Bul kókeıkesti másele Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń
bıyl 23 mamyrda oblysqa jasaǵan sapary
kezinde de kóterilgen-di.
Aldymen joǵarydaǵy saýalǵa jaýap izder bolsaq, oblysta jol qurylysynyń jan-jaqty óristeı almaýynyń basty sebebi, qarjylandyrý kózderi men resýrstarynyń tapshylyǵy deýge bolady. Buǵan respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetter esebinen qarajat tartý sol bıýdjettiń ózine úlken salmaq túsiretinin de eskergen jón. Demek, jol qurylysy úshin bir ǵana bıýdjet qarajatyna ıek artý iskerlik pen ilkimdiliktiń, jańashyldyqtyń belgisi bola almaıtynyn basa aıtqan jón. Sondyqtan jergilikti atqarýshy organ basshylary jol qurylysyn qarjylandyrýdyń ózge de joldaryn izdestire bilse, onyń eshqandaı artyqshylyǵy bolmas edi.
Aıtalyq, búginde elimizde Memleket basshysy men Úkimet tarapynan tranzıttik joldardy qalpyna keltirýge basa kóńil bólinip keledi. Bul baǵyttaǵy iri jobalardyń biri – «Aqtóbe – Atyraý – Reseı Federasııasy shekarasy» avtomagıstraly. Onyń uzyndyǵy – 319 shaqyrym. Iri avtojol qurylysynyń basty qarjylandyrý kózi – Azııa damý banki bolyp otyr. Qarjymen eseptegende osy joldyń bir shaqyrymy 403 mıllıon 973 myń teńgege teń eken. Jol qurylysynyń ózindik quny óte joǵary ekenine osy mysaldyń ózi aıqyn aıǵaq.
Árıne, oblysta jol qurylysynyń qarqyny kóńil kónshitpeıdi degen kezde buǵan deıingi atqarylyp kelgen isterdi joqqa shyǵara almaımyz. Osy oraıda ótken jyly Aqtóbe aımaǵynda «Aqtóbe – RF» shekarasy avtokólik joly tolyq aıaqtalǵany atap aıtýǵa turarlyq is. Reseıdiń Or qalasy baǵytyndaǵy avtokólik jolynyń elý shaqyrymy 2 mıllıard 100 mıllıon teńgege jóndelgen.
Oǵan ortasha jóndeý jumystary júrgizilgen kezde Peschanka jáne Jaman Qarǵaly ózenderiniń boıyna eki kópir salyndy. О́zenge kópir salý – saýapty istiń biri ekeni belgili. Bul úlken qurylystyń jergilikti qarapaıym turǵyndarǵa tıgizgen shapaǵaty desek oryndy bolatyn shyǵar. Áıtse de, budan eki jyl buryn bastalǵan Shubarqudyq – Oıyl – Qobda – Sol Ilesk baǵytyndaǵy tas joldyń 307-334 shaqyrymy aralyǵyndaǵy jóndeý jumystarynyń aıaqsyz qalǵany qynjyltpaı qoımaıdy.
Jolǵa jumsalatyn qarjy joǵaryda aıtylǵandaı, salalyq qurylystyń basty aıqyndaýshy faktory. Qolda bar derekter avtojoldarǵa ortasha jáne kúrdeli jóndeýler júrgizýge respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetten bólinetin qarajat mólsheri jyl saıyn ósip kele jatqandaı kóringenimen, bul soma qurylystyń jumyryna juq bolmaıtyn túri bar.
Búgingi tańda oblys ortalyǵy men Alǵa jáne Muǵaljar aýdandarynyń ortalyqtaryn jalǵaıtyn joldardyń jaı-kúıi de kóńil qanaǵattandyrmaıdy. Bul eki aradaǵy asfalt oıylyp, jelinip, shurq tesik kúıge engen. Birqatar jaǵdaılarda jol azabynyń kór azabyna teńestiriletini, onyń jeńil emestigin ańǵartsa kerek. Sol sekildi qazir Alǵa jáne Qandyaǵash baǵytyndaǵy shurq tesik joldarǵa kúrdeli jóndeý júrgizý isi de osy baǵyttaǵy «Aqtóbe – Atyraý – RF shekarasy» dálizderiniń qurylysyna baılanysty bolyp otyr.
«QazAvtoJol» Ulttyq kompanııasy AQ baspasóz qyzmetinen alynǵan derekterge súıensek, atalǵan magıstraldyń «Aqtóbe – Qandyaǵash» bóligi úshinshi sanattan birinshi tehnıkalyq sanatqa kóshirilip, mundaǵy jol qozǵalysy aýmaǵy tórt jolaqty quramaq. Bul rasynda da eýropalyq standarttarǵa negizdelgen eleýli joba ekeni anyq. Búginde osy jobanyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi (TEN) bekitilgen. Alaıda, TEN-niń aty TEN. Bul naqty iske aınalǵansha birshama ýaqyt ótetini de eshkimge qupııa emes. Oǵan deıin eki araǵa qatynas jasaıtyndar áli de biraz ýaqyt ish qurylysyn solqyldatyp soqtyrmaq. Atalǵan jol qurylysyn tezdetýdiń qajettiligi de osynda demekpiz.
Al tutastaı Aqtóbe men Atyraý qalalary arasyndaǵy joldyń jańǵyrtylýy kórshiles óńirler arasyndaǵy qarym-qatynastyń odan ári tereńdeýine, kásipkerlik pen saýdanyń damýyna serpin bermek. Dál qazirgi kezde bul eki arada jaramdy avtojol bolmaǵandyqtan avtokólik júrgizýshiler Atyraýǵa Oral qalasy arqyly myń shaqyrym aınalyp baryp júrgenine kýá bola alamyz. Osy eki araǵa qatynaıtyn poıyz júrisiniń qyzmetin retteý isi de kezek kúttirmeıdi. О́ıtkeni oǵan jyldyń qaı mezgilinde de bılet bola bermeıdi. Múmkin mundaı jaǵdaıda qosymsha vagondar qosý qajet shyǵar. Qysqasy, qazirgi kezde «Aqtóbe – Atyraý» jolaýshylar poıyzynyń áleýmettik mańyzy óte joǵary. Oǵan túsetin shekten tys júkteme Aqtóbe – Atyraý avtojoly paıdalanýǵa berilgen kezde ǵana azaımaq. Ázirge bul qýanyshty sáttiń qaı kúnge tap keletinin aıta almaı otyrǵan jaıymyz bar.
Sondaı-aq, Aqtóbe qalasy men Shalqar aýdany ortalyǵy arasyndaǵy avtojol da eshqandaı syn kótermeıdi. Bul eki araǵa qatynaıtyndar da tek temirjol kóligine otyrady. Arǵy-bergi jyldardyń tóńireginde Shalqar aýdany turǵyndary temirjol relsiniń ústinde kele jatqany eshkimge jasyryn emes. Sondyqtan Aqtóbe – Shalqar baǵytyndaǵy jol qurylysy jobasyna aıqyndyq qajet-aq. Budan birer jyl buryn oblysta «Batys Eýropa – Batys Qytaı» tranzıttik jolynyń boıyndaǵy Yrǵyz aıyryǵynan Shalqarǵa tike avtojol tartý jónindegi joba sol kezdegi óńir basshysy tarapynan jıi aıtylatyn. Bul eki aranyń aralyǵy – júz shaqyrym. Bir qaraǵanda tıimdi joba. Áıtse de bul istiń sıyrquıymshaqtanyp, basy dyrdaı, aıaǵy qyldaı bolyp ketkendigi ókinishti-aq. Sirá, munyń basty sebebi qarjylyq turǵydaǵy másele sheshimin tappaǵany bolsa kerek. Degenmen aldaǵy kezde mundaı ońtaıly tıimdi jobaǵa qaıtadan qozǵaý salyp kórgen artyq bolmas. Ári osy arqyly shalǵaıdaǵy Yrǵyz jáne Shalqar aýdandarynyń arasyn jalǵastyrýdyń múmkindigi týmaq.
Qazirgi kezde Aqtóbe oblysyndaǵy avtojoldardyń uzyndyǵy 6 myń 938 shaqyrymdy quraıdy. Onyń ishinde respýblıkalyq mańyzy bar joldar – 1885 shaqyrym. Oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar joldardyń jaı-kúıine toqtalsaq, onyń uzyndyǵy bes myń shaqyrymnyń ústinde. Osy arada oblys aýmaǵynan ótetin avtokólik joldarynyń elý paıyzy jaramsyzdyq jaǵdaıynda ekenin de aıta ketken jón.
Búginde óńirde oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar joldardyń jaǵdaıy qalypty dep aıtýǵa kelmeıdi. Sheshilmegen túıinder bar. Izdenisterge jol berse seń sógiletini anyq. Bul rette óńirde oblystyń jáne aýdandyq mańyzy bar joldardy qalpyna keltirý isi birinshi kezekte «Nurly jol» baǵdarlamasyna sáıkes Aqtóbe – Hromtaý jáne Aqtóbe – Qandyaǵash joldaryn jóndeýden bastaý alyp otyr. О́ziniń jóni men jolyn tapqan osyndaı jobalar budan ári jalǵasatyn bolsa, ájeptáýir serpilis týyp, jaramsyz joldar azaıa túspek.
Sondaı-aq jergilikti turǵyndar buǵan deıin salynǵan birqatar jobalardyń sapasyna syn aıtyp kelgenin de jasyryp qalǵymyz kelmeıdi. Osy kezge deıingi jóndelgen jáne qaıta salynǵan avtokólik joldarynyń sapasyn jyljymaly jol zerthanalary tekserip keldi. Joldyń sapaly bolǵanyna ne jetsin! Áıtse de búgingi jol bıznesinde jemqorlyq pen sybaılastyqtyń artýyna aty bar da zaty joq osyndaı «jyljymaly zerthanalar» sebepshi bolyp otyr. Sońǵy ýaqytta bul jaýapty jumystyń eýropalyq standarttarǵa sáıkestendirilip, soǵan saı elimizde Joldar sapasyn baqylaý jónindegi Ulttyq ortalyq qurylǵany úlken úmit kúttiredi. Eń bastysy, osy arqyly jol qurylysy jobalaryn taldaýǵa, ony ortalyqtandyrýǵa jáne jol kompanııalary qyzmetine baqylaýdy kúsheıtýge jol ashylýy tıis.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev oblysqa kelgen saparynda Aqtóbe óńiri ákimdigine oblystyq jáne jergilikti mańyzy bar joldardy qalpyna keltirý isin 2025 jylǵa deıin jolǵa qoıýdy tapsyrǵan bolatyn. Jergilikti atqarýshy bılik ókilderi Prezıdent tapsyrmasynyń údesinen shyǵa ala ma, joq pa, bul saýaldyń jaýabyn aldaǵy kúnderdiń enshisine qaldyrǵanymyz jón.
AQTО́BE
