Rýhanııat • 23 Shilde, 2019

Erjetken ul men boıjetken qyzǵa qajet ortalyq

278 retkórsetildi

Byltyr jastaıynan jasandy túsik jasaý­shylardyń kóbeıip kele jatqanyn másele retinde qozǵaǵanymyz oqyrmannyń esinde bolar. Bul taqyrypqa barýǵa Densaýlyq saqtaý mınıstrligi tarapynan 16 jastan bastap qyzdarǵa ata-analarynyń kelisiminsiz júktilikti toqtatýǵa ruqsat berýdi usynýy túrtki boldy. Qoǵam talqysyna túsken bul usynys kereǵar pikirlerge jáne áleýmettik jelilerdegi aıtys-tartystarǵa arqaý boldy.

Qazir erte bastan júkti bolyp qalǵan jasós­pi­rimderdiń, zorlyq-zom­by­lyqqa ushyraǵan jet­kin­shekterdiń máselesimen aına­lysyp, zertteýler júrgizip otyrǵan qoǵamdyq, halyqaralyq jáne úki­met­tik emes uıymdar jurt­shy­lyqtyń, quzyrly meke­me­lerdiń nazaryn osy jaǵ­daı­ǵa aýdarýǵa kúsh salyp keledi.

О́tken jyly Ha­lyq­ara­lyq parla­ment­ara­lyq «Jastarǵa salynǵan ınves­tısııa. Eshkimdi nazardan tys qaldyrmaımyz» konferensııasynda asa ma­ńyzdy deklarasııa qa­byl­­dandy. Bul qujat jas­tar­dyń re­­pro­dýktıvti densaý­ly­ǵy­na erekshe nazar aýda­rý­ǵa shaqyrady.

Al óz elimizge kelsek, naqty atqarylyp otyrǵan sha­ralar legi bar. Máselen, Jas­tar jylyna oraı bul kúnderi Almatyda atqa­ryl­ǵan aýqymdy istiń biri – «Bul jerde seni kúte­di» jastar densaýlyǵy orta­ly­ǵy­nyń resmı túrde ashylýy bolyp otyr.

Jańa ortalyq arnaıy jastar úshin ázirlengen jáne bozbala shaqtan eresek ómirge qaýipsiz ótýge yqpal etetin ómirlik mańyzdy daǵ­dylardy damytýǵa baǵyt­talǵan aqparat pen qyz­metterdi usynatyn re­sýrs­tyq hab.

Bul sharaǵa Densaýlyq saqtaý mınıstrligi, Almaty qalasynyń ákimdigi jáne BUU halyq salasyndaǵy qory (IýNFPA) uıytqy bolyp otyr.

Atalǵan ortalyqty qurý Densaýlyq saqtaý mınıstr­li­giniń sapaly aqparat pen qyzmet kórsetý arqyly jas­tardyń quqyqtary men múmkindikterin keńeıtý jónindegi jumys baǵ­dar­la­ma­synyń bir bóligi sanalady. О́z kezeginde IýNFPA ortalyqqa trenıngter men basqa da qoldaý túrlerin usynady, onyń ishinde basqa eldermen tájirıbe almasýǵa yqpal etip, kerek-jaraǵyn túgendep, múliktik úles qosty.

Jasóspirimder men jastardy ortalyqta ózara is-qımyl jasaýǵa arnaıy oqy­tylǵan sarapshylar qabyldaıdy. Munda jasós­pirimder gınekology, androlog, psıholog, áleý­met­tik qyzmetker jáne basqa da mamandar jumys isteıdi.

 – Jastardyń quqyqtary men múmkindikteri mol bolsa, olar ózgeristiń tıimdi qozǵaltqyshyna aınalady. Jastardyń jasóspirimdik jasta qanshalyqty jaqsy baǵdarlanǵany olardyń óz ómiriniń budan keıingi barysyn ǵana emes, ortasy men jalpy qoǵamnyń damýyn da aıqyndaıdy, – dedi IýNFPA-nyń Qazaqstandaǵy ókili jáne Qyrǵyzstan men Tú­rik­mens­tan elderindegi dırektory Djýlııa Valeze. – Alaıda, jastardyń densaý­ly­ǵyna ınvestısııa salmaı, olardyń áleýetin tolyq júzege asyrý múmkin emes. Jastar densaýlyq orta­lyǵy jigitter men qyz­dar ózderiniń fızı­ka­lyq, emosııalyq, psıho­lo­­gııalyq damýyna qa­tys­ty suraqtarǵa jaýap alatyn, sondaı-aq ózine degen senimdilikti damytý, kóshbasshylyq qasıet­ter­di qalyptastyrý sııaqty ómirlik mańyzdy daǵ­dy­lar­ǵa ıe bolatyn oryn bolady.

Jaqynda júrgizilgen zertteý Qazaqstanda 
15-19 jas aralyǵyndaǵy jasós­­pirimderdiń úshten biri jynystyq turǵydan bel­­sendi ekenin kórsetti. Bul rette suralǵandardyń basym kópshiliginiń – 91 paıyzynyń AITV jáne JITS týraly jetkilikti bilimi joq. Sonymen qatar jasóspirimder júktiliginiń sany EYDU-nyń basqa elderimen salystyrǵanda joǵary bolyp otyr.

«Sen jasóspirim bolǵan kezde, kóptegen kútpegen qaýip-qaterlermen: qur­das­tar tarapynan jasalatyn qysymmen, olardyń qýdalaýymen, qaýipti minez-qulyqqa, sonyń ishinde qaýipti jynystyq minez-qu­lyqpen jáne basqalaı qaterlermen betpe-bet ke­le­siń. Durys aqparatty bilý mańyzdy, qurdastardyń qysymyna qarsy turýdy jáne olarǵa «joq» dep aıtýdy úırenýdiń mańyzy zor. Eń bastysy, ómirińizdi eleýli túrde aıqyndaıtyn sheshim qabyldaý quqyǵy men tańdaý múmkindiginiń bolýy. Bul ortalyqqa barý jáne onyń is-sharalaryna qatysý jastarǵa ómirine qatysty salalarda salamatty sheshimder qabyldaýǵa kó­mektesedi», deıdi Y-PEER qozǵalysynyń qa­tysý­shysy Aıym Olja­baı. Onyń aıtýynsha, «Jas­tarǵa ınvestısııalar salý: eshkimdi nazardan tys qaldyrmaımyz» atty Astana deklarasııasynda bul tarmaqtardyń barlyǵy da bar.

Osy arada toqtala ke­tetin másele, 1994 jy­ly halyqaralyq qo­ǵam­­­­dastyq Kaırdegi ha­lyq­ty qonystandyrý jáne damý jónindegi ha­lyq­ara­lyq konferensııa (HQHK) kezinde tarıhı is-qımyl baǵdarlamasyn qabyl­daǵan bolatyn. Bul baǵdarlamany qabyldaý álem­dik qoǵamdastyq ha­lyq sanynyń dınamı­ka­sy, jynystyq jáne reprodýktıvti den­saý­lyq pen quqyqtar, sondaı-aq turaqty damý ara­syn­da­ǵy ózara baılanysty qaraýdaǵy ózgeristiń bas­tal­ǵanyn kórsetti. Muny eske alýdyń ózindik sebebi bar.

«Bıyl 12-14 qarasha aralyǵynda Kenııa, Danııa úkimetteri jáne IýNFPA osy tarıhı is-sharanyń ótýine 25 jyl tolýyna oraı sammıt ótkizedi. Naırobıdegi sammıt – Kaırde kelisilgen negizgi maqsattardy qaıta rastaý jáne adamdardyń quqyqtary men qadir-qasıe­tin saqtaýǵa járdem­de­sý, sonyń ishinde kontra­sep­sııanyń qazirgi zamanǵy ádisterine qol jetkizý qu­qy­ǵy men áıeldiń qashan jáne qansha balasy bolatynyn tańdaý quqyǵy, ornyqty damý salasyndaǵy maqsattarǵa qol jetkizý úshin qajetti shart sanalatyn jynystyq belgi bo­ıynsha zorlyq-zombylyqty joıýdy rastaý. Jastardyń kóshbasshylyǵyn alǵa jyljytý beıbit álemge jetý úderisin «jedeldetýdiń» biri retinde aıqyndalǵan jáne árbir júktiliktiń qalaýly bolýyna, ómirge adam ákelýdiń, ıaǵnı bosa­ný­dyń qaýipsiz bolýyna jáne olardyń bar áleýetin júzege asyrýyna múmkindik beredi», deıdi Djýlııa Valeze.

 

ALMATY

 

Banner
Sońǵy jańalyqtar

IOS júıesine qazaq tili resmı túrde qosyldy

Tehnologııa • Búgin, 18:11

Altyn Adam sherýi Malaızııada jalǵasady

Rýhanııat • Búgin, 17:52

Almatylyq stýdentter tazalyq kúnin ótkizdi

Ekologııa • Búgin, 15:21

«Kanelo» Golovkınnen qorqa ma?

Boks • Búgin, 14:51

Qasym-Jomart Toqaev Nıý-Iorkke keldi

Prezıdent • Búgin, 11:09

Baı-О́lkede mádenı ortalyq ashyldy

Ádebıet • Búgin, 10:11

Hat qorjyn (23.09.2019)

Qoǵam • Búgin, 09:59

Adal isti aramdamasaq qaıter...

Qoǵam • Búgin, 09:53

Onlaın-tapsyrys kómirden taryqtyrmaıdy

Aımaqtar • Búgin, 09:51

Qostanaı qysta tońbaıdy

Aımaqtar • Búgin, 09:48

«Mal da joq, qaıyr da joq»

Qazaqstan • Búgin, 09:46

Jylytý maýsymyna daıyndyq pysyqtaldy

Qazaqstan • Búgin, 09:45

Ádemi dánekerleýshimen áńgime

Qoǵam • Búgin, 09:38

Bıýdjet tıimdi josparlanýy tıis

Aımaqtar • Búgin, 09:25

Jezqazǵanda ishki gaz jelileri tartylýda

Aımaqtar • Búgin, 09:24

Halhyn-gol shaıqasynyń qaharmany

Rýhanııat • Búgin, 09:09

Aqyn toıyna daıyndyq qalaı?

Rýhanııat • Búgin, 09:08

Damý baǵyty aıqyn

Aımaqtar • Búgin, 09:00

Uqsas jańalyqtar