Qoımany kóshirý jumystary baıaý
Qorǵanys mınıstrliginiń basshylyǵy áskerı qoımany kóshirýdiń qarqyny baıaý bolýyn eki sebeppen baılanystyryp otyr.
Birinshisi – qaýipsizdik qaǵıdalaryn múltiksiz saqtaý. Onyń ishinde oq-dári salynǵan jáshikterdi tekserý, tıeý men tasymaldaý kezindegi qaýipsizdik sharalary alǵashqy orynǵa shyǵady.
Ekinshisi – sol júk ornalastyrylatyn jerdi ázirleý. Bul kezde arnaıy qoımalar salynyp, olardyń eldi mekenderden aýlaq ornalasýy eskeriledi.
Eń bastysy, Arystaǵy qoımalardy tutas temir jol jelisimen baılanystyratyn shoıyn jol osydan birneshe jyl buryn tarqatylyp alynyp, áskerı bólimge edáýir qııanat jasalǵan. Qorǵanys mınıstriniń baıandaýynsha, buryn temir jol ótken jerge qazir mektep pen turǵyn úıler salynyp ketken. Sondyqtan da qoımadaǵy qaýipti júk aldymen avtokólikterge tıelip, temirjolǵa deıin jetkizilip, odan ári vagondarmen tasymaldanýda. Bul – ýaqyt pen qarjy shyǵynan kóbeıtkenimen, basqa amal joq. Qarajat demekshi, ázirge kúni búginge deıin jetpeı kelgen jáne naqty iske qajetti qarajattyń kólemi aıtylǵan joq.
Arystaǵy qarý-jaraq qoımasynyń qaýpi jaıynda 2009 jyly Parlament depýtaty retinde alǵashqy bolyp dabyl qaǵyp, Úkimet basshysyna saýal joldaǵan UQK ardageri, general-maıor Erjan Isaqulov áskerı qoımadaǵy qalǵan qarý-jaraq pen oq-dáriler eseptelip, olardy qaladan tys jerlerge shyǵaryp, zalalsyzdandyrý jumystary bastalǵanymen, bosańsýǵa bolmaıtynyn aıtady. О́ıtkeni qoımadaǵy barlyq jarylǵysh zattar túgel zalalsyzdandyrylmaı, qaýiptiń beti qaıtty deý erte.
– Endigi kezekte barlyq aýyrtpalyq áskerılerge túsedi. Qoımadaǵy 28 myń tonna oq-dári degenińiz óte kóp nárse jáne olardy jatqan ornynan qozǵap, basqa jaqqa avtokólik pen vagondarmen tasymaldaý, sodan keıingi zalalsyzdandyrý jumystary óte qaýipti. Ol úshin tájirıbeli saperler men ozyq tehnologııalar jáne arnaıy qural-jabdyqtar qajet. Kez kelgen qatelik apatqa alyp kelýi múmkin. Sondyqtan bul jumys muqııat daıyndyqpen, saqtyqpen júrgizilýi tıis. Meniń oıymsha, memleket tarapynan áskerılerge tolyq qoldaý kórsetilip, mundaı qaýip basqa jerdegi áskerı qoımalarda bolmaý úshin aldyn alý sharalary iske asyrylýy kerek. Arystaǵy jaǵdaı barshamyzǵa eskertý sııaqty, onyń saldarynyń budan da qaýipti bolmaǵanyna shúkirshilik etip, sabaq alý kerek, – deıdi E.Isaqulov.
Qarý-jaraqtar áli de ashyq aspan astynda saqtaýly
Elimizdegi áskerı qoımalardaǵy qaýipsizdik pen qarý-jaraqtyń saqtalý tártibine baılanysty Qazaqstan Qarýly Kúshteri Qarý-jaraqty basqarý bas basqarmasynyń burynǵy bastyǵy Gennadıı Nosonovskııdiń pikirin bildik. Qazir qurmet demalysyndaǵy general-maıor áskerı qoımalardaǵy oq-dáriler men qarý-jaraqty saqtaý qaǵıdalary, erejeleri qatań saqtalýy tıis dep esepteıdi. Ekinshiden, qarý-jaraq qoımalarynda órt qaýipsizdigi erejeleri múltiksiz oryndalýy kerek. Úshinshiden, saqtaý merzimi ótken jáne jaramdylyq merzimi taıaǵan qaýipti qarýlar men oq-dárilerden tezirek qutylýǵa asyǵý qajet.
– Áskerı qoımalar ishinde saqtalǵan múliktiń kólemi jaǵynan Arystaǵy arsenaldan úlkeni joq. Arystaǵy oqıǵa Nagan tapanshasynyń oqpantaıy sııaqty – qashan atylaryn bilý qıyn jaǵdaı edi. Biraq kóp jyldardan beri jınaqtalǵan jaǵdaılar osy oqıǵaǵa uryndyrǵany anyq. Qoımany kóshirýge uzaq ýaqyt boıy aýqymdy materıaldyq qıynshylyqtar tejeý bolyp keldi. Sondyqtan áskerıler qolda bar múmkindikterine baılanysty tótenshe oqıǵanyń aldyn alýdyń qamyn jasaýda aıanyp qalǵan joq, – deıdi G.Nosonovskıı.
General-maıordyń aıtýynsha, elimizdiń aýmaǵynda orasan zor qarý-jaraq jınaqtalyp qalǵan. Biraq jergilikti atqarýshy oryndar qaýipti nysandarǵa jaqyn aýmaqtan jer telimderin ońdy-soldy bólip keledi. Al is júzinde mundaı qaýipti qurylymdardyń mańaıynda turǵyn úı salý túgili, mal jaıýǵa ruqsat etilmeıdi.
G.Nosonovskıı 2001 jyly Balqash qalasynan 45 shaqyrymdaı qashyqtyqta ornalasqan Toqyraý áskerı bóliminiń qoımasyndaǵy jarylystyń saldaryn joıýǵa qatysqan. Ol kezde jarylystyń qýattylyǵy sonsha, áskerı bólim ornalasqan mańaı typ-tıpyl bolǵan eken.
Mamannyń aıtýynsha, ádette áskerı qoımalardaǵy jarylystyń naqty sebebin anyqtaý ońaıǵa soqpaıdy. О́ıtkeni qoımanyń aınalasy túgel qoparylyp, astań-kesteń bolatyndyqtan, ilik tabý qıyndap ketedi.
Áskerı maman árbir áskerı bólimniń janynda bolatyn oq-dári men qarý-jaraq qoımalarynyń da qaýiptiligin joqqa shyǵarmaıdy. Sondyqtan da qorǵanys salasyna jaýapty tulǵalar álemdegi ozyq tehnologııalarmen tanysýy qajet.
– Álemde, onyń ishinde batys elderinde qarý jaraqty qaýipsiz saqtaýdyń úlgileri jeterlik. Bizdiń áskerıler sony baryp kórýi kerek. Reti kelse, elimizdiń ortalyǵynan jańadan satyp alynǵan qarý-jaraqtar saqtalatyn zamanaýı qoıma salǵan durys. Jaramsyzdarynan qutylý kerek. Bizdegi qoımalardyń kópshiligi Keńes Odaǵynyń Qytaımen qarym-qatynasy shıelenisken tusta kóbine-kóp ýaqytsha saqtaý orny retinde salynǵan. Ondaǵy artıllerııalyq jáne ınjenerlik qarý-jaraq pen oq-dárilerdiń kóbi jerge jaı tekshelenip qalanyp ornalastyrylǵan. Sondyqtan olardy qaýipsiz dep aıtý qıyn, – dep oıyn qorytty G.Nosonovskıı.
Halyqaralyq sarapshylar: jarylystan saqtaný ońaı emes
Qazir Arystaǵy oqıǵaǵa baılanysty syrttaı ton piship, tipti kinálilerdi de dolbarlap anyqtap, áleýmettik jelide úkim kesip qoıǵandar jetkilikti. Biraq mundaı jaǵdaılardy kásibı áskerılerdiń, tipti bolmaǵanda osy salaǵa mamandanǵan sarapshylardyń pikiri qundy bolatyny anyq. Máselen, polit-asia.kz ınternet-portalynda Tájikstannyń áskerı sholýshysy Abdýlmadjıd Davlatov Arysta bolǵan jaǵdaıǵa qatysty pikir bildirgen.
– Arystaǵy jaǵdaıdy baqylaı otyryp, beıbit turǵyndar arasyndaǵy zardap shekkenderdiń sany anaǵurlym kóp bolýy múmkin edi degen qorytyndyǵa keldim. Birinshiden, jarylys óte joıqyn boldy. Ol, tipti janynan ushyp ótken ushaqtardyń terezelerinen kórindi. Ekinshiden, qazaqstandyq baspasóz betterin aqtara otyryp, arsenal mańyndaǵy taıaý jerde jekemenshik úıler ǵana emes, sonymen birge, negizinen halyq meken etken kóp qabatty úıler ornalasqanyn bildim, – deıdi sarapshy.
Al Qyrǵyz Respýblıkasy Qarýly kúshteri Bas shtabynyń burynǵy basshysy Janybek Kaparov CApress ınternet portalyna suhbatynda mundaı tótenshe jaǵdaıdyń týyndaýynan álemniń búkil armııasy saqtandyrylmaǵanyn atap ótti.
– Qarý-jaraq pen oq-dárilerdi saqtaýdy uıymdastyrý prosesi kúrdeli. Arsenaldardaǵy, qoımalar nemese zaýyttardaǵy oq-dárilerdiń jarylysy biraz ýaqyt buryn Reseıde, Ýkraınada bolǵan. Tipti, batys memleketterinde de mundaı jaǵdaılar tirkelgen. Árıne, osyndaı tótenshe jaǵdaıǵa jol bermeý kerek. Degenmen mundaı jaǵdaı oryn alsa, el bıligi zardap shekkenderdiń sanyn azaıtýǵa jáne oqıǵanyń baqylaýdan shyǵyp ketpeýine jol bermeýi úshin barynsha kúsh-jigerin jumsaýy qajet, – dedi áskerı maman.
Jalpy áskerı arsenaldar men oq-dárilerdi saqtaý qoımalaryndaǵy tótenshe jaǵdaılarǵa negizinen joǵary temperatýranyń saldarynan ózdiginen tutaný, órtke qarsy qaýipsizdik sharalarynyń buzylýy, oq-dárilerdi saqtaý talaptarynyń buzylýy, nemquraılylyq, adam faktory, dıversııa sebep bolyp jatady. Dál osy nusqalardyń qaı-qaısysyn da Qorǵanys mınıstrligi joqqa shyǵarmaıdy. Osyǵan baılanysty qazir ózge qoımalardaǵy jaǵdaı da muqııat tekserilýde.
