Bıyl Fınlıandııa úshin úlken kólemdegi aıyppuldar jyly boldy. Máselen, shildeniń basynda UHL oıynshysy Rasmýs Rıstolaınen saǵatyna 40 kılometr jyldamdyqpen júrý ruqsaty berilgen jerde saǵatyna 81 shaqyrymmen júrip ótken. 24 jastaǵy Buffalo Sabre qorǵaýshysy bul áreketi úshin 120 680 eýro kóleminde aıyppul ótedi. Bul – Fınlıandııa tarıhyndaǵy kólik júrgizýshige salynǵan eń joǵary aıyppul.
Fınlıandııada jol erejesine qatysty aıyppuldyń eki túri qalyptasqan. Rikesakko dep atalatyn túri belgilengen shamadan 20 km/saǵ deıin asyrǵandar úshin qoldanylady. Ol 140-200 eýro arasynda bolady. Al Päiväsakko dep atalatyn aıyppul túri zań buzýshynyń tabysyna tikeleı baılanysty. Bul 6 eýrodan bastalady, degenmen aldyńǵysynan az bolmaıdy. Muny elimizdegi AEK-pen shamalas desek bolady. Biraq bul jerde bir kúndik eseptik kórsetkish negizge alynady. Fınlıandııa polısııasynyń saıtynda aıyppul kólemin ár azamattyń tabysyna negizdep eseptep beretin arnaıy baǵdarlama bar. Aıyppul barlyq salyq pen tólemderden keıin túsetin tabystan eseptelinedi. Mysaly, azamat aıyna 3000 eýro tapsa, aıyppul kólemi 1620 eýro kólemine deıin barýy múmkin. 2002 jyly «Nokıa» kompanııasynyń burynǵy basshysy Ansı Vanokı avtokólikti 50 km/saǵ jyldamdyqpen aıdaýǵa ruqsat etilgen jerde kóligin saǵatyna 75 shaqyrym jyldamdyqpen júrgizgeni úshin 116 000 eýro tóleýge májbúr bolǵan. Iаǵnı, zań buzýshynyń tabysy neǵurlym joǵary bolsa, aıyppul kólemi sáıkesinshe kóp bolmaq. Sarapshylardyń oıynsha, mundaı sharalar azamattardy jolda uqypty bolýǵa úıretedi. Fınlıandııalyqtardyń aıtýynsha, bul azamattyń tabysy artqan saıyn jaýapkershiligi de arta túsetinin túsindiredi. Fınlıandııa úkimeti úshin sheteldikterge aıyppul belgileý biraz qıyndyq týǵyzady. О́ıtkeni shetel azamatynyń tabysy týraly dál ári jedel aqparat alý múmkin emes. Degenmen, qonaq júrgizýshiler búginge deıin zań buzǵany úshin Fınlıandııadan jazasyz qaıtpaǵan. Sonymen birge qaýipsizdik beldigin taqpaǵany úshin Fınlıandııa júrgizýshilerine 70 eýro kóleminde aıyppul salynady. Al júrgizýshi jol erejesin bir jyldyń ishinde úsh ret buzsa, júrgizý quqyǵynan aıyrylýy múmkin.
Jalpy, álem tarıhynda jol erejesin buzý boıynsha tirkelgen eń kólemdi aıyppul Shvesııa turǵynyna salynǵan. 37 jastaǵy Mersedes kóliginiń júrgizýshisi baqylaý kameralaryna 290 km/saǵ jyldamdyqpen ótip bara jatqan jerinen túsip, bir mıllıon AQSh dollary kóleminde aıyppul tólegen. Shvesııa da aıyppuldy azamattyń tabysyna qaraı kesetin memleketter qatarynda. Aıyppul kólemi joǵary bolyp sanalatyn memleketterdiń qatarynda atalǵan elderden bólek, Shveısarııa, Fransııa, Italııa men BAÁ bar. Keıbir elderde zańǵa sáıkes aıyppul kólemimen qatar óteý merzimi men tásili de ózgeshe bolyp jatady. Mysaly, Portýgalııanyń jol polısııasy zań buzýshyǵa oqıǵa ornynda-aq aıyppul tólete alady. Bul eldiń ár polıseıinde arnaıy termınaly bar. Al Germanııada jyldamdyqty asyrý kólemdi aıyppul kesiletin zań buzýshylyqtar qataryna jatpaıdy. Jyldamdyqty asyrǵan kólik júrgizýshisine eń kóp degende 623 AQSh dollary kóleminde aıyppul kesiledi.
Elimizde belgilengen jyldamdyqtan asqan jaǵdaıda aıyppul kólemi 5 AEK-ten, ıaǵnı 12 625 teńgeden bastalady. Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Statıstıka komıtetiniń aqparatyna súıensek, 2018 jyly elimizde 3 637 000 jeke avtokólik tirkelgen. Bıylǵy 1 mamyrdaǵy statıstıka boıynsha, jeńil avtokólikterdiń sany – 3 942 146-ǵa jetken. Dál sol 2018 jyly 15 771 jol erejesin buzý faktisi tirkelgen. Onyń ishinde 4 520-sy jyldamdyqty asyrý boıynsha. Bul 2015, 2016, 2017 jyldardaǵy kórsetkishterden tómen. 2016 jyly tirkelgen 17 947 jolda júrý erejesin buzý faktisiniń 5 646-sy jyldamdyqty asyrý boıynsha tirkelgeni. Bir eskeretin jaıt, 2016 jyly AEK kólemi 2 121 teńge bolsa, 2019 jyly AEK mólsheri 2 525 teńge dep belgilendi. 2015 jyly bul kórsetkish 1 982 teńge bolatyn. Alaıda, bul aıyppuldyń ósýine sebep bolmady. О́ıtkeni 2018 jyldan bastap ákimshilik quqyq buzýǵa salynatyn aıyppul kólemi tómendetilgen bolatyn. Máselen, 2017 jyly kólik jyldamdyǵyn belgilengen jyldamdyqtan saǵatyna 10-20 shaqyrymǵa asyrǵan jaǵdaıda júrgizýshilerge 22 700 kóleminde aıyppul salynsa, 2018 jyldan bastap bul 12 000-ǵa deıin tómendetildi. Degenmen, derekterge nazar salsaq, jolda júrý erejesiniń jyl sanap azaıyp kele jatqanyn kóre alamyz. Al elimizde aıyppul kólemin jol erejesin buzýshynyń tabysyna negizdese, quqyq buzýshylardyń sany qanshalyqty azaımaq?
