Osy saýal Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń Atyraý oblysyna jumys sapary barysynda ótkizgen jınalysynyń ózegine aınaldy. Ásirese munaı-gaz óndirisinde mashına jasaý salasynyń damýy kóńil kónshitpeıdi. Muny Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Roman Sklıar da jasyrmady. «Otandyq iri munaı jobalarynda mashına jasaý úlesi 5 paıyzdan aspaıdy, – dedi mınıstr. – Jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń mashına jasaý taýarlarynyń 88 %-y ımporttyń úlesinde». Al Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaevtyń aıtýynsha, ótken jyly joǵaryda atalǵan úsh kompanııa 245 mlrd teńgeniń taýaryn satyp alǵan. Sonyń 19 mlrd teńgesi, ıaǵnı 7,3 paıyzy ǵana otandyq taýarlar. Munaı-gaz salasyndaǵy basqa jobalarda qazaqstandyq qamtý – 38%. Bul sandardy áli de kóbeıtý úshin ne isteý kerek? «Mashına jasaýdy damytýdyń 2019-2024 jyldarǵa arnalǵan Jol kartasy aıasynda birqatar sharalardy atqarý josparda bar», degen mınıstr operatorlardyń talaptaryna saı keletin taýar óndirýge nıetti 18 otandyq kásiporyn anyqtalǵanyn atap ótti. «Importty ishinara almastyrýda biregeı sıpattaǵy taýar óndirýshiniń ónimin oqshaýlaý mańyzdy. Bizdiń boljamymyz boıynsha, aldaǵy 10 jylda TShO, QPO, NKOK kompanııalarynyń satyp alý kólemi 1,7 mlrd AQSh dollaryna jetedi, – deıdi Qanat Bozymbaev. – Biregeı taýar óndirýshiler jeke nemese birlesken kásiporyndar qura alady. NKOK kompanııasy óndiristi oqshaýlaý boıynsha 20 memorandým jasaqtady. Aldaǵy ýaqytta osyndaı 55 qujatqa qol qoıý josparlandy. Mundaı jobalar TShO men Qarashyǵanaqta da bar». Mınıstr bul baǵyttaǵy jumystardy jandandyrý úshin iri operatorlarǵa asa qajet taýarlardy alatyn jergilikti óndirýshilerdi keden bajy men qosymsha qun salyǵyn tóleýden bosatýdy usyndy. Al operatorlar merdiger kompanııalarda eńbekaqy tóleýde kemsitýshilikke jol berilmeýin, eńbek jaǵdaıy otandyq, sheteldik qyzmetkerlerge birdeı bolýy kerektigin nazarda ustaýlary tıis.
NKOK kompanııasy basqarýshy dırektorynyń orynbasary Ermek Marabaevtyń aıtýynsha, otandyq qamtýdy engizýde áli de jetildirýdi talap etetin jaıttar bar. Mysaly, jergilikti óndirýshilerdiń taýarlary men qyzmetteri halyqaralyq talaptarǵa saı kele bermeıdi. Sondaı-aq iri operatorlar birlesip jumys isteýge múddeli emes. Bir ónimge birge tapsyrys berip, taýar óndirýshiniń tapsyrys portfelin kóbeıtýge bolar edi. Taǵy bir másele – qazaqstandyq mashına jasaýshylar jobalaý kezeńine tartylmaı otyr. Osy problemalar sheshimin tapsa, qazaqstandyq qamtý úlesin áli de arttyra túsýge múmkindik kóbeıeri anyq.
Otandyq mamandardyń úlesi kóp
Qazir Teńiz kenishindegi keleshek keńeıtý jobasynda 50 myńnan astam qyzmetker eńbek etedi. Onyń 48 myńy – otandyq mamandar. 23 merdiger, 25 qosalqy merdiger mekeme joba jumysyna tartylǵan. Keleshek keńeıtý jobasyn iske asyrý arqyly Teńizde jylyna 12 mln tonnadan astam munaı óndirý kózdelip otyr. Osy maqsatta úshinshi býyn zaýytyn, jer qabatyna shıki gaz aıdaý zaýyty, gaztýrbınalyq elektr stansalary, TShO keshenin menshikti energııamen qamtıtyn qosalqy stansalardy salý, saǵalyq qysymmen basqarylatyn 125 jańa uńǵymany burǵylaý sekildi joǵary biliktilikti, zor jaýapkershilikti talap etetin jumystar qolǵa alynyp jatyr. «Sondyqtan sheteldik bilikti mamandarǵa suranys bar», deıdi mınıstr Qanat Bozymbaev. Al shekara asyp keletinder sany kvotamen shektelgen. Operatorlar merdiger jáne qosalqy merdiger mekemelerdegi eńbekaqy aıyrmashylyǵyna mán berýleri kerektigi de keńeste aıtyldy. Áıtpese, aýyr jumys istep, az aqy alatyn derekter anyqtalǵan. Qashaǵanda eńbek etip jatqan qyzmetkerlerdiń – 90, Qarashyǵanaqta – 92, Teńizde 88 paıyzy qazaqstandyqtar. Bir aıta keterlik jaıt, osy joba bastalǵaly beri 120 sheteldik maman jergilikti kadrmen almastyrylǵan. Operatorlar arasynda bul kórsetkish 10 paıyz ǵana. «Munaı-gaz sektorynda jergilikti qamtý úlesin arttyrý, sonyń ishinde iri ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý – mınıstrliktiń baqylaýynda. Bul baǵyttaǵy barlyq tapsyrmalar oryndalady», degen Q.Bozymbaevtyń sózine sengimiz keledi.
Jergilikti qamtý jáne munaı-gaz salasyndaǵy mashına jasaýǵa qatysty máseleler kóterilgen keńeste Premer-Mınıstr A.Mamın: «Memlekettik organdar iri jobalarǵa taýar, jumys, qyzmet satyp alýǵa jergilikti taýar óndirýshilerdiń teń dárejede qatysýyna jaǵdaı jasaýy kerek», dedi. Elimizdegi mashına jasaý kásiporyndary 80-nen astam taýar túrin daıyndap shyǵarady eken, endigi kezekte osy taýarlardyń sanyn kóbeıtip, qoldaný aıasyn keńeıtýge nazar aýdarylsa ıgi.
ATYRAÝ
