Álem • 22 Shilde, 2019

Ashtyq qyspaǵyndaǵylar azaımaı tur

820 ret

kórsetildi

7 mın

oqý úshin

Birikken Ulttar Uıymy álem boıynsha 820 mln adam ashtyqtyń qyspaǵynda qalǵanyn aıtyp dabyl qaǵyp jatyr. Bul másele BUU azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymy, Halyqaralyq aýyl sharýashylyǵyn damytý qory, Dúnıejúzilik azyq-túlik baǵdarlamasy uıymy jáne Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy birlese ázirlegen baıandamada aıtylǵan.

Serik ÁBDIBEK

Álem halqynyń 17 paıyzy toıyp tamaqtanbaıdy

Ashtyqqa ushyraǵandardyń sany boıynsha Afrıka elderi kósh bastap tur – Qara qurlyq halqynyń árbir besinshisi isherge as taba almaı otyr. Onan keıingi oryndardy halqynyń 7 paıyzdaıy toıyp tamaq ishpeıtin Latyn Amerıkasy men Karıb óńiri bólisedi. Al Azııada bul kórsetkish 12 paıyzdy quraıdy.

Sarapshylardyń paıymdaýynsha, bul úderis jalǵasa beretin bolsa, BUU Turaqty damý maqsattarynyń ekinshisi sanalatyn 2030 jylǵa qaraı ashtyqty joıý baǵdarlamasyn oryndaý múmkin bolmaı qalady.

– Klımattyń ózgerýi, tabıǵattyń tosynnan soǵatyn qubylystary, qarýly shıelenister – ashtyqtyń basty sebepteri. Alaıda baıandamada buǵan ekonomıkalyq damý qarqynynyń báseńdeýi de áser etkeni kórsetildi, – deıdi Halyqaralyq aýyl sharýashylyǵyn damytý qorynyń prezıdenti Gılbert Hoýngbo.

Baıandamada 2015 jyly dúnıege kelgen 20,5 mln balanyń salmaǵy az bop týǵany atap kórsetilgen. Alaıda, sońǵy alty jylda ósýi kesheýildegen balalar sany 10 paıyzǵa kemigen.

Sonymen qatar kóbine durys tamaqtanbaýdyń saldarynan bolatyn artyq salmaq derti men semizdikke dýshar bolǵandar esebi álemniń barlyq óńirlerine tán qater bolyp otyr.

BUU baıandamasynda 2016 jyly álemde artyq salmaqty 2 mlrd eresek adam men 338 mln balanyń esepte turǵany kórsetilgen. Resmı jarııalanǵan derekterge qaraǵanda, semizdik derti mektep jasyndaǵy oqýshylar arasynda keń taralyp keledi.

– Bul qaýipti qubylystarmen kúres neǵurlym pármendi jáne aýqymdy bolýy tıis, bizder osy salada yntymaqtastyǵymyzdy kúsheıtýimiz kerek, – deıdi halyqaralyq uıymdardyń basshylary.

Halyqaralyq qujatta ashtyqtyń áleýmettik teńsizdik ósken elderde anaǵurlym kóbeıgeni kórsetilgen. Mundaı elderde qoǵamnyń áleýmettik osal ókilderi kedeıliktiń qamytynan shyǵa almaı, ekonomıkalyq daǵdarysty eńserýge qaýqarsyzdyq tanytyp keledi. Sondyqtan da halyqaralyq uıymdar endi sińiri shyǵyp, kedeılengen adamdarǵa arnalǵan jobalardy kóptep qolǵa almaqshy.

Baıandamada 1,3 mlrd adamnyń, ıaǵnı álem halqynyń 17 paıyzynyń kúndelikti durys tamaqtanýǵa jaǵdaıy joqtyǵyna mán berilgen. «Bul adamdar ashtyqtan zardap shekpese de, toıyp tamaq ishpeıtindikten densaýlyqtaryna zalal kelip jatyr», delingen baıandamada.

Qysqasy, sońǵy úsh jyldyqta álem boıynsha ashtyqtyń qyspaǵynda qalǵandar sany múldem azaımaı otyrsa, semizdik dertine ushyraǵandar kóbeıip keledi eken.

Ash júrgender Eýropada da kóp

Halyqaralyq uıymdar basshylarynyń baıandaýlaryna qaraǵanda, azyq-túlik qaýipsizdiginiń saqtalmaýynan erlerge qaraǵanda áıelderdiń zardap shegý qaýpi basym. Bundaı alshaqtyq kóbine Latyn Amerıkasynda baıqalýda.

Joǵaryda aıtylǵandaı, Afrıkadaǵy jaǵdaı rasymen de dabyl qaǵarlyq kúıde. Ásirese Shyǵys Afrıka halqynyń 30 paıyzy ashqursaq júr. BUU derekterine sensek, 2011 jyldan bergi ýaqytta eldegi ekonomıkanyń quldyraýy nemese óndiris pen saýdanyń órisi tarylyp, ósimi toqtaǵaly beri halyqtyń teń jartysy ashtyqtyń qamytyn kıdi dese bolady.

Jalpy, BUU-nyń bul jolǵy baıandamasy tek azyq-túlik qaýipsizdigine arnalǵandyqtan, ólim-jitim derekteri kórsetilmegen. Áıtpese, ashtyqtan isinip baqılyq bolyp jatqandar da az emes. Tek ashtyq emes, toıyp tamaq ishpeýden bastaý alatyn túrli indetter men keselder de adamzatty az opyndyryp jatqan joq.

Ádette ashtyq pen ashqursaq adamdy beıneleıtin sýretter baspasózde jıi jarııalanady. Ásirese, osy sátte kóz aldyńyzǵa qabyrǵalary yrsıǵan, qarny isingen, aıaq-qoldary shıdeı balalardyń sýretteri kelgen bolar...

Al buǵan deıin esh jerde jarııalanbaǵan myna sýretterdi Túrkııada bilim alyp jatqan qandasymyz, áskerı jýrnalıst Nazgúl Kenjetaı 2016 jyly Sırııanyń Aleppo qalasynyń mańynda túsirgen.

Bular – otbasynan aıyrylǵan jetim balalar. N.Kenjetaıdyń aıtýynsha, olardy Sırııaǵa kezekti saparynda bosqyndardyń shetelge qashýǵa yńǵaılanyp, toptasqan jerinde bolǵan kezinde fotoǵa túsirýdiń sáti túsken.

Atalǵan óńirde ash-jalańash, bir úzim nanǵa zar bolyp bosqan balalardyń sanynda esep joq. Tipti eresekterdiń ózi bas saýǵalap júrip, áli kelgenderi bir biriniń azyǵyn tartyp jep, júrek jalǵap alýda.

Jýyrda ǵana Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasymen úsh kezeńde júzege asyrylǵan «Jýsan» gýmanıtarlyq operasııasynyń kezinde elimizge Sırııada qańǵyp qalǵan júzdegen beıkúná bala jetkizilgeni belgili. Olardyń barlyǵy derlik ata-analarynyń qalaýymen soǵys aımaǵyna tap bolyp, baqytty balalyqtan kúder úze jazdap edi. Elge oralar sátte bizdiń áskerıler búldirshinderdi aldymen toıǵyzyp, tamaqtandyryp alǵan. О́ıtkeni qarsha boraǵan oq pen bombalaýlar kezinde Sırııa, tipti kez kelgen soǵys aımaǵynda qalǵandar azyq-túlik túgili bir jutym sýǵa zar bolatyny ras.

– Qazir Taıaý Shyǵys elderinde ash-jalańash, ashtyqtyń zardabyn tartyp júrgender óte kóp. Ásirese, Sırııa men Iemen Respýblıkasyndaǵy ahýal halyqaralyq qoǵamdastyqty erekshe alańdatyp otyr. Soǵystyń, daǵdarystyń betin ármen qylsyn. Men elimizge kelgen saıyn beıbit ómirdiń, tynyshtyq pen turaqtylyqtyń qadirin erekshe sezine bastaımyn. Kezinde Qazaqstanǵa bosyp, jer aýdarylyp kelgen talaı ulttyń ókiline bir japyraq nanyn bólip berip, ashtyqtan aman alyp qalǵan bizdiń halqymyzdyń nesibesi mol ekenine kúmánim joq. Qazir týǵan Otanymdaǵy halyqtyń turmys jaǵdaıy kóp elderden artyq bolmasa, kem emes, – deıdi áskerı fototilshi Nazgúl Kenjetaı.

BUU derekteri toıyp tamaq jemeý máselesi qazynasy mol, ekonomıkalyq qýatty memleketterdi de aınalyp ótpegenin kórsetedi. Aıtalyq, Soltústik Amerıka men Eýropa halyqtarynyń 8 paıyzynyń turaqty tamaqtanýǵa shamasy joq eken.