Ekonomıkanyń basty qozǵaýshy kúshi – óndiris. Iаǵnı, sapaly ónim óndirip, eksport pen ımportty júıeli jolǵa qoıý mańyzdy másele. Ǵylymı izdenisterimdi aýyl sharýashylyǵy ǵylymyna arnaǵan ǵalym retinde aıtarym, ár óńirge tán sapaly azyq-túlik beldeýin qalyptastyrmaı, halyqty taza taýarmen qamtý múmkin emes. Tarıhtan sabaq alyp, aınalamyzdy aqylmen barlasaq, óndirisi myqty elder qashanda kósh basynda júredi. О́ndiris dep otyrǵanymyz kúndelikti ózimiz tutynatyn azyq-túlik taýarlarynan bastap, turmystyq tehnıkalarǵa, kerek deseńiz ınnovasııalyq jetistikterge deıin jalǵasa beredi. Osydan naqty qorytyndy shyǵaryp, iske kirisetin kez kelgen sııaqty. Bul rette ǵylym men óndiris bir-birimen egiz qozydaı jamyrasyp qatar damyp otyrýy kerek. Qazir elimiz boıynsha jer qunary 25 paıyzǵa tómendep bara jatyr. Bul shyn máninde óte ózekti problema. 35,7 paıyz egistik kóleminiń 16,5 paıyzy paıdalanylmaı jatyr. Monıtorıng jasap, osynyń barlyǵyn retke keltirýdi Prezıdent jaýapty organdar men óńir basshylaryna qatań tapsyrǵany osy kedergilerdi ońtaıly sheshedi dep senemiz. Jer qunaryn saqtaıtyn mamandar daıarlaýdyń órisin respýblıka boıynsha ulǵaıtý qajet. Oblys, aýdan, aýyl ákimderi jerdi durys paıdalanýdy júıeli qadaǵalap, jerdi durys paıdalanatyn sharýalarǵa úlestirýi tıis. Qazir memleket aldynda agroóndiristi 2,3 paıyzǵa kóbeıtý mindeti tur. Bul úshin jer qunaryn kóterý kerek. Iаǵnı, topyraqty tozdyrmaýǵa ýaqyt ozdyrmaı kiriskenimiz abzal. Bıdaı egistigin azaıtyp soıa, burshaq sekildi maı daqyldarynyń kólemin kóbeıtý máselesine kóńil bólgenimiz jón. Sebebi mundaı ónimderge suranys óte joǵary bolyp otyr. Qazir Qazaqstandaǵy topyraqtyń 65 paıyzy sý jáne jel erozııasyna ushyraǵan. Munyń ishinde sýarmaly jerlerdiń úles salmaǵy 90 paıyzdy qurap otyr. Ortalyq Qazaqstan jeriniń 45-50 paıyzy erozııaǵa ushyraǵan. Bul jaıylymdyq jerlerdiń joıylýyna ákelip soqtyrýy múmkin. Et ónimderiniń kólemin arttyrý úshin osyny da nazarda ustaǵanymyz durys. Buryn jaıylym kólemi 700-800 myń gektar bolsa, endi ony 2,1 mıllıonǵa deıin ulǵaıtý kerek dep jatyrmyz.
Osy ýaqytqa deıin egin ónimi 14 sentnerden asyp kórgen joq. Munyń basty sebebi, jerge mıneraldyq tyńaıtqysh berý óte tómen. О́tken jyly 1 gektarǵa 2 kılo ǵana tyńaıtqysh bólingen. Sýarmaly jerde tyńaıtqyshsyz ónim alýǵa bolmaıdy. Bıdaı, kúrish, maqta ónimderiniń tómendeý sebebi tikeleı osy jaǵdaılarmen baılanysty. Osynyń bárin tereńnen baǵdarlap otyrǵan Qasym-Jomart Toqaevtyń naqty tapsyrmalar berip, ıgi bastamalardy myqtap qolǵa alyp otyrǵany kóńil qýantady.
Raqymjan ELEShOV,
aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, professor
