Ulttyq parkke japon ǵalymdary keldi

Japonııadan kelgen 12 ǵa­lym­dy botanık Vladımır Epık­­tetov, aýdarmashy Jadyra Zada­qyzy bastap júr eken. Tý­ǵan jerimizge at basyn tire­gen qonaqtardy parktiń ǵy­lym, aqparat jáne monıtorıng bó­liminiń qyzmetkerleri kú­tip aldy. Japon zertteý­shi­lerine Tarbaǵataı óńiriniń ta­rı­­hymen tanysýǵa múmkindik berildi. Atap aıtqanda, eldi me­ken­niń HIH ǵasyrdyń 50 jyldary kazak poselkesi retinde paıda bolǵany, 1867-1879 jyldary munda Qytaı eliniń saýda ókildigi jumys istegeni aıtyldy. Sonymen qatar Úrjar arqyly Tashkent jáne Semeı kerýen joly ótkeni týraly maǵlumat berildi. Úrjar aýdanynyń Qa­zaq­stannyń shyǵysyndaǵy eń úlken aýdandardyń biri bolyp sanalatyny, osy ólkede ta­laı qıyn da, qıly kezeńder bo­lyp, kóptegen aıtýly tulǵa­lar­dyń shyqqany da japon zert­teý­shilerin qyzyqtyrdy. Ási­rese osy aımaq arqyly budan 2 myń jyl buryn Uly Jibek joly ótip, ólkeni babalary­myz­dyń ejelden meken etkeni qonaqtardy tańǵaldyrdy.

Týrısterdiń kelý maqsaty parkke  qarasty ýchaskelerdiń ósim­dik álemine ǵylymı-zert­teý jumystaryn júrgizý bol­ǵan­dyqtan, Tarbaǵataı taýy etegin­degi «Alet» ýchaskesi arealynda kezdesetin Sıvers almasy-Malus sieversii, Dala taýshymyldyǵy-Paeonia, Oral mııasy-Glycyrrhiza uralesis ósimdikterine ǵyly­mı dalalyq-zertteý jumys­tary júr­­gizildi. Sonymen qa­tar Lan­­s­et ­japyraqty ken­dir – Tra­chomitum lancifolium nemese Apocynum lancifolium ósim­diginiń Tarbaǵataı memle­ket­tik ulttyq tabıǵı parkin qurý­dyń jaratylystaný jáne ǵylymı turǵy­da­ǵy negiz­de­mesi jobasynda qaras­tyrylma­ǵany­men, Kóktal aýy­ly­na qaras­ty aınalym ýchas­kesi arealyn­da atalǵan ósimdik­terdiń kezde­setini belgili bolyp, óńirdiń flora tizimine engizildi.

Qonaqtar Tarbaǵataı taýy eteginde ornalasqan Segiz­baı aýyly ýchaskesindegi tas­ba­qa músindi tas, petroglıfter, tas­taǵy tańbalardy kó­rip, ósim­dik álemine zertteý júrgiz­di. S­ony­men qatar Alakól jaǵa­laýyn­­­daǵy, Barlyq-Arasan je­rin­­degi ósimdik túrlerin zerttedi.

Qurylǵanyna bir jyl tolǵan «Tarbaǵataı» MUTP-ne kelýshi tý­rısterdiń eń alǵashqysy japon­­dyq ǵalym-zertteýshiler bo­l­dy. Keleshekte japondyq ǵa­lym­­­darǵa tamyljyǵan tabı­ǵ­at­ymen tamsandyrǵan ólke­miz­diń qyry men syryn ashyp, zertteý júrgizip, birlese ju­mys isteý jóninde usynys jasa­dyq. О́ıtkeni osyndaı baı ta­bı­ǵatty aıalap, tarıhymyzǵa yq­tııat­­pen qaramasaq, keshegi­miz tú­gen­delip, búgingimiz bútin­del­­meıtinin bile­miz. Keshe­gini tú­gen­deý degeni­miz – eń aldymen ba­ryńdy baǵa­laı bilý. Ata-baba­dan qalǵan jolǵa adal bolyp, danalary­myz kórgen qıyndyq pen qýa­nysh­qa baǵa berip, tabıǵat  baıly­ǵy­myzdy ardaqtap, kózdiń qara­shy­ǵyndaı saqtaı bilsek, sonda ǵana ótkenniń durysy – ónege, burysy – sabaq bolmaq.

 Al muny júzege asyrý bir adamnyń nemese jalǵyz meke­meniń isi emes. Bul elin, jerin súı­gen, tabıǵat baılyǵyn saq­ta­ǵan, bolashaǵym sáýleli bolsyn degen tilegi bar ár azamattyń mindeti.

 Jańylqan ALEMSEITOVA,

«Tarbaǵataı» MUTP ǵylym, aqparat jáne monıtorıng bóliminiń basshysy

 Shyǵys Qazaqstan oblysy