleket basshysy ásirese jıhaz, tamaq jáne jeńil ónerkásip óndirisine aıryqsha mán berý kerektigine toqtalyp, Úkimettegi múshelerine osyny tezdetip qolǵa alýdy tapsyrdy. Degenmen, memlekettik baǵdarlamalardy utymdy paıdalanyp kásibin órge doma­latqan qazaqstandyqtar az emes. Olardyń arasynda ónim­derin Qazaqstannan bólek Eý­razııalyq ekonomıkalyq odaq keńistigine tasymaldaýdy mejelegen kásiporyndar da bar. Elordalyq Azamat Jaǵyparov jıhaz ónimderin shyǵarýdy jolǵa qoıǵan kásipkerdiń biri. Ol óndiristik sehty 2012 jyly ashqan. Alǵashqyda jumysty 10 adammen bastaǵan isker jannyń ýaqyt óte kele tapsyrystary ulǵaıyp, kásiporyn quramy qosymsha 40 qyzmetkermen tolyqty. Munda jumsaq, korpýsty, metaldy jáne taǵy basqa úlgidegi jıhaz shyǵarylady. Astanalyq kompanııa ónimderin Almaty, Qaraǵandy, Pavlodar, Aqtaý jáne Petropavldan bólek eldiń túkpir-túkpirine jetkizip keledi. Desek te kásipker ónimge arnalǵan shıkizat ból­shek­terin ózge memleketten tasyp júr. Sebebi memlekette jı­haz­dy qurastyrýǵa arnalǵan shıki­zatty shyǵaratyn birde-bir ká­sip­oryn joq degen ýáji bar.  

– Jyldyq tabysymyz 300 mln teńgeden asyp túsedi. Ki­ri­simiz sońǵy úsh jylda artyp ketti. Jumyssyz otyrǵan emes­piz. 50 adam eńbek etip júr. Áıt­se de jumys qoly jetis­peı­di. Sondyqtan demalyssyz qyz­met etýimizge týra keledi. Bul jóninde oqý oryndary­men áńgimelesken edik. Alaıda jastardyń bul salaǵa kelgisi joq. Jalaqy 200 myń teńge­den tómen emes. Soǵan qara­mastan, kadr tapshylyǵy baıqalýda. О́ki­nishke qaraı, elimizde MDF materıalyn óndiretin kásip­oryndar joq. Sol sebepti shıki­zatty syrttan aldyrtýǵa máj­búrmiz. Bul qazaqstandyq jıhaz óndirýshilerdiń bas aýrýyna aınalǵan ortaq másele. 

О́ndiristik fýrnıtýranyń ózi kórshiles memleketterdiń ónimderi. Bizde daıyndalatyn jıhazǵa germa­nııa­lyq materıal qoldanylady, deıdi A.Jaǵyparov.    

Al Abylaı Baıantaev jylqy tólin tasymaldaýǵa arnalǵan tirkemeniń óndirisine tyńnan túren salǵandardyń biri. Ol otandyq at sportynyń qarqyn alýymen jylqy malyn tasymaldaıtyn tirkemege de sonshalyqty suranys kóbeıe tústi deıdi. Áıtse de joǵarydaǵy pikirdi ol da qýattap, ónimge qajetti materıaldardy basqa elden aldyryp júrgenin atap ótti. 

– Quramdas bólshekterdi Reseıden jáne Germanııadan satyp alamyz. Osylaısha jumys isteımiz. Budan bólek júk kóligi tirkemelerin de qurastyramyz. Kóktemde úlken tapsyrys aldyq. Tótenshe jaǵdaılar komıteti sý sorǵysh qondyrǵysyna ar­nalǵan 56 tirkemeni satyp alýǵa kelisti. Jýyrda memlekettik baǵ­dar­lama boıyn­sha baıqaýǵa qatysyp, 3 mln teńge kóleminde grant utyp al­dyq. Ol somany óndiris jumysyn ilge­riletýge jumsaıtyn bolamyz. О́zbek­stan jáne Reseıden habarlasyp, bizdiń ónimge qyzyǵýshylyq bildir­gender bar. Alaı­da, tapsyrysty qabyldamaı otyrmyz. Nege deseńiz, ol úshin óndiris kóle­min ulǵaıtý kerek. Muny aldaǵy ýa­qytta retteý josparlanýda, – deıdi A.Baıan­taev.     

22 jasar Álibek Nazarbaev – irimshik óndirý isin qolǵa alǵan jas ká­sipker. Onyń shaǵyn kásipornynda ıta­lııalyq, fransııalyq jáne ıspa­nııalyq úlgidegi 35 túrli irimshik ázir­­lenedi eken. Munda jylyna 

9 myń tonna daıyn ónim shyǵarylyp kele­di. Dámi til úıiretin irimshik el asta­na­­syndaǵy meıramhanalar men saýda núktelerine jetkizilip turady. Deı tur­ǵanymen jas azamat óndiristi óris­tetý úshin memlekettik qoldaýdyń mańyzy zor dep esepteıdi. 

– Taǵy bir bólimshemizdi Almatyda ashýdy kózdep otyrmyz. Sol sekildi bul tizimde Shymkent qalasy da bar. Bıznesimdi keńeıtý úshin memlekettiń qoldaýy áste qajet. Osy maqsatta sýbsıdııa alýdyń amalyn oılastyrýdamyz. О́ıtkeni ónim kólemin eseleý úshin maǵan qosymsha qondyrǵylar alýǵa týra keledi. Al onyń quny arzan emes, – degen Á.Nazarbaev, aılyq kirisi 3 mln teńgeniń aınalasyn quraı­tynyn atap ótti.    

Jeńil ónerkásiptiń jaıy qalaı?

Sandardy sóıletsek, bıylǵy jar­­ty­­jyldyqta jeńil ónerkásip ónim­derin óndirý kólemi 16,7%-ǵa ar­typty. Onyń ishinde toqyma buıym­darynyń naq­ty kólemi 120,5%-dy, kıim 108,4%-dy, bylǵary jáne oǵan qatysty ónimder 97,2%-dy qura­ǵan. Maqta tal­shyǵy, daıyn toqyma bu­ıymdary, son­daı-aq syrtqy kıim óndirisin ul­ǵaı­tý esebinen toqy­ma jáne kıim ón­dirý isinde ósim baı­qalǵan. Dese de bylǵaryny óńdeý ın­dýstrııasynda aıaq kıim ónimderi kóleminiń tómendeýinen teris dınamıka tirkeldi. Aıta ketý kerek, otandyq óndirýshiler naryqtaǵy ornyn ádetinshe memlekettik tapsyrys arqyly saqtap qalýǵa ty­ry­­sýda. Deı turǵanymen sarapshylar tuty­ný­shylardyń talabyn eskerip, zamanaýı úrdiske ilese bilý kerek dep topshylaıdy. 

– Nelikten Fransııa, Italııa bul baǵytta aıtarlyqtaı tabysqa jetti? Sebebi atalǵan ındýstrııanyń tynysyn zerttep, salaǵa bilgir mamandar­dy jınaqtaı bildi. Olardaǵy jeńil óner­kásiptegi úrdisti sán áleminiń sań­laq­tary, ıaǵnı stılıster qalyp­tasty­rady. Sáıkesinshe túsetin tabystyń kólemi qomaqty. Mine, biz osyǵan durystap mán bergenimiz abzal, – deıdi Jas ká­sip­kerler keńesiniń tóraıymy Aı­nur Ámirhan.

1 trln teńgeden asatyn 1500-ge jýyq joba

Jýyrda ótken Úkimet otyrysyn­da Premer-mınıstrdiń orynbasary Jeńis Qasymbek, «qarapaıym zat­­tar ekonomıkasy» salalaryn damy­­tý Jobalaý keńsesiniń jumysy já­ne Je­ńildetilgen nesıelendirý baǵdar­­lamasy týraly baıandaǵan edi. Vı­se-pre­mer Jobalaý keńsesiniń ju­my­­synda 1 trln teńgeden asatyn so­maǵa 1500-ge jýyq joba bar ekenin, bul eldegi barlyq áleýetti qa­ty­sýshylardyń shamamen 30%-yn qu­raı­tynyn jetkizdi. Onyń ishinde 41 mlrd teńgeni quraıtyn 92 joba maquldanǵanyn jáne 280 mlrd teńge bolatyn 166 jobany bankter qarap jatqanyn baıandady. J.Qasymbek sońǵy aıda maquldanǵan jobalar sany 2 esege artyp, olardyń deni tamaq, qyzmetter, agroónerkásip kesheni jáne jeńil ónerkásip salasyna qatysty ekenin aıtty. 92 jobanyń 29-y jańa óndiristerdi qurýdy, 

63-i qoldanystaǵy óndiristi keńeıtýdi kózdeıdi. «Atalǵan jobalardy iske asyrý shamamen 2 myńǵa jýyq jumys ornyn quryp, salyq túsimderin 

6,6 mlrd teńgege ulǵaıtýǵa múmkindik beredi», dedi J.Qasymbek

Osy oraıda Memleket basshysy aıtqandaı, «qarapaıym zattar ekonomıkasynyń» múmkindikterin kásipkerlik qaýymdastyqpen birge jiti zerttep, taldaýdyń ýaqyty týǵanyn, sonyń nátıjesinde jańa jumys oryndaryn qurýǵa da jol ashylatynyn aıtqymyz keledi.


Jaqsylyq MURATQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Banner
Sońǵy jańalyqtar

Hat qorjyn (23.09.2019)

Qoǵam • Keshe

Qostanaı qysta tońbaıdy

Aımaqtar • Keshe

«Mal da joq, qaıyr da joq»

Qazaqstan • Keshe

Halhyn-gol shaıqasynyń qaharmany

Rýhanııat • Keshe

Aqyn toıyna daıyndyq qalaı?

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar