Qosymsha jarna eńbek naryǵyna qalaı áser etedi?

2020 jyldyń 1 qańtary­nan bastap ju­mys berýshiler jumyskerlerdiń jal­aqy­sy­nyń 5 paıyzyna teń qarajat­ty Bir­yń­ǵaı jınaqtaýshy zeınet­aqy qory­na aýdaryp otyrýǵa mindetteldi. Bul ju­­­mys­­kerlerdiń jalaqysyna áser et­peı­di. Ese­sine osy 5 paıyzdyq tólem ju­­mys­­­ker­diń zeınetke shyqqan kezinde zeı­­net­­aqysyna qosylmaq. Negizi bul nor­­ma 2015 jyly «Zeınetaqymen qam­­tý má­se­le­leri boıynsha Qazaqstan Res­­pýb­­lı­kasynyń keıbir zańnamalyq akti­leri­ne ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańyna engizilip qoıǵan bolatyn. 

Joǵary zeınetaqymen qamtý úshin

Bul jańalyqtyń maqsaty, Eńbek jáne ha­lyqty áleýmettik qorǵaý mın­ıstr­­­liginiń má­li­metinshe, qazaqstan­dyq­­­tar­dyń ál-aýqa­tyn kóterý, tıisti eń­bek ótili bar azamattar­dy joǵary jal­­­­aqy­men qamtamasyz etý. «Osylaı­sha ju­­mys­­kerdiń jeke eńbek esepsho­tyna aı saıyn jalaqysynyń 15 pa­ıyzy túsip oty­rady. 10 paıyzyn buryn­ǵy­sha ju­mys­ker óz jalaqysynan tólese, qalǵan 5 paıyzyn jumys berýshi «óz qaltasynan» shyǵarady», dep túsin­diredi mınıstrlik. Iаǵnı, jańa zańnama boıynsha jumyskerdiń jalaqy­sy azaımaıdy. Qosymsha tólem­di jumys berýshi tóleıdi. Bul jańalyq jaldamaly ju­mys­kerlermen qatar jeke ká­sipker­ler­ge de qatysty. Osy oraıda, eldegi shaǵyn jáne orta bıznes ókilderiniń bul óz­geriske qarsy ýájderiniń aıtylyp jat­qany da jasyryn emes. Alaıda Prezı­denttiń aldymen halyqtyń ál-aýqa­tyn kóterý kerek degen tapsyrmasyn bas­shylyqqa alǵan Úkimet zeınetaqyny kóterý úshin bızneske qosymsha salmaq túsirip otyrǵanyn jasyrmaıdy. 

Kóleńkeli naryqtyń kúsheıý qaýpi

Keı bıznes sýbektileri álgi 5 paıyz­dyq tólemdi aınalyp ótip, kompanııa bıýd­jetin únemdeý úshin keıbir qyz­­met­ker­lerdi jumysqa al­ǵanda kelisimshartpen rásim­­deýi múmkin. О́ıtkeni zań bo­ıynsha az­a­mattyq-quqyq­tyq sı­pattaǵy kelisim­shart negizin­de jumys isteıtinder, ıaǵnı shtattan tys jumyskerlerge atal­­ǵan 5 paıyzdyq tólemder ja­salmaıdy. Osy oraıda joǵary­da atalǵandaı «únemsh­il» kompanııalar sany kóbeıip, kóleń­keli eń­bek naryǵy kúshe­ıip ketpeı me degen qaýiptiń bar ekeni ras. Bul turǵyda Eń­bek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Aqmádı Sarbasov mundaı jaǵ­daıdy arnaıy eńbek ınspeksııasy baqy­laýda ustaıtynyn, kóleńkeli eńbek nary­ǵymen kúresý jumystarynyń tıisti deń­geıde atqarylyp jatqanyn alǵa tartty.

Budan bólek, korporatıvti tabys salyǵynyń ózin qına­lyp tólep otyrǵan keı kásip­oryndardyń salyqtan jaltarýy jıilep, bul óz kezeginde kó­leń­keli ekonomıkany kúsheıtýi múmkin degen pikirler aıtylyp jatyr. Árıne mundaı kezde turaqty salyq tólep otyrǵan belsendi bıznes sýbektileriniń sany azaıýy múmkin. Tıisinshe, ekonomıkanyń qurylymynyń da álsireý qaýpi bar.

Jalpy, 5 paıyzdyq tólem­di jumys berýshi shtattan tys jumyskerlerinen bó­lek zeı­net­aqy jasyndaǵy jumys­kerleri úshin de tólemeıdi. Áskerı jáne qarýly kúshter qurylymy da bul mindetten bosatylady. Taǵy bir aıta keterligi, jumys berýshi óz jalaqysynan aýdaryp otyrǵan 10 paıyzdyq zeınetaqy jarnasy jumyskerdiń menshigi sanalatyn bolsa, jumys berýshiniń 5 paıyzdyq tólemi jumyskerdiń menshigi sanalmaıdy, ıaǵnı mura­gerlikke qaldyrylmaıdy.

Jalaqy azaıýy múmkin be?

Qazir jeke bıznes quryly­mynda jumys isteıtin qyzmet­kerler, ásirese shaǵyn jáne orta bız­neste eńbek etip otyr­ǵan azamattar «jalaqymyz azaıyp qalýy múmkin be?» dep alańdap otyrǵany anyq. О́ıt­keni zań boıynsha álgi 5 pa­ıyzdyq jarna jumyskerdiń aılyǵynan ustalmaǵanymen, mekeme basshylyǵy qosymsha shy­ǵynnan qashý úshin jumysker jalaqysyn sol 5 paıyzǵa tó­mendetýi múmkin. Bul turǵyda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi bylaı dep eskertedi: «Eńbek kodeksine saı, eńbek kelisimshartyndaǵy kez kelgen ózgeris ekijaqty ke­lisim negizinde jasalady. Eger zań buzylsa, jumyskerler Eńbek komıtetine nemese jumys orny boıynsha eńbek ınspeksııasyna shaǵymdana alady». Degenmen jumys berýshilerge qaraǵanda jumysshylardyń básekesi joǵary bizdiń naryq­ta jumyskerlerdiń mekeme basshy­lyǵynyń aıtqa­nyna kóne salatyn kezderi az kezdes­peıtini belgili.

Qalaı degende de, qazir Úkimet ekonomıkalyq damýdan góri áleýmettik jaǵdaıdy kóterýdi birinshi orynǵa qoıyp otyr. Bul sońǵy bir jyldaǵy ózgeristerden anyq baıqalady. Elbasy qa­zirgi Úkimet basshylyǵyn ta­ǵaıyndaǵan kezde Mınıstrler kabınetiniń jańa quramynyń birinshi mindeti áleýmettik saıasatty jaqsartý ekenin aıtqan. Memleket basshysy Toqaev ta halyq­tyń ál-aýqatyn kóterý Úki­mettiń negizgi mindeti ekenin atap aıtqany belgili.