Sheneýnikterdiń qylmystyq toby

Alaıda zeınet jasyna jetkennen keıin armandary kommýnaldyq páterge qol jetkizý-tuǵyn. Mine, sonyń reti kelgendeı keıýana eńkish tart­qan boıyn tik ustap, anyq-qanyǵyn bilý úshin qalalyq ákimdikke qaraı asyqqan. Ondaǵylar, atap aıtqanda, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bólimi quqyqtyq jumys jáne memlekettik satyp alý sektorynyń meńgerýshisi Balkúmis Ámirseıitova men osy sek­tordyń ınspektory Manar Es­kenova onyń alaburtqan qýanyshyn sý sepkendeı basqan. Olardyń «Ne aı­typ otyrsyz? Qaıdaǵy súrilý? Oǵan bıýdjetten qarajat múldem qaras­tyrylmaǵan. Qapelimde bere qoıa­tyn páterler de joq» degen jaýaptaryna ımandaı sengen. «Á, solaı ma? Jaraı­dy onda. El-jurttyń qańqý sózi shyǵar», dep saly sýǵa ketken bo­ıy kelgen izimen keri qaıtqan. Taǵy birde ákimdikke soǵyp, úıdi satý­­ǵa oqtalyp júrgenin aıtýy muń eken, ana ekeýi jik-japar bolyp, mu­nyń usynysyn birden qoldap shyǵa kel­gen. «Qamqorshylarynyń» jana­shyr­­lyq iltıpatyna kóńili bosap, bular­­dan asqan raqymdy jandar joq­­taı kóringen. Qaıdan bilsin, san soq­ty­ryp ketetinin, barmaq tistep qalatynyn...

Arada eki-úsh kún ótpeı jatyp, ony izdep bir jas jigit kelgen. «Úı satady ekensiz ǵoı? Aýyldan kóship keletin áke-shesheme izdep júr edim», dep sarańdaý til qatqan. Odan keıin beınebir mylqaý adamsha lám-lım demegen, jaq ashpaǵan. Tipti, baspananyń ishin kórýge de qulqy soqpaǵan. Syrt­ta turyp saýdalasyp, tezirek ketýge asyq­qan. Bul bolsa, onyń sýyt jú­ri­sine, ózin qalaı tapqanyna onsha mán bere qoımaǵan. 24 myń dollar kesim­di baǵaǵa kelisken. Endi jasy 80-ge taıaǵan, kúrdeli otany birneshe ret ótkergen keıýana jyly sózben ishi-baýyryna enip, tas kenedeı ja­bysqan qylmystyq toptyń aram pıǵyl­daryn kesh uǵynǵanyna ókinedi. Azapqa toly kúnderdi, uıqysyz ótkergen túnderdi oılasa, bárinen buryn tósekke tańylǵan otaǵasyn qatty aıaıdy. Onyń úırenisip qalǵan mekende tura bereıik degen aqylyn almaǵanyna ózin kinálideı sezinedi. Eki bólmeli kommýnaldyq páterge 26 myń dollardy sanap berip, tanystardan alǵan qaryzdaryn áli kúnge deıin zeınetaqydan shúlen taratqandaı úles­tirýmen keledi. Bárinen de neme­releri ispetti jastardyń qý qul­qyn úshin adamı, ımanı ádepterdi tárk etip, jymysqy is-áreketterge barýy qatty shoshyndyrǵan. Sot bary­syn­da qolmen istegendi moınymen kóterýdiń ornyna túrli syltaýlar izdep, jaýapkershilikten sytylyp ketý­ge tyrysýshylyǵy, ózderin sýdan taza, sútten aq etip kórsetýshiligi jaǵasyn ustatqan.

Sonymen qylmystyq shema qalaı oılastyrylǵan, soǵan toqtalaıyq. Ákimdik qyzmetkerleri Balkúmis pen Manar qalanyń bas josparyna sáıkes, jańa shaǵyn aýdanda úılerdiń súriletinin, jer telimderin memleket qajettiligine satyp alý úshin arnaıy sheshim qabyldanǵanyn, bul maqsat úshin qarajat ta, páter de bólingenin jaqsy bilgen. Aram nıetterin júzege asyrý úshin ekeýi aýyz jalasyp, qatar­laryna biri zańdy, ekinshisi azamattyq nekedegi kúıeýleri Qanat pen Maratty qosyp alǵan. Osylaısha aldyn ala is-qımyl josparyn qurǵan. Ol boıynsha árqaısysynyń naqty min­detteri belgilengen. Biri eski úı­ler jaıly derekter jınaqtaýmen shuǵyldansa, ekinshisi negizinen shal-shaýqan sekildi baladaı ańqaý, sen­gish klıentter tabýǵa járdemdesken. Baspana ıelerine jalǵan aqparat berip, adastyrǵan. Tyǵyryqqa tirelip, ári-sári kúıge túsken sharasyz jandardy osylaısha aldap soǵyp, páterleri men jer telimderin satýǵa eriksiz kóndirgen. Deldaldyqpen aınalysqan Maratqa sybaılastary kimdi qarmaq­qa túsirýge jón siltep, baǵyt berip otyrǵan. Ońaı jolmen aqsha tabýǵa ábden qunyǵyp alǵandary sonshalyq, ondaǵan otbasylardyń senimine kirip, úıleri men jer telimderin satyp alyp, jyljymaıtyn múlik retin­de tanystarynyń, týǵan-týys­tary­nyń atyna rásimdegen. Sol baspa­nalar­dy bıýdjetten beriletin jaıly páter­lerge tegin almastyrǵan. Qıturqy áreketteriniń izin jasyrý maqsatymen baspanalardy qaıta satyp, 231 mıllıon teńgeni jambasqa basqan.

Zańdy úılerinen aıyrylǵan ıe­leri shaǵymdanbaǵanda bul qylmys jabýly qazan kúıinde qala berýi ábden múm­kin edi. Súrilýge tıisti úıler­di se­nimdi tulǵalarǵa zańsyz tir­kegen qyl­mystyq top músheleri sot al­dynda jaýap berýlerine týra keldi. Qala­lyq sottyń sýdıasy Mıhaıl Gýsev alaıaq­tyq qylmys jasady, iri kólemde memleketke zalal keltirdi degen aıyp ta­ǵyp, Balkúmis Ámirseıitovany 8 jyl, onyń kúıeýin 6 jyl 6 aı bas bos­tan­dyǵynan aıyrdy. Manar Eskenova men azamattyq nekedegi kúıeýi 6 jyl 8 aıdy arqalady. Eks-sheneýnikterdiń dúnıe-múlki tárkilenip, biri ómir boıy, qalǵandary on jylǵa memle­ket­tik qyzmetten shettetildi. Alaıda olar­d­yń advokattary úkimmen kelis­­peı­tinderin, apellıasııalyq shaǵym túsiretinderin málimdedi. Advo­kat Álııa Ilkenova prokýratýra qyz­met­ker­leri qylmystyq isti Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl ulttyq bıýrosy oblystyq departamentine qolma-qol ótkizgen. Zań boıynsha qujattar keńse arqyly jiberilýi tıis. Tergeý amaldary kezinde basqa da zań buzýshylyqtar oryn aldy. Zardap shegýshilerdiń eshqaısysy alaıaqtyq jaıly shaǵymdanǵan joq. Olardyń zańdy túrde ótemaqy alǵany dáleldenip otyr. Barlyq is qos tarap­tyń erikti kelisimi arqyly júrgizil­di. Mem­leketke jer, al turǵyndarǵa aqsha usynǵan ákimdik qyzmetkerlerin alaıaq­tyq jasady, memleketke shyǵyn kel­tirdi dep kinálaý durys emes. Satyp alynǵan úıler zańdy túrde rásim­delgen degen ýájdi alǵa tartty. Qa­lalyq ákimdik múldem basqasha pi­kir­de qaldy. Onyń ókili Karına J­ú­nisova prokýratýra aıyptaýyn qol­daı­tynyn jetkizdi.

Sheneýnikterdiń apellıasııalyq shaǵymy qylmystyq ister jónin­degi sot alqasynda qaralyp, sottalý­shy­lardyń jazasyn óteý merzimi sál-pál azaıtylǵanymen, negizinen qalalyq sottyń úkimi ózgerissiz qaldy.

Qylmystyq top músheleri bolsa odan ári aryzdanýǵa bel býyp otyr.

Petropavl