Qazaqstan • 22 Shilde, 2019

Túıtkili taýsylmaǵan týrızm

153 retkórsetildi

Dúnıejúzilik týrızm uıymynyń (DTU, World Tourism Organization) jyl basynda ázirlegen statıstıkalyq kórsetkishterine súıensek, álemdegi saıahattaǵan týrısterdiń úles salmaǵy ótken jyly 1,4 mıllıardty qurap, 6 paıyzǵa ósken. DTU-nyń boljamynsha, 2020 jyly álemdegi týrıstik saıahattar 1,6 mıllıardqa jetedi. О́ıtkeni qazirdiń ózinde týrızmnen túsken tabys turaqty túrde munaı ónimderi men avtomobıl eksportynan keıingi úshinshi oryndy basqa salaǵa bermeı keledi. Al osy qarqyndy ındýstrııanyń bizdegi qaýqary qalaı?

Byltyr Elbasy N.Nazarbaev Qazaqstannyń kórikti de kıeli oryndaryn jáne halyqqa áli syry ashylmaǵan jumbaq jer­lerdiń atyn jipke tize kelip, Úkimetke ishki týrızmdi damytý úshin salalyq baǵdarlama ázir­leýdi tapsyrǵan edi. Búginde týrızm­nen túsken tabysy eń bas­ty kiris kózine – ha­lyqty asyraýshy kásipke aı­nal­ǵan elder jeterlik. Son­dyq­tan týrızm memlekettiń áleý­mettik-ekonomıkalyq damýyna sep bolary halyqaralyq táji­rı­beden ámbege aıan. 

Júıesizdik – jol baılaý

Sońǵy jyldary elimizde otandyq týrızmdi damytýǵa baǵyttalǵan mańyzdy sharalar qolǵa alynyp keledi. Sonyń bir dáleli – «Qazaq týrızm» ulttyq kompanııasynyń qurylýy. Ol elimizdiń týrızm salasyna ınvestısııa tartýdy kózdeıdi. Úkimet naqty jumystardy qol­ǵa alyp, ishki týrızmdi damytý memlekettik saıasattyń bir bóli­gine aınaldy delik. Oǵan qosa Qazaqstan – týrısterdi tartýǵa áleýeti joǵary el. 

Ne qalasań, bárin tabýǵa bolady: qumdy jer de, nýly orman da, shól ıakı betpaq dala da, asqar taý da, taza bulaq ta, tarıhı shaharlar men mádenı oryndar da bar. Alaıda, ony nege jetkilikti paıdalana almaı kelemiz? Onyń sebebin ishki týrızm salasynyń sarapshysy, saıahatshy Amandyq Ámirhamzın týrızm salasy buryn ekonomıkadaǵy basty baǵyttardyń biri bolmaǵanymen baılanystyrady. Osy túıtkil kóp nársege tusaý bolyp tur. Eger ol saıasatpen qustyń qos qanatyndaı teń júretin ekonomıkanyń eń negizgi bóligi bolǵanda, baıaǵyda-aq bir júıege kelip qoıatyn edi. Júıesizdiktiń bir aıǵaǵy – sarapshynyń sózine sensek, keıbir oblystarda týrızmdi damytý jónindegi jeke basqarmalar bolǵanymen, óńirlerdiń kópshiliginde kishigirim bólimdermen shektelgen. Sonymen qatar basqarma basshylarynyń týrızmnen habary joq.

Ájethana álegi

Jalpy otandyq týrızmniń damýyna kedergi keltirip tur­ǵan máse­leler retinde ınfra­qury­lym, qyzmet kórsetý, baǵa, jarnama jaıy aıtylady. Al A.Ámirhamzınniń aıtýyn­sha, eń alǵashqy oryndaǵy problema – ájethana. Bul taqyrypqa taban­daǵandardyń biri – belgili kásipker Marǵulan Seısembaı, ony qoǵam qaıratkeri Muhtar Taıjan da qoldaǵan edi. M.Seısembaı, tipti óziniń áleýmettik jelidegi paraqshasynda ájethanasy eń las mekeme basshylaryn jarııalaýdy da usynǵan. Osyndaı túrli baǵyttaǵy júıeli ún qosýdyń arqasynda sol kezdegi Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly bıylǵy naý­ryzda ótken memlekettik týrızm salasyn damytý jobasyna arnalǵan baspasóz konferensııasynda azamattarǵa alǵys aıtyp, elimizde nemis tehnologııasymen myń dárethana salynatynyn ári oǵan qajetti qarjy eseptelinip jat­qanyn jetkizdi. Eks-mınıstrdiń málim­deýinshe, Qazaqstandaǵy ájethana máse­lesi 2025 jylǵa qaraı toly­ǵymen sheshilmek. Sonyń bir ná­tı­jesi bolar, jaqynda ǵana «QazAvtoJol» ulttyq kompanııasy iri tas joldardyń boıynda 2022 jylǵa qaraı 304 sanıtarlyq torap ornatatynyn habarlady. Oǵan qandaı avtojoldardyń kire­tinin atap ótken. Al osy taqy­rypty udaıy kóterip, memle­kettik organdarmen dıa­log qurǵan qos belsendi azamattyń biri Mar­ǵulan Seısembaı bul jospardan laıyqty nátıje bolmaıdy dep boljaıdy. Onyń oıynsha, kompanııa kórsetken bolashaq sanıtarlyq toraptardyń sýreti tartymdy-aq, alaıda másele – ájethananyń ádemiliginde de, baǵasynda da emes, olardy tazalap turatyn qyzmettiń bolýynda. Kóz tartatyn ári qymbat ájethana ornatqanmen, ondaǵy gıgıenalyq talaptardy saqtap, synǵan jerin jóndep otyratyn adam bolmasa, aqshany bosqa shashqanmen birdeı.

Tańdaýǵa túsken týr

Tól týrızmniń alǵa ilgerileýine bárimiz de tilekshimiz, biraq bul tek tilekpen shektelmeıdi. Dese de, bári osy qalaýdan kelip shyǵady. Máselen, men teńizdiń jaǵasynda demalǵym keldi. Aldymda Alanııa nemese Aqtaýdy tańdaý tur deıik. Qaısysyn tańdaıtynymdy bilý úshin baǵalaryn salystyrýǵa kóshemin. Tamyzdyń onyna eki jaqqa birdeı bılet pen týr sapar qarap kórdim. El astanasynan Aqtaýǵa ushýdyń quny – 50 myń 210 teńge. 46 myńnan da bar eken, biraq ol aýy­syp minýdi qajet etedi.  Barý-qaıtý 100 myń 420 teńge turady. Amal joq, ushaqqa otyramyn, óıtkeni bir baǵyty 13 myń 262 teńge turatyn at arbadan da nashar «Mańǵyshlaqqa» miný degeniń – naǵyz azap. Barǵanda ushaqtan qonaq úıge deıin taksı ustaımyn, shamamen júgim bolǵandyqtan, 2000 teńgege jetkizetin shyǵar. Standartty Aqtaý qonaqúıi táýligine bir adamǵa 12 myń teńge alady eken. Al men teńizdi ańsap kelgendikten, qala ortasyndaǵy emes, teńiz jaǵalaýyna jaqyn jerge toqtaǵym keledi. Ondaǵy qonaq úıler 40-50 myń alady. Máselen, Renesans qonaq úıiniń bir táýlik toqtaý baǵasy 44 myń 352 teńge bolady. Onda da ol saıttan brondasańyz, aıaq asty baryp, qolma qol tóleseńiz, 50-60 myńdy qaǵyp alady. Aıagóz atty «renessanstyq» menedjer qyzdyń aıtýynsha, bul baǵaǵa tek tańǵy as, birinshi qabattaǵy jattyǵý zaly men basseın kiredi. 7 kún bolamyn, qonaq úıdiń tolyq shyǵyny – 35 myńnan tabamyn degenniń ózinde 245 myń. Oǵan endi kemi eki mezgil tamaqtanýdyń qarjysyn qosaıyq: táýligine eki ret 3000 teńgege as ishetin bir ashanaǵa turaqty klıent bolsam, apta boıy dóńgelektegende 25 myń teńge ketedi. Oǵan estelik kádesyılarǵa únemdep jumsalatyn 5000 teńgeni qosamyz. Sonda 379 myń 420 teńgege Aqtaýdaǵy teńizde demalyp qaıta alamyn. Al endi «Qaztýr» týrıstik agenttiginiń menedjeri Nursáýle elordadan Alanııaǵa baryp, 360 myńǵa sharshaýdy basyp kelýge bolatynyn aıtady. Osy aqshaǵa barý-qaıtý bılet, 7 kúndik teńiz jaǵasyndaǵy qonaqúı, tórt mezgil tamaq, saý­na, basseın, jattyǵý zaly, saqtandyrýy, toptyq tasymal (áýejaıdan qonaqúıge deıin alyp kelý-qaıtý) kiredi. Al endi men qaıda baramyn, Aqtaýǵa ma, Alanııaǵa ma?

Ishki týrızm ishki tártipke táýeldi

Joǵaryda men mysal etkendeı, syrtqy týrızm men ishki týrızm tarazyǵa túskende «О́z-ózińnen jerinbeseńshi» dep janashyrlyqpen aqyl aıtatyndardy da keziktiremiz. Mundaı ishke tartýdy kózdeıtin syn aralas sózdiń astarynan «Bárin ózimiz damytpasaq, ózimiz qolǵa almasaq, mádenıetti biz bastamasaq, bizge syrttan kelgen bireý istep bermeıdi ǵoı», deıtin shyryldaǵan úndi estýge bolady. Bir ǵana mysal, bas qalada turaqtap qalǵandyqtan, soǵan jaqyn Býrabaıǵa barýdy qolaı kóremiz. Ári 3 saǵatta jetip alýǵa bolady, ári qaı jerine baryp demalýǵa bolatynyn bilesiń. Oǵan qosa, alystan kelgen qonaqtyń bárine sodan basqa qalada qyzyqtyratyn dúnıe de az. Sonymen tartyp otyrasyń. Kópten beri jolyqpaǵan jaqyndaryńmen 7 shaqyrymdy eńserip, Abylaıhan alańynan qonaqúıge deıin ádemi tabıǵattyń ortasynan salǵan ǵajap joldyń ústimen júrip ótkiń keledi. Arasynda tastardan úıilgen kishkentaı taýlarǵa (tóbelerge) órmelep, kólge kóz tiksem deısiń. Sondaıda aınalańnan jırenesiń, dáret syndyryp ketken tastardan aıaq alyp júrgisiz. Iá, olardy birjaqty aıyptaýǵa da bolmaıdy, sebebi 7 shaqyrym jolda 7 ájet­hana da salynbaǵan, olar tek jaǵalaýǵa jaqyn, arnaıy demalys oryndarynda ǵana ornalasqan. 

Aqylǵa kelip, murnyńdy shú­ıirmeı, álgi aıtqandaı, jı­ren­beı-aq qoıaıynshy deısiń, biraq bolmaıdy. Shynymen de, týra maǵynasynda túrińdi tyr­jıtasyń. Sodan kelip, ishki tý­rızm­niń damýy ishki mádenıetke hám jaýapty vedomstvolar tarapynan halyqtyń mádenıetti bolýyna jasalatyn jaǵdaıǵa, túptep kelgende ishki tártipke táýeldi ekenin túsinesiń.

P.S. Jeruıyqty izdegen Asan qaıǵy­nyń áreketi – negizinen naǵyz jıhankezdik edi. О́ıtkeni ol el aralap júrip ár jerdiń ózine tán ereksheligin, keı óńirdiń tumsa tabıǵatyna tamsanyp, endi bir mekenniń malǵa jaılysyn, arqyraǵan ózenniń aǵysy men túrli taýlardyń ishindegi eregin bir oıǵa túıindep, el aýzynda qaldyryp kete barǵan. Ár jerdiń bútin bolmysyn boıyna syıǵyzǵan biraýyz sózi elkezbeni eliteri kúmánsiz. Sol ańyz keıipkeri Baıanaýyl taýyn kórgende: «At erin almaıtyn jer eken. Baýyrynda tuzy bar, tuzy aýyr. Bir tún túnep ketemin degen adam, bir juma toqtap qalady eken. Tuzy jibermeıdi», depti. Bir kúnge kelgen qonaqty bir aptaǵa tusap qalatyn tabıǵaty bar bizge janǵa jaıly jerdi Otanynan izdeıtin Asan qaıǵynyń jankeshti jıhankezdigi jetpeı júr-aý... 

Sońǵy jańalyqtar

Mańǵystaýda «ANTIKOR ORTALYGY» ashyldy

Rýhanııat • Búgin, 11:38

Tennıs: Elena Rybakına fınalda

Tennıs • Búgin, 08:52

Basty aqparat (21.02.2020)

Vıdeo • Keshe

Uqsas jańalyqtar