Tutynýshyny tunshyqtyrǵan tarıf «jumbaǵy»

Beısenbi, 28 naýryz 2013 1:45

Búkil órkenıet álemi tutynýshy múddesinen shyǵý jolynda qaltqysyz qyzmet kórsetip, olardyń quqyǵyn basty qundylyq retinde qasterleıdi. Al jabaıy kapıtalızmniń jyrtyq kemesine jarmasqan jıyrma jyl ishinde bizdiń qoǵam kerisinshe, tutynýshyny tuqyrtý jolynda alypsatarlyqtyń nebir arsyz amaldaryn oılap taýyp, órkenıetti básekelestikten turatyn klassıkalyq naryq qaǵıdalaryn joqqa shyǵardy. Oǵan osy jıyrma jyl ishinde bir ret arzandap kórmegen bazar narqy men qyzmet kórsetý salasynyń toıymsyz tarıfi kýá. Bul – búkil tutyný rynogyn jaýlap alǵan monopolısterdiń básekelestik orta qalyptastyrýǵa qarsy qasaqana jasaǵan qareketiniń kesiri.

Beısenbi, 28 naýryz 2013 1:45

Búkil órkenıet álemi tutynýshy múddesinen shyǵý jolynda qaltqysyz qyzmet kórsetip, olardyń quqyǵyn basty qundylyq retinde qasterleıdi. Al jabaıy kapıtalızmniń jyrtyq kemesine jarmasqan jıyrma jyl ishinde bizdiń qoǵam kerisinshe, tutynýshyny tuqyrtý jolynda alypsatarlyqtyń nebir arsyz amaldaryn oılap taýyp, órkenıetti básekelestikten turatyn klassıkalyq naryq qaǵıdalaryn joqqa shyǵardy. Oǵan osy jıyrma jyl ishinde bir ret arzandap kórmegen bazar narqy men qyzmet kórsetý salasynyń toıymsyz tarıfi kýá. Bul – búkil tutyný rynogyn jaýlap alǵan monopolısterdiń básekelestik orta qalyptastyrýǵa qarsy qasaqana jasaǵan qareketiniń kesiri.

Sonaý bir ókpeni qysqan ótpeli kezeńde esepsiz júrgizilgen jekeshelendirý naýqany barysynda aǵa urpaq qolymen jasalǵan ortaq ıgilikterdi, kommýnaldyq júıeler men elektr taratý jelilerin sý tegin jeke­menshik qolyna berdik. Basty jeleý – negizinen ótken ǵasyrdyń ekinshi jartysynda salynǵan, paıdalaný merzimi ótip bara jatqan kommýnaldyq jáne ınjenerlik jelilerdi jekemenshik ınvestorlardyń qarjysymen jańǵyrtý jáne qaıta qurý bolatyn. Sóıtip, strategııalyq mańyzy bar elektr qýatyn taratý jelileri de, sýmen, jylýmen, gazben jabdyqtaý júıeleri de qaltalylardyń qolyna kóshti. Qup delik, sodan bergi ótken jıyrma jylda ne ózgertildi, ne jańartyldy?

Máselen, 1998 jyly júrgizilgen monı­torıng boıynsha, kommýnaldyq jáne ınjenerlik júıelerdiń negizgi qorla­rynyń 60-70 paıyzǵa eskirgendigi atap kórsetilip, keshegi keńes zamanynan qalǵan jylý júıeleri, sý qubyrlary men elektr jelilerin shuǵyl jańartý qajettigi kún tártibine qoıylǵan. Eskirgen jeliler úlken shyǵyndardyń oryn alýyna jol berip, bul óz kezeginde tabıǵı monopolııa sýbektileriniń tarıfterin kóterýge sebep bolyp otyrǵandyǵy da naqty eskertilgen. Sodan beri de attaı 15 jyl ótti. Bizde «baıaǵy jartas – bir jartas». Úkimettiń 2012 jylǵy málimeti boıynsha, elimizdegi sýmen jabdyqtaý júıeleriniń 64 paıyzy, sý taratý qubyrlarynyń 66 paıyzy, jylýmen jabdyqtaý júıeleriniń 63 paıyzy, elektr jelileriniń 73 pa­ıyzy, gazben jabdyqtaý júıeleriniń 54 paıyzy jedel kúrdeli jóndeýdi qajet etetin jaǵdaıǵa jetken. Ashy shyndyqty aıtsaq, bul saladaǵy qordalanǵan pro­blemalar eldiń budan keıingi áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qaýip tóndiretin shekke shyqty. Sonda osy jyldar ishinde strategııalyq ınjenerlik jelilerdi jeke­menshikke alǵan ınvestorlar kommýnaldyq ınfraqurylymdardyń jarty paıyzyn da jańǵyrtpaǵan ba? Jyl saıyn tarıfti qymbattatýdan túsetin qarjy qaıda?

Basqasyn bylaı qoıǵanda, 2009 jyly Tabıǵı monopolııalardy retteý agenttiginiń (TMRA) jaýapkershiligimen eskirgen kommýnaldyq jelilerdi jańartý úshin 600-den astam ınvestısııalyq baǵdarlamalar belgilenip, soǵan sáıkes arnaıy ınves­tısııalyq tarıfter taǵaıyndalǵan bolatyn. Tek osy ınvestısııalyq tarıfter arqy­ly tutynýshydan qosymsha jınalǵan tólemder kóleminiń ózi 507,3 mıllıard teńge nemese 3,4 mıllıard dollarǵa jet­­ken. Osy qarjynyń ózi-aq birneshe iri qalalardyń eskirgen kommýnaldyq júıe­lerin jańǵyrtýǵa jeter edi ǵoı.

Budan basqa TMRA-nyń kelisimimen tabıǵı monopolııa sýbektileriniń ıeleri kommýnaldyq júıelerdiń eskirýi saldarynan bolatyn «shyǵyndardyń» ornyn toltyrý jeleýimen jyl saıyn tarıfterdi ósirý sharalaryn qoldanyp keledi. Máselen, Statıstıka agenttiginiń resmı málimeti boıynsha, 2005 jyldan 2011 jylǵa deıin tabıǵı monopolııa sýbektileri jylý berýdi 43 paıyzǵa, ıaǵnı jylýdyń árbir gıgakalorııasyn 1810 teńgeden 2585 teńgege deıin, elektr energııasyn eki eseden astam, ıaǵnı elektr qýatynyń árbir kılovatyn 4,18 teńgeden 9,15 teńgege deıin, ystyq sý, sýyq sý men gazdy tıisinshe 54,59 jáne 57 paıyzǵa deıin, úı telefonynyń tarıfin eki ese, ıaǵnı 440 teńgeden 839 teńgege deıin qymbattatqan.

Jalpy alǵanda, elimiz boıynsha sońǵy jyldary elektr energııasyn taratý kompanııalarynyń qyzmeti úsh esege jýyq qymbattaǵan. Máselen, 2005-2011 jyldar aralyǵynda elektr qýatynyń árbir kılovaty Qyzylordada 4,45 teńgeden 12,6 teńgege, Kókshetaýda 4,46 teńgeden 12,87 teńgege, Almatyda 4,60 teńgeden 12,34 teńgege, Taldyqorǵanda 4,80 teńgeden 12,34 teńgege, Shymkentte 4,40 teńgeden 11,33 teńgege deıin ósip otyr. Elektr taratý kompanııalary tarıf qymbattatýdan túsken qarjyny qalaı paıdalanady? Sońǵy 10 jyl ishinde elektr taratý jelileriniń eskirgendigine baılanysty joǵaltylatyn shyǵyn eselep artqan. Máselen, 10 jyl buryn mundaı shyǵyn kólemi 10 paıyz bolsa, qazir onyń deńgeıi 30 paıyzǵa deıin jetip otyr. Jelilerdi jańǵyrtýǵa jumsalmaıtyn bolsa, elektr taratý kompanııalarynyń tarıfteri nege ósiriledi? Oǵan TMRA nege ruqsat beredi? Osy oraıda TMRA tutynýshy múddesinen góri energetıkalyq kompanııalardyń múddesin kóbirek qorǵap kele jatqany týraly eriksiz oılanýǵa týra keledi. Elektr energııasy tarıfiniń ósýi kommýnaldyq qyzmet túrleriniń bar­lyǵynyń baǵasyn qymbattatýǵa aparady. Bul óz kezeginde TMRA úshin kommýnaldyq qyzmet tarıfterin kóterýge kelisim berý úshin «manevr» jasaýǵa múmkindik beredi. Osy úrdis TMRA-ǵa Murat Ospanov jetekshilik ete bastaǵan sońǵy ýaqytta tym qarqyn alyp bara jatqan sııaqty.

Básekelestikti qorǵaý agenttiginiń tór­aǵa­sy Bolatbek Qýandyqov energe­­­tıkalyq kompanııalar tarıfti qymbattatýdan túsken tabysty tolyǵymen quryltaıshylarǵa dıvıdend retinde tóleýge jumsap otyrǵan­­­­dy­ǵyn atap kórsetti. Jalpy alǵanda, quryl­taı­­shy­larǵa tólengen dıvıdend mólsheri 2 mlrd. teńge nemese 13 mln. dollardy qura­­ǵan. Al osy ýaqytta elektr jeli­le­rin mo­der­nı­za­sııalaýǵa 24,9 mln. teńge nemese 166 myń dollar ǵana, ıaǵnı quryltaı­shy­lar­ǵa tólen­gen syıaqydan 80 ese az qarjy bólingen.

Onyń syrtynda elimizdiń strategııalyq salasynyń birinen sanalatyn energetıkalyq ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa jyl saıyn bıýdjetten mıllıardtaǵan qarjy bólinip, energetıka alpaýyttarynyń tabysyn eseleýge múmkindik berip keledi. Elimizdiń elektr energııasymen qamtamasyz etý júıelerin damytýǵa 2004-2010 jyldar aralyǵynda respýblıkalyq bıýdjetten óńir ákimdikterine 8 mıllıard teńge qarjy bólindi. Al barlyq aýdandyq, oblystyq elektr júıeleri kompanııalary jekemenshik «kásipkerler» qolynda. Al bıýdjet qarjysy bolsa, salyq tóleýshi qarapaıym halyqtyń qarjysy emes pe. Endeshe, ol nege halyqtyń kelisiminsiz, baqylaýynsyz jekemenshik alpaýyttardyń baılyǵyn eseleýge jumsalady? Bıýdjet qarjysyn «jyrtyǵyna jamaý qylýǵa» qunyqqan jekemenshik «ınvestorsymaqtar» endi tarıfter esebinen túsetin paıdany mise tutpaı, bıýdjetten bólingen arnaıy maqsattaǵy qarjylardy da jeke paıdasyna jaratyp jatqan sııaqty. Áıtpese, jyl saıyn modernızasııaǵa bıýdjetten bólinetin mıllıardtaǵan qarjyǵa qaramastan, dál qazir elektrmen jabdyqtaý júıeleriniń 73 paıyzynyń paıdalanýǵa jaramsyz deńgeıge jetkenin qalaı túsindirýge bolady? Bul rette osynyń bárin retteı­tin, monopolııalyq sýbektilerdiń zańsyzdy­ǵyna jol bermeı tutynýshy múddesin qorǵaý úshin qurylǵan memlekettik organ – Tabıǵı monopolııalardy retteý agenttiginiń kerisinshe, monopolısterdiń múddesin qorǵaýshy qurylymǵa aınalyp bara jatqanyn aıtpasqa amalymyz joq. Ol úshin TMRA jekemenshik monopolısterden qandaı «dıvıdend» alatyndyǵy da onsha sheshilmeıtin jumbaq emes.

Ekonomıkamyzdyń taǵy bir strategııa­lyq salasy bolyp sanalatyn jylýmen jabdyqtaý júıeleriniń basym bóli­gi Aqtóbe, Atyraý, Batys Qazaqstan, Qara­ǵan­dy, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan, Ońtústik Qazaqstan oblystarynda jáne Astana men Almaty qalalarynda jekemenshikke berilgen. Soǵan qaramastan 2004-2010 jyldar aralyǵynda jylý júıelerin jańǵyrtýǵa osy óńirlerge respýblıkalyq bıýdjetten 19 mıllıard teńge qarjy bólindi. Keıinnen osy bólingen qarjynyń tıimdiligin teksergen kezde Jambyl, Ońtústik Qazaqstan jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda turǵyndardy jylýmen qamtý sapasy burynǵydan da tómendep, al jylý jelilerindegi apattar tipti jıilep ketkendigi anyqtaldy. Iаǵnı, bıýdjetten bólingen qarjy naqty maqsatqa paıdalanylmaǵan. Qazir elimizdiń jylýmen jabdyqtaý júıelerindegi ahýal erekshe alańdatarlyq jaǵdaıǵa jetti. Máselen, magıstraldy jylý taratý jelilerinde jylýdyń ysyrap bolýy 11 paıyzdan assa, kóp qabatty úılerge jylý taratý jelilerindegi ysyrap mólsheri 17 paıyzǵa jetip otyr. Sý taratý jelileriniń jekemenshikke berilgen úlesi negizinen Aqtóbe, Qaraǵandy, Ońtústik Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan jáne Pavlodar oblystarynda shoǵyrlanǵan. Osy sý taratý jelilerin jańǵyrtý maqsatynda 2004-2010 jyldarda óńirlerge respýblıkalyq bıýdjetten 43 mıllıard teńge qarjy bólindi. Alaıda, óńir ákimdikteri bul qarjyny da tıimdi paıdalanbady. Sý taratý jelilerindegi ysyrap azaımaı otyr. Monopolıster osy magıstraldy jylý júıelerindegi sý jáne elektr taratý jelilerindegi ysyraptyń ornyn tutynýshylar esebinen tolyqtyrýdy ádetke aınaldyrǵan. Búkil órkenıetti álem magıs­traldy júıelerdegi sý jáne elektr taratý jelilerindegi ysyrapty joqqa shyǵarý úshin kúresetin bolsa, bizdiń kommýnaldyq salanyń monopolısteri mundaı ysyrapty boldyrmaýǵa múddeli emes. Olar úshin mundaı ysyraptar jelilerdiń eskirgendigin jeleý etip, aldaǵy ýaqytta da tarıfterdi turaqty túrde kótere berýge yńǵaıly.

Oǵan jaqynda Shymkent qalasynda qalalyq sý arnalary mekemeleriniń bas­shylarynyń, TMRA ókilderiniń qaty­sýymen ótken keńeste elimizdiń Tabı­ǵı mo­nopolııalardy retteý agenttigi tór­aǵa­synyń orynbasary Amanjol Alpys­baev­tyń aıtqan «áýlıelik aqyly» da dálel bolǵandaı. Ol sý arnalary mekeme­le­ri­niń basshylaryna sýdyń tarıfin taǵy da qymbattatýǵa «keńes» berdi. «Tek tarıfti qymbattatý arqyly ǵana biz tur­ǵyn­dardy sýdyń ysyrabyn azaıtyp, únem­deýge úı­re­temiz», dedi ol. О́kinish­ke qaraı, Al­pys­­baev myrza sý taratý júıe­leri men qu­­byr­larynyń paıdalanýǵa jaram­syzdy­­­­­ǵy­nan sarqyrap jatqan sýdyń ysyrabyn qalaı toqtatý jóninde «keńes» bermeı ketti…

«Qolyńnan kelse, qonyshynan bastyń» kerimen telefon baılanysynyń abonenttik aqysyn qymbattatýdan jalyqpaı kele jatqan taǵy bir monopolıst – «Qazaq­tele­kom» aksıonerlik qoǵamynyń qaraketi jalpy rynoktyń konıýnktýralarynan múlde keri ketken. Telefon baılanysy salasynyń birden-bir monopolısi bolyp alǵan «Qazaqtelekom» kompanııasy ekonomıka zańdylyqtarymen de, tutynýshy múddesimen de sanaspaıdy. Osydan biraz buryn Elbasy «Qazaqtelekom» AQ-tyń birinshi basshysy jalaqysynyń júzdegen myń dollarǵa jetkenin jarııa etip, toıymsyz basshyny ornynan taıdyrǵan edi. Sonda jurt baılanys salasyndaǵy abonenttik aqynyń qymbattaýynan túsetin qarjynyń kimniń qaltasyna baratynyn túsingen. Bul jaǵymsyz úrdis odan keıin de jalǵasyp keledi. Eshteńe óndirmeı-aq, eshteńege shyǵyndalmaı-aq keshegi keńes dáýirinen qalǵan baılanys júıelerin parazıttik jolmen jekeshelendirip alǵan kompanııa aksıonerleri tutynýshylarǵa monopolıstik qyzmet kórsetý esebinen mıllı­on­daǵan dollar tabys taýyp, baıyp jatyr. Al eskirgen baılanys jelilerin esebin taýyp, bıýdjetten bó­lin­gen mıllıardtaǵan qarjymen ilde­baı­­lap otyr. Telefon baılanysynyń abonenttik aqysy sońǵy eki-úsh jyldyń ózinde ǵana eselep ósirildi. Tarıftiń qymbattaýynan túsken qosymsha tabystyń qanshasy qyzmet sapasyn jaqsartýǵa, qanshasy baılanys ınfraqurylymyn jańǵyrtýǵa jumsaldy? Ol týraly esep beretin de, tekseretin de organ joq. Bári jasyryn, bári qupııa. Bárin aksıonerlik qoǵamnyń zańnan tys qabyldanǵan «jasandy» jarǵylarymen zańdastyryp alǵan. Jalpy, keshegi ótpeli kezeńde órkenıetti uǵymdar men qundylyqtardy aınalyp ótip, elimizde amalsyz qabyldaýǵa májbúr bolǵan aksıonerlik qoǵamdar týraly zańdy qaıta qarap, olardyń jarǵylaryn qoldanystaǵy zańdarǵa sáıkestendiretin ýaqyt jetti. Áıtpese «úı ishinen úı tikken» aksıonerlik qoǵamdar elimizdiń zańdarynan tys, Úkimettiń ókilettiginen tys ómir súrip, órkenıetti elder qataryna umtylǵan táýelsiz memleketimizdiń bedeline nuqsan keltirýde.

Al osy abonenttik aqysy bas aınaldyratyn «Qazaqtelekom» AQ-tyń tutynýshyǵa kórsetetin qyzmetiniń sapasyn bilgińiz kelse, anyqtama alý qyzmetine habarlasyp kórińiz. Keshegi keńes dáýirinde kez kelgen anyqtama alý úshin 09 telefonyna habarlassańyz bolǵany, suraǵyńyzdy qanaǵattandyratyn. Al qazir 09 anyqtama telefony degen múlde joq. Onyń ornyna 169 aqyly anyqtama qyzmetine habarlasasyz. Qup delik. 169 sanyn terýińiz muń eken avtomatty lentaǵa jazylǵan daýys eki tilde kezek-kezek saıraı jóneledi. «Siz 169 aqyly anyqtama qyzmetine habarlasyp tursyz. Qazaq tilin tańdaý úshin 1-di basyńyz. Orys tilin tańdaý úshin 2-ni basyńyz. Nemese operatordyń jaýabyn kútińiz.» Endi osynyń bári tup týra orys tilinde qaıtalanady. Bárin tyńdap turýǵa shydamyńyz jetse, qalypty gýdok daýysyn estısiz. Odan jalyqpasańyz, birer mınýt taǵy da operatordyń jaýabyn kútesiz. Es ketti, jan shyqty degende taǵy lentaǵa jazylǵan «Keshirińiz, dál qazirgi ýaqytta operatorlar bos emes, keıinirek habarlasyńyz» degen daýys qosylyp, juqarǵan júıkeńizge tuz sebedi. Sóıtip, aqyly anyqtama qyzmetine habarlasyp, anyqtama almasańyz da «Qaztelekomnyń» joǵary «servıstik» qyzmetiniń aqysyn tólep qutylasyz. Mundaı baılanys qyzmeti kimge kerek? Sondyqtan úı telefonynan jappaı bas tartyp, birshama básekelestik nyshany bar uıaly telefon baılanysyna kóshý kerek. Bizdiń bılik basyndaǵylar jıi úlgi etetin Eýropada mundaı qozǵalys kópten beri beleń alǵan.

Sońǵy ýaqytta TMRA tutynýshylardy qymbat baǵaly esepteý qondyrǵylaryn (schetchıkter) ornatýǵa májbúrleý sharalaryn qolǵa aldy. Máselen, TMRA kóp qabatty úıge ornatylatyn jalpy esepteý qondyrǵylary joq tutynýshylar úshin jylý tarıfin 20 paıyzǵa qymbattatty. Al kóp qabatty úılerge arnalǵan jalpy esepteý qondyrǵylarynyń baǵasy 300- 500 myń teńge turady. Ony ornatýǵa kez kelgen úılerdiń turǵyndarynyń múmkindigi kele bermeıdi. Onymen sanasyp jatqan TMRA joq, tarıfti 20, keıbir jerlerde 50 paıyzǵa deıin ósirdi de jiberdi. Al tarıfti qymbattatýdan túsken qarjyǵa taǵy da monopolıster men osy schetchıkterdi ımporttaıtyn deldaldar paıdaǵa kenelip, eki jep bıge shyǵyp otyr. Osydan-aq únemshildik uranyn jeleý etip, tarıfke tejeý qoımaı kele jatqan Tabıǵı monopolııalardy retteý agenttiginiń kimniń «soıylyn soǵyp» júrgenin túsinýge bolady.

Jylý esepteý qondyrǵylary qoıyl­maǵan kóp qabatty úılerdiń tutynýshylary úshin tarıfti 20-50 paıyzǵa deıin ósirý­­den monopolısterdiń qaltasyna túsken mıl­­lı­ondaǵan qarjynyń esebinen sol kóp qa­batty úılerge jylý esepteý schetchıkterin or­natý kerek qoı. Sonda dalaǵa ketip jatqan jylý ysyrabyn boldyrmaýǵa jaǵdaı jasalar edi. Ol ne degenińiz, bul jylý taratatyn monopolıster úshin múlde tıimsiz. So­ndyqtan, TMRA-nyń bastama­symen jasalyp jatqan bul tarıfti qymbattatý sharasy jylý ysyrabyn azaıtý úshin emes, tu­tynýshyny tonaý úshin ǵana jasalyp jat­­­­­­qan shara ekenin moıyndamasqa amalyń joq.

Naryqtyq ekonomıkalyq qatynastarǵa kóshken shırek ǵasyrǵa jýyq ýaqyttan beri bizdiń elimizdegi quqyǵy qorǵalmaǵan áleýmettik top – qarapaıym tutynýshy. Qazir tutynýshy quqyǵyn burmalamaıtyn birde-bir monopolıstik sýbekti joq. Sońǵy jyldar ishinde kásipkerlikti damytý, kásipkerlikti qorǵaý týraly qanshama zańdar qabyldanyp, memlekettik sharalar júzege asyryldy. Al tutynýshy qu­qyn qorǵaýǵa Úkimet ógeı balanyń múdde­sindeı nemquraıdylyq jasap keledi. Oǵan tutynýshy quqyn birinshi kezektegi basymdyqqa shyǵaratyn monopolıstermen jasalǵan naqty zańdylyqtar men sharttardyń joqtyǵy dálel bolsa kerek. Máselen, Fınlıandııada elektr qýatyn taratýshy kompanııa men tutynýshy arasynda jasalatyn zańdy shartta eger, jyl ishinde elektr qýatyn taratatyn kompanııa úsh ret elektr energııasyn óshiretin bolsa, onyń uzaqtyǵy 17 mınýtqa sozylatyn bolsa, onda kompanııa tutynýshynyń elektr qýatyn paıdalanǵany úshin bir jyl ishinde tólegen qarjysyn túgel qaıtaryp beredi. Mine, tutynýshyǵa qyz­met kórsetý dástúrin órkenıettilik dáre­jesine jetkizgen jerdegi tártip osyndaı. Elbasynyń Joldaýynda atap kórsetilgenindeı, álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna kirýge umtylǵan Qazaqstan úshin tutynýshyǵa qyzmet kórsetý dárejesi osyndaı órkenıettilik deńgeıine jetýi kerek. Ol úshin elimizde qoǵamdyq baqylaý týraly arnaıy zań qabyldanyp, qoǵamdyq baqylaý júıelerin qurýdy qolǵa alǵan jón. Iаǵnı tutynýshylar tarapynan jekemenshik qolyndaǵy monopolıstik sýbektilerdiń júgensiz jumysyna, toıymsyz tarıfine baqylaý ornatý qajet. Bul jerde taǵy da velosıped oılap tabýdyń da qajettigi shamaly. Kezinde tıimdi jumys istegen halyqtyq baqylaý organdarynyń úlgisin tájirıbege alsa bolǵany. Qoǵamdyq baqylaý týraly bul zańǵa Úkimet tarapynan naqty qoldaý kórsetilip, shynaıy mán beriletin bolsa, monopolıstik kásiporyndardyń jumysy az ýaqytta retke keltirilip, tarıf zańdastyrylyp, kommýnaldyq jelilerdiń ysyraby azaıyp, tutynýshyǵa kórsetiletin qyzmet deńgeıi jaqsarar edi. Bıýdjetten mıllıondaǵan qarjy bólinetin Tabıǵı monopolııany retteý agenttigin ustaýdyń da qajettiligi bolmaı qalady.

Jylqybaı JAǴYPARULY,

«Egemen Qazaqstan».