Qalanyń bas qujaty
Beısenbi, 30 mamyr 2013 2:05
El aýmaǵynyń damý perspektıvalaryn óńirlik úderisterge sáıkestendirýge múmkindikter bereri anyq
Qyzyljar óńirinde О́ńirlik damý mınıstrligi, «Qazaq qurylys jáne sáýlet ǵylymı-zertteý jáne jobalaý ınstıtýty» AQ Astanadaǵy fılıaly, jergilikti qurylymdyq bólimsheler, úkimettik emes uıymdar ókilderiniń, máslıhat depýtattarynyń qatysýymen Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyn uıymdastyrýdyń bas shemasy talqylandy.
Beısenbi, 30 mamyr 2013 2:05
El aýmaǵynyń damý perspektıvalaryn óńirlik úderisterge sáıkestendirýge múmkindikter bereri anyq
Qyzyljar óńirinde О́ńirlik damý mınıstrligi, «Qazaq qurylys jáne sáýlet ǵylymı-zertteý jáne jobalaý ınstıtýty» AQ Astanadaǵy fılıaly, jergilikti qurylymdyq bólimsheler, úkimettik emes uıymdar ókilderiniń, máslıhat depýtattarynyń qatysýymen Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyn uıymdastyrýdyń bas shemasy talqylandy.
Keleli jıyndy aımaq basshysynyń orynbasary Vladımır Balahonsev ashyp, talqylaýdyń Soltústik Qazaqstan oblysynan máre alýynyń mánin atap ótti. Uzaq jyldarǵa arnalǵan syzba jobasymen arnaıy mamandar aınalysyp, óńir erekshelikteri jete eskerilgen. Birinshi kezekte astyqty ólkeniń mıneraldy-shıkizattyq baza retindegi damý áleýetiniń jiti qarastyrylǵany quptarlyq. Jerasty qazba baılyqtarynan qorǵasynnyń 65, sırkonııdiń 36, ýrannyń 19 paıyzy osynda shoǵyrlanǵan. Agroónerkásip kesheni sheńberinde iri fermerlik sharýashylyqtar uıymdastyrý, astyq eksportynyń kólemin ulǵaıtý joldary qarastyrylǵan. Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy Asar aýylyndaǵydaı agroqalashyqtar boı kóteretin bolady. Tamaq ónerkásibin jáne aýyr ónerkásipti jolǵa qoıý sharalary alǵa tartyldy.
Qazaq qurylys jáne sáýlet ǵylymı-zertteý jáne jobalaý ınstıtýty Astana fılıalynyń dırektory Turlybek Musabaev, О́ńirlik damý mınıstrligi sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys departamentiniń bastyǵy Salaýat Dembaı elimizdiń aýmaǵyn utymdy uıymdastyrýdyń keshendi jobasy jaıly jan-jaqty áńgimeledi. 2010 jyly bekitilgen bas joba halyqtyń ómir sapasyn jaqsartý, álemdik ekonomıkalyq úderisterdi kiriktirý, jahandaný jaǵdaılarynda Qazaqstan aýmaǵyn turaqty keńistikke aınaldyrý maqsattaryn kózdeıdi. Memlekettik qala qurylysy saıasatynyń barlyq aspektilerin qosatyn keshendi qala qurylysynyń qujaty uzaq merzimdi damý boljamyn uıymdastyrýǵa, aýmaqtyq básekeli artyqshylyqtardy, ishki resýrstardy tıimdi paıdalana otyryp órkendetýge, qorshaǵan ortany, sáýlettik, tarıhı-mádenı muralardy saqtaýǵa, halyqty qonystandyrý jáne eldi mekender arasyndaǵy ilkimdilik júıesin jetildirýge zor múmkindikter beredi. Keńes kezinde qalyptasqan qala qurylysy júıesiniń túbegeıli qoǵamdyq-saıası, ekonomıkalyq qurylymdyq ózgeristerge ushyraǵany baıqalady. Ol ýaqytta qala qurylysy ıntegrasııalyq mánine oraı halyqty qonystandyrý, qonysaralyq ınfraqurylym júıesin qurý men damytý mindetterin birshama atqarǵanymen, birqatar máseleler eskerilmeı qaldy. Atap aıtar bolsaq, ekologııalyq tepe-teńdikkke úlken nuqsan keltirildi. Adamdardy qonystandyrý, eldi mekenderdi salý tabıǵı-klımattyq jaǵdaıy qolaısyz, aýyz sý joq óńirlerde júrgizildi. Sonyń saldarynan jetekshi salaǵa tolyq táýeldi monofýnksıonaldy aýmaqtar qalyptasty. Egemendik alǵannan keıin Prezıdent jańa maqsattar men basymdyqtardy belgilep, uzaq merzimdi damý strategııalaryn jarııalady. Astanany jańa qonysqa kóshirý júzege asyryldy. Ákimshilik-aýmaqtyq birlikter irilendirildi. Respýblıkalyq mańyzy bar avtojoldar qalpyna keltirildi. Ulttyq aýqymdaǵy ınfraqurylymdyq jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalar engizildi. Alaıda, respýblıkanyń aýmaǵyn ıgerýde jáne onyń resýrstaryn paıdalanýda aıtarlyqtaı teńsizdikter áli de baıqalady. Elimizdiń birqatar óńirleri ekologııalyq joǵary lastanýymen, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq jaı-kúıiniń tómendigimen, sý resýrstarynyń sarqylýymen, ekologııalyq ınfraqurylymnyń jetkiliksiz damýymen, seısmologııalyq qaýiptiligimen erekshelenedi. Osyǵan oraı eldiń turaqty damýyna baǵyttalǵan qala qurylysyn jańǵyrtý, qurylys saıasatyn qalyptastyrý joldary qarastyrylyp, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyn uıymdastyrýdyń bas shemasy, ony iske asyrýdyń tujyrymdamalyq ádis-tásilderi ázirlendi. Ǵylymı negizdelgen syzbanyń utymdy tustary kóp. Aýmaq keńistiginde óndiristik kúshterdi ornalastyrý bas shemada qabyldanǵan sheshimderge sáıkes júzege asatyny qadap aıtylǵan. Halyqtyń ómir súrý ortasy men tirshilik qyzmeti strategııalyq keńistiktiń josparlaý úderisterine yńǵaılastyrylǵan.
Basqosýda el aýmaǵyn damytýdyń aldaǵy mindetteri atap kórsetildi. Ásirese, halyqtyń tolqymaly mıgrasııa aımaǵynan tys kóbeıýdiń tıimdi núktelerin qalyptastyrý arqyly úlken qalalardaǵy ósý úderisin retteý, óńirlik sáıkessizdikterdi, ekologııalyq problemalardy sheshý, agrarlyq óndiristi uıymdastyrýdyń jańa tehnologııalaryn engizý, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý, shekaralas jerlerde qonystandyrý júıesin jolǵa qoıý jaıy keńinen sóz boldy. Basqa oblystardyń bas shemasyn talqylaý barysynda Qyzyljar óńiriniń tájirıbesi eskeriletini de aıtyldy.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan».
