Qazaqstan • 19 Shilde, 2019

Jer qunaryn jaqsartý qajet

106 retkórsetildi

Memlekettiń damý deńgeıin eń aldymen ekonomıkalyq ósim arqyly bile alamyz. Barlyq salanyń jelkenine jel úrlep alǵa jeteleıtin, áleýmettiń jaǵdaıyn jaqsartatyn, turaqty damýdyń dańǵaıyr jolyna aparatyn da áýeli memlekettiń ekonomıkalyq tabystary. Birer kún buryn Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev el ekonomıkasynyń tamyryna qan júgirtetin negizgi faktorlardy jipke tizgendeı qy-lyp atap kórsetti. Indýstrııalandyrýdyń áli de bolsa órken jaıa almaı kele jatqanyn tilge tıek etken Memle-ket basshysy bul baǵyttaǵy jumys qarqynyn barynsha kúsheıtip, kedergilerdi túbegeıli toıtarý qajettigin basa aıtqan bolatyn.

Ekonomıkanyń basty qozǵaýshy kúshi – óndiris. Iаǵnı, sapaly ónim óndirip, eksport pen ımportty júıeli jolǵa qoıý mańyzdy másele. Ǵylymı izdenisterimdi aýyl sharýashylyǵy ǵylymyna arnaǵan ǵalym retinde aıtarym, ár óńirge tán sapaly azyq-túlik beldeýin qalyptastyrmaı, halyqty taza taýarmen qamtý múmkin emes. Tarıhtan sabaq alyp, aınalamyzdy aqylmen barlasaq, óndirisi myqty elder qashanda kósh basynda júredi. О́ndiris dep otyrǵanymyz kúnde­likti ózimiz tutynatyn azyq-túlik ta­ýar­larynan bastap, turmystyq tehnı­kalarǵa, kerek deseńiz ınnovasııalyq jetistikterge deıin jalǵasa beredi. Osydan naqty qorytyndy shyǵaryp, iske kirisetin kez kelgen sııaqty. Bul rette ǵylym men óndiris bir-birimen egiz qozydaı jamyrasyp qatar damyp otyrýy kerek. Qazir elimiz boıynsha jer qunary 25 paıyzǵa tómendep bara jatyr. Bul shyn máninde óte ózekti problema. 35,7 paıyz egistik kóleminiń 16,5 paıyzy paıdalanylmaı jatyr. Monıtorıng jasap, osynyń barlyǵyn retke keltirýdi Prezıdent jaýapty organdar men óńir basshylaryna qatań tapsyrǵany osy kedergilerdi ońtaıly sheshedi dep senemiz. Jer qunaryn saqtaıtyn mamandar daıarlaýdyń órisin respýblıka boıynsha ulǵaıtý qajet. Oblys, aýdan, aýyl ákimderi jerdi durys paıdalanýdy júıeli qadaǵalap, jerdi durys paıdalanatyn sharýalarǵa úlestirýi tıis. Qazir memleket aldynda agroóndiristi 2,3 paıyzǵa kóbeıtý mindeti tur. Bul úshin jer qunaryn kóterý kerek. Iаǵnı, topyraqty tozdyrmaýǵa ýaqyt ozdyrmaı kiriskenimiz abzal. Bıdaı egistigin azaıtyp soıa, burshaq sekildi maı daqyldarynyń kólemin kóbeıtý máselesine kóńil bólgenimiz jón. Sebebi mundaı ónimderge suranys óte joǵary bolyp otyr. Qazir Qazaqstandaǵy topyraqtyń 65 paıyzy sý jáne jel erozııasyna ushyraǵan. Munyń ishinde sýarmaly jerlerdiń úles salmaǵy 90 paıyzdy qurap otyr. Ortalyq Qazaqstan jeriniń 45-50 paıyzy erozııaǵa ushyraǵan. Bul jaıylymdyq jerlerdiń joıylýyna ákelip soqtyrýy múmkin. Et ónimderiniń kólemin arttyrý úshin osyny da nazarda ustaǵanymyz durys. Buryn jaıylym kólemi 700-800 myń gektar bolsa, endi ony 2,1 mıllıonǵa deıin ulǵaıtý kerek dep jatyrmyz.

 Osy ýaqytqa deıin egin ónimi 14 sentnerden asyp kórgen joq. Munyń basty sebebi, jerge mıneraldyq tyńaıt­qysh berý óte tómen. О́tken jyly 1 gektarǵa 2 kılo ǵana tyńaıt­qysh bólingen. Sýarmaly jerde tyńaıt­qyshsyz ónim alýǵa bolmaıdy. Bıdaı, kúrish, maqta ónimderiniń tómen­deý sebebi tikeleı osy jaǵdaılarmen baılanysty. Osynyń bárin tereńnen baǵdarlap otyrǵan Qasym-Jomart Toqaevtyń naqty tapsyrmalar berip, ıgi bastamalardy myqtap qolǵa alyp otyrǵany kóńil qýantady.

 

Raqymjan ELEShOV,

aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, professor

 

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Memleket basshysy Lı Chjanshýmen kezdesti

Prezıdent • Búgin, 14:47

Túrkistan – jastar qalasy!

Aımaqtar • Keshe

Importtan ne uttyq?

Ekonomıka • Keshe

Festıvaldiń alǵashqy kúninde eki qoıylym sahnalandy

Rýhanııat • 20 Qyrkúıek, 2019

«Eki juldyz» baıqaýy Almatyda bastaldy

Rýhanııat • 20 Qyrkúıek, 2019

Tarazda jedel baılanys ortalyǵy ashyldy

Aımaqtar • 20 Qyrkúıek, 2019

Lısakovtyń «Báıteregi»

Aımaqtar • 20 Qyrkúıek, 2019

Alty boksshymyz jartylaı fınalda aıqasady

Sport • 20 Qyrkúıek, 2019

Gobelen – tekti ónerdiń týyndysy

Rýhanııat • 20 Qyrkúıek, 2019

«Mádenı qabat» joıylǵan joq

Qoǵam • 20 Qyrkúıek, 2019

Shahmardan terbelgen talbesik

Rýhanııat • 20 Qyrkúıek, 2019

Uqsas jańalyqtar