Qazaqstan • 19 Shilde, 2019

Jer qunaryn jaqsartý qajet

109 retkórsetildi

Memlekettiń damý deńgeıin eń aldymen ekonomıkalyq ósim arqyly bile alamyz. Barlyq salanyń jelkenine jel úrlep alǵa jeteleıtin, áleýmettiń jaǵdaıyn jaqsartatyn, turaqty damýdyń dańǵaıyr jolyna aparatyn da áýeli memlekettiń ekonomıkalyq tabystary. Birer kún buryn Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev el ekonomıkasynyń tamyryna qan júgirtetin negizgi faktorlardy jipke tizgendeı qy-lyp atap kórsetti. Indýstrııalandyrýdyń áli de bolsa órken jaıa almaı kele jatqanyn tilge tıek etken Memle-ket basshysy bul baǵyttaǵy jumys qarqynyn barynsha kúsheıtip, kedergilerdi túbegeıli toıtarý qajettigin basa aıtqan bolatyn.

Ekonomıkanyń basty qozǵaýshy kúshi – óndiris. Iаǵnı, sapaly ónim óndirip, eksport pen ımportty júıeli jolǵa qoıý mańyzdy másele. Ǵylymı izdenisterimdi aýyl sharýashylyǵy ǵylymyna arnaǵan ǵalym retinde aıtarym, ár óńirge tán sapaly azyq-túlik beldeýin qalyptastyrmaı, halyqty taza taýarmen qamtý múmkin emes. Tarıhtan sabaq alyp, aınalamyzdy aqylmen barlasaq, óndirisi myqty elder qashanda kósh basynda júredi. О́ndiris dep otyrǵanymyz kúnde­likti ózimiz tutynatyn azyq-túlik ta­ýar­larynan bastap, turmystyq tehnı­kalarǵa, kerek deseńiz ınnovasııalyq jetistikterge deıin jalǵasa beredi. Osydan naqty qorytyndy shyǵaryp, iske kirisetin kez kelgen sııaqty. Bul rette ǵylym men óndiris bir-birimen egiz qozydaı jamyrasyp qatar damyp otyrýy kerek. Qazir elimiz boıynsha jer qunary 25 paıyzǵa tómendep bara jatyr. Bul shyn máninde óte ózekti problema. 35,7 paıyz egistik kóleminiń 16,5 paıyzy paıdalanylmaı jatyr. Monıtorıng jasap, osynyń barlyǵyn retke keltirýdi Prezıdent jaýapty organdar men óńir basshylaryna qatań tapsyrǵany osy kedergilerdi ońtaıly sheshedi dep senemiz. Jer qunaryn saqtaıtyn mamandar daıarlaýdyń órisin respýblıka boıynsha ulǵaıtý qajet. Oblys, aýdan, aýyl ákimderi jerdi durys paıdalanýdy júıeli qadaǵalap, jerdi durys paıdalanatyn sharýalarǵa úlestirýi tıis. Qazir memleket aldynda agroóndiristi 2,3 paıyzǵa kóbeıtý mindeti tur. Bul úshin jer qunaryn kóterý kerek. Iаǵnı, topyraqty tozdyrmaýǵa ýaqyt ozdyrmaı kiriskenimiz abzal. Bıdaı egistigin azaıtyp soıa, burshaq sekildi maı daqyldarynyń kólemin kóbeıtý máselesine kóńil bólgenimiz jón. Sebebi mundaı ónimderge suranys óte joǵary bolyp otyr. Qazir Qazaqstandaǵy topyraqtyń 65 paıyzy sý jáne jel erozııasyna ushyraǵan. Munyń ishinde sýarmaly jerlerdiń úles salmaǵy 90 paıyzdy qurap otyr. Ortalyq Qazaqstan jeriniń 45-50 paıyzy erozııaǵa ushyraǵan. Bul jaıylymdyq jerlerdiń joıylýyna ákelip soqtyrýy múmkin. Et ónimderiniń kólemin arttyrý úshin osyny da nazarda ustaǵanymyz durys. Buryn jaıylym kólemi 700-800 myń gektar bolsa, endi ony 2,1 mıllıonǵa deıin ulǵaıtý kerek dep jatyrmyz.

 Osy ýaqytqa deıin egin ónimi 14 sentnerden asyp kórgen joq. Munyń basty sebebi, jerge mıneraldyq tyńaıt­qysh berý óte tómen. О́tken jyly 1 gektarǵa 2 kılo ǵana tyńaıt­qysh bólingen. Sýarmaly jerde tyńaıt­qyshsyz ónim alýǵa bolmaıdy. Bıdaı, kúrish, maqta ónimderiniń tómen­deý sebebi tikeleı osy jaǵdaılarmen baılanysty. Osynyń bárin tereńnen baǵdarlap otyrǵan Qasym-Jomart Toqaevtyń naqty tapsyrmalar berip, ıgi bastamalardy myqtap qolǵa alyp otyrǵany kóńil qýantady.

 

Raqymjan ELEShOV,

aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, professor

 

Sońǵy jańalyqtar

Prezıdent Asqar Jumaǵalıevti qabyldady

Prezıdent • Búgin, 13:38

Kóshpeli kórmemen tanysty

Abaı • Búgin, 12:57

Abaı – ulttyń ustazy

Abaı • Búgin, 12:44

Aýyr synaq, qıyn suraq

Aımaqtar • Búgin, 12:15

Beıbit jıyn qandaı bolýy kerek?

Aımaqtar • Búgin, 11:28

Túrkistan oblysynda sý tasqyny qaýpi joq

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 11:20

Konsýldyq kitaphanaǵa syı jasady

Rýhanııat • Búgin, 10:43

Týǵan til – tatýlyq tiregi

Qazaqstan • Búgin, 10:32

Bilim jolynda kedergi bolmaýy kerek

Aımaqtar • Búgin, 10:27

Alǵys – adamdar mereıin ósiredi

Aqtóbe • Búgin, 09:26

Qala ákimi qoǵamdyq qabyldaý ótkizdi

Aımaqtar • Búgin, 09:00

Fınaldyq básekeden tys qaldy

Sport • Búgin, 08:00

Chernyshev dıvızıonynda top jardy

Hokkeı • Búgin, 07:57

Zákı Ýálıdı Toǵan. «Estelikter»

Rýhanııat • Búgin, 07:47

Halqyma alǵysym sheksiz

Rýhanııat • Búgin, 07:42

Basqosýlardy toqtatý kerek

Medısına • Búgin, 07:36

Saqtyqqa salǵyrt qaramańyz

Qoǵam • Búgin, 07:34

Indet táýekeli joǵary

Qoǵam • Búgin, 07:32

Koronavırýs qalaı taraıdy?

Medısına • Búgin, 07:31

Ádildikti tý etken azamat

Tanym • Búgin, 07:30

Boqty kóterilisi

Tarıh • Búgin, 07:28

Etnosaıasattyń ózekti tustary

Saıasat • Búgin, 07:24

Elordalyq oqýshylar tegin júredi

Qoǵam • Búgin, 07:21

Azamattyq qoǵamnyń aıtary bar

Saıasat • Búgin, 07:14

О́zara qurmet pen syılastyq meıramy

Rýhanııat • Búgin, 07:12

Dástúrli ınvestısııanyń desi artty

Ekonomıka • Búgin, 07:09

Jer telimi nege ıgerilmeı tur?

Qoǵam • Búgin, 07:07

Toı – halyq qazynasy

Tanym • Búgin, 07:04

Qaısarlyq qaǵıdaty

Rýhanııat • Búgin, 06:59

Brest qamalyn qorǵaǵan Bekpanov

Tanym • Búgin, 06:55

Qazaq jaýyngerine kórsetilgen qurmet

Rýhanııat • Búgin, 06:54

Perne syry

Tanym • Búgin, 06:52

Erekshe óner aksııasy

Aımaqtar • Búgin, 06:50

Abaı álemi adastyrmaıdy

Abaı • Búgin, 06:48

Zamana shejiresi

Tanym • Búgin, 06:43

«Jambyl meniń jaı atym...»

Tanym • Búgin, 06:39

Ilıa Ilın Olımpıadaǵa bara ala ma?

Aýyr atletıka • Búgin, 06:37

Uqsas jańalyqtar