Qoldan jasalǵan bılet tapshylyǵy

Alypsatarlardyń asyǵy alshysynan túsip tur

Bılet tapshylyǵynyń muń-zary áleýmettik jelilerde barynsha jarııalanyp-aq jatyr. Bılet tappaǵandardyń aldy Prezıdentke aryzdana bastady. Máselen, Dastan Qadyrjanov esimdi almatylyq azamat Ala­kól­ge barý úshin 45 kúnnen asa bıl­et tappaı sendelgenin aıta ke­le, kýrortty aımaqtarǵa kóz­qaras áli de túzelmegenine nalıdy. Feısbýk jelisinde 20 shilde kúni jarııalaǵan jazbasynda D.Qadyrjanov: «Temir jol bıletterin mamyr aıynan bas­tap izdestire bastadym. Sol kezde kassanyń ózinde bılet bolmady. Men 45 kún buryn suraý salǵanmyn. Biraq aldaǵy kýrorttyq maýsymda Alakólge qosymsha poıyzdar shyǵarylar degen oıyma balasha aldanyppyn. O, ańqaý basym(!). Keıin áýpirimdep alypsatarlardan bılet taýyp, poıyzǵa minsem, janymdaǵy jolaýshylardyń 90 paıyzy bıletti «qoldan» alǵanyn bildim. Bıletti bir de bireýi qalyptasqan tártip boıynsha almaǵan. Masqara», depti. Bul, árıne, bizder umtylyp júr­gen órkenıetke jat úrdis eke­ni daýsyz. Eń bastysy, bı­let tappaǵan Dastannyń taǵdyr­lastary jeterlik.

Osy oraıda, «Jolaýshylar tasymaly» AQ jaýapty qyz­met­­keri Dıas-Ahmet Shárip bı­let tap­shylyǵyna tikeleı je­ke kas­sa­larmen sybaılasqan alyp­sa­tar­lardyń kináli ekenin aıtady.

– Bılet tapshylyǵyna basty kináli – alypsatarlar. Negi­zi bizdiń «Jolaýshylar tasy­ma­ly» aksıonerlik qoǵamy­na qarasty 233 kassa bar. Olar­dyń barlyǵy úzdiksiz baqy­laýda – árbir kassa bólmesi beı­ne­baqylaý kameralarymen jab­dyqtalǵan. Al elimiz boıynsha jeke kassalardyń sany 4,5 myńnan asyp jyǵylady. Olardyń jumysyn qadaǵalaý bizdiń quzyrymyzǵa jatpaıdy. Mine, osy jerde alypsatar­lar óz dostarynyń, týys­qan­­darynyń, jora-jol­das­tary­nyń atyna aldyn ala 20-30 bılet sa­typ alady. Sosyn vok­­zaldar­dy aralap satyp alýshy izdestiredi. Mysaly, Ala­kól­ge deıin bılet baǵasy 5 myń teń­ge bolsa, olar bılet tappaı sendel­genderdiń ishinen 50 myń teń­gege satyp alýshyny taýyp, jeke kassaǵa aparady. Sol boı­da sybaılastar burynǵy alyn­ǵan bıletti ótkizip, bir sátte kompıýterdiń tetigin 1000 ret basyp, jańaǵy bıletti júıeden qaıtadan qaǵyp alyp, ekinshi bireýge rásimdep beredi. Al ústindegi paıdany alypsatar men jeke kassa kassıri qyldaı bólip alady, – deıdi D.Shárip. 

Bul keleńsizdikpen kúresý maq­satynda jýyrda elektrondy temir jol bıletterin satýdyń jetildirilgen júıesi iske qosylǵan. Jańa júıe – «Jolaýshylar tasymaly» AQ-nyń bılet alyp-satarlaryna tosqaýyl qoıýǵa baǵyttalǵan áreketi.

– Bul júıe bos bıletterdi belgili bir ýaqyt aralyǵynda ǵana satylymǵa túsiredi. Onyń ýaqyt algorıtmin avto­matıka ózi eseptep shyǵarady. Eger kassır 30 sekýnd bir tıpti 5 suranys jasasa, onda júıe ony buǵattap tastaıdy. Eger bir mezette 3 birdeı suranys jasasa,  onda oǵan «júıe 5 mınýtqa buǵattalady» degen habar túsedi. Iаǵnı, bul júıe bos bıletterdi «ustaýǵa» qarsy baǵyt­talǵan dedi, – D.Shárip.

Negizi quzyrly oryndardyń alyp-satarlarmen kúreste dármensizdik tanytýlary – bos áýreshilik. О́ıtkeni «Adal jol» jobalyq keńsesiniń jetekshisi Islambek Maıshekın sóz arasynda Nur-Sultan qalasyndaǵy vokzaldar baqylaýdyń qatańdyǵynan deldaldardan tazardy dep qaldy. Demek, qalasa, qoldarynan keledi. Al basqa óńirlerdegi deldaldarmen kúreske kim kedergi? Deldaldar sıfr­ly dáýirge deıin de boldy, qazir de bar. Al erteńge de sozylar bolsa, bul – júıelik dert bolǵany. Ádette obyr jaılaǵan jerdi dárigerler túbirimen kesip alyp tastaıtynyn bilemiz.  

«Kútý paraqshasyn» kútemiz be?

Ádette «Jolaýshylar tasymaly» AQ tarapynan jol júrý bıletterin sapar­ǵa shyǵardan 45 kún buryn alý qajet degen usynys aıtylyp kele­di. Biraq qazirdiń ózinde elordadan eli­miz­diń ońtústik jáne batys óńir­leri­ne sol 45 kún buryn bılet alý múm­­kin bola bermeıdi. Álbette, my­naý dú­nıeaýı tirshilik anaý-mynaý jos­parǵa kónbestigi aıan. Jolǵa shyǵý ýa­qyty da kóbine kóp adamnyń yrqyna baǵy­na qoımaıdy. Onyń ústine halqy­myz­da toı-tomalaq, ólim-jitim, tipti bol­masa qudalyq dástúriniń ózi jolǵa erik­siz shyǵarady. Sonda qaıtpek kerek? 

– Jolaýshylarǵa jańa qyzmet – «Kútý paraqshasyn» usynamyz. Bul qyzmet kompanııaǵa qarasty barsha kassalarda jumys isteıdi.

Kerekti baǵytta bılet tapshy bol­­ǵan jaǵdaıda jolaýshy kassada kútý paraqshasyna tirkelý qajet. Aı­nalymǵa bıletter túsken kezde jolaý­shynyń elektrondy poshtasyna habarlama túsedi. Jolaýshy eki saǵat ishinde sol bıletti kompanııaǵa qarasty kez-kel­gen kassada satyp alýy kerek. Al­­daǵy ýaqytta kútý paraqshasy qyz­­meti elektrondy bılet satatyn saıt­tarǵa da engiziledi. Ulttyq tasy­mal­­daýshy jol bıletterin tek resmı kassalar men arnaıy saıttarda da ǵana rásim­deýdi eskertedi, – deıdi «Jolaý­shy­lar tasymaly» AQ ókili.

Jalpy, Ulttyq tasymaldaýshy kom­panııany da bılet satylymyndaǵy qar­ba­lasta qol qýsyryp otyr deýden aýlaq­pyz. Biraq olardyń árbir bas­tamasynyń artynan dármensiz­diktiń lebi esedi.

Sansyz syltaýlardyń biri – vagon tapshylyǵy

«Jolaýshylar tasymaly» AQ derekterine qaraǵanda, byltyrdan bastap Qazaqstannyń barlyq ishki baǵyttaryndaǵy baǵany retteýdiń ıkemdi júıesi engizilgen. Bul júıe kóptegen áýe jáne jer ústi tasymaldaýshylar jumysynda keńinen qoldanylatyn álemdik tájirıbe retinde nazarǵa alynǵan.

Iаǵnı, jolaýshy elimiz ishindegi kez kelgen baǵytqa bıletterdi 45 kún buryn 25 paıyzdyq jeńildikpen satyp ala alady. Jeńildik kólemi bos oryndar men poıyzdyń júrýine deıingi qalǵan kúnder sanyna baılanysty esepteledi. Jóneltilý kúni jaqyndaǵan saıyn baǵa óse túsedi, biraq ta senseńiz de, senbeseńiz de +25 paıyzdan aspaıdy.

Onyń ústine Qazaqstan zańnama­syna sáıkes, mynadaı aspektilerdi: jolaýshy aǵyny, merekelik kúnderdegi joǵarǵy suranys, basym baǵyttar jáne ózge de jaıttardy eskere ári saralaı kelip, kommersııalyq baǵyt­tarǵa baǵany tasymaldaýshy belgi­leıdi. Bul – baǵa belgileýdegi qara halyqtyń qaltasyna túsetin salmaq.

Tasymaldaýshylar kommersııalyq baǵyttarǵa satylatyn bıletterden túsken qarjy tikeleı aksıonerlik qoǵamnyń damýyna, jańa servıstik qyzmetter endirýge, barlyq vagondar parkin tehnıkalyq jaraqtandyrýdy jaqsartýǵa jáne prosesterdi avtomat­tandyrýǵa baǵyttalatynyn aıtyp, aqtalyp álek.

Mine, taǵy bir «qýyrdaqtyń kókesi» osy jerden bastalady. Byl­tyr­dan beri «Egemen Qazaqstan» po­ıyzǵa bılet tapshylyǵy men baǵa­sy­nyń shekten tys qymbattyǵy jaıynda dúrkin-dúrkin maqala jarııalady. Oǵan qosa, Aqtóbe men Nur-Sultan qalalaryn jalǵaıtyn tikeleı poıyzdyń alynyp tastalýynan týyndaǵan máseleler de kóterildi. Alaıda jaýapty kompanııadan eshbir lám-mım degen jaýap ta, naqty áreket te kórinbedi.

Aty aıtyp turǵandaı, ıkemdi júıe ázirge tasymaldaýshylar úshin ǵana ıkemdi bolyp otyrǵanyn da ashyq aıtý kerek. Mysaly, byltyr jańajyldyq qarbalas aldynda sol Aqtóbe men Nur-Sultan qalasyna poıyz bıletiniń baǵasy 58 myń (!) teńgeden asyp ketkenin táptishtep jazdyq. Biraq, baıaǵy jartas – sol jartas. Bul – tasymaldaýshylardyń bılet baǵasyn ózdiginen belgileý quqyǵynyń jemisi. 

Jolaýshylar tasymaly nary­ǵynda basymdyqqa ıe, ıaǵnı tasymal­dyń 80 paıyzyn qamtamasyz etetin «Jolaýshylar tasymaly» AQ tarapy bılet tapshylyǵyn vagondardyń jetispeýshiligimen de baılanystyryp otyr. Máselen, qazir atalǵan kompanııanyń ıeliginde 2229 vagon bar eken. Onyń 670 vagony – «Tulpar-Talgo» tirkesinde. Aksıonerlik qoǵam osyǵan baılanysty aldaǵy 10 jylda 1200 vagon satyp alýǵa nıetti.

– Bıyldyń ózinde Reseı tehnologııasymen elordadaǵy «Tulpar-Talgo» zaýytynda shyǵarylǵan 25 vagondy jolǵa shyǵardyq. Jyl sońyna deıin taǵy 38 vagon alamyz. Aldaǵy ýaqytta jyl saıyn 100 vagondy iske qosýdy josparlap otyrmyz. Qazirgi quramdardaǵy vagondardyń jaramdylary qaldyrylyp, múldem tozǵandaryn alyp tastaımyz, – deıdi AQ ókili.

Negizi «Jolaýshylar tasymaly» AQ jaz aılarynda 8 mln jolaý­shy tasymaldaýdy josparlaǵan. Sol sebepti joǵaryda atalǵan 2229 vagon­nyń barlyǵy jolǵa shyǵaryl­ǵan. Oǵan qosa, suranysqa sáıkes po­ıyz quramdaryna qosymsha vagondar qo­sylyp, bir rettik poıyzdar da qatynaı bastaǵan. 

Mine, joǵaryda baıandalǵan máse­leler búgin ǵana týyndap otyrǵan qıyndyq emes. Biraq órkenıetti zamanda qarapaıym bılet satý salasy tártipke kelmeı, jolaýshylardy muńaıtyp otyrǵany ras. Demek, bul júıesizdikke saýatty sheshim qajet.