Prokýror narazylyq bildire me?
Shynyn aıtý kerek, sottyń bul úkiminiń jańǵyryǵy zorlaý dereginiń shýynan da kem bolǵan joq. Onyń sebebi de bar. Qoǵamdyq pikirdiń qaq jarylýyna jolserikterge bastapqyda aldyn ala kelisip, toptasqan zorlaý deregi boıynsha aıyp taǵylýy da sebep boldy. Prokýror olardyń árqaısysyna 6 jyl 6 aı merzimge bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn suraǵan bolatyn.
Biraq isti qaraǵan Qostanaı qalalyq №2 sotynyń sýdıasy Satybaldy Orazbaı kináli adamdardy Qylmystyq kodekstiń 120-babynyń 1-bóligine saı keletin áreket jasady dep tanyp, toptasyp zorlaýdyń bolmaǵanyna kóz jetkizgenin kórsetti. Sýdıa aldyn ala sóz baılasý arqyly toptasyp zorlaýda zorlyqshylardyń biri ádette jábirlenýshiniń aıaq-qolyn ustap, aýzyn alaqanymen basady nemese qorqytý amaldaryn jasasa, kelesisi jymysqy áreketin júzege asyratynyn, al bul joly ondaı jaǵdaı bolmaǵanyn aıtty. S.Orazbaı qylmystyń jaı ǵana zorlaý babyna aýystyrylǵanyn osylaısha túsindirdi.
Sonymen qatar jolserikterdiń buryn sottalmaǵany, turǵylyqty mekenderi boıynsha jaqsy minezdeme berilgeni jáne bireýiniń eki kishkentaı balasynyń bolýy da úkimniń jumsaǵyraq bolýyna áser etken. Sonyń ózinde jolserikter kináli dep tanylǵan bap boıynsha joǵarǵy jaza – bes jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý edi.
Al áýelgi is qozǵalǵan toptasyp zorlaý tarmaǵy qylmyskerlerdi 10 jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrýdy kózdeıtin.
S.Orazbaı bul isten jazany qatańdatýǵa negiz bolarlyq sebep te kórmegen. Biraq sýdıanyń ýáji nege kúmán týdyryp otyr? Onyń sebebi mynada sııaqty – tún ortasyndaǵy qylmyskerlerdiń shoshynǵan jábirlenýshiniń qarsylaspaq túgili, daýys shyǵarýǵa da dármeni bolmaıtyny anyq. Al onyń qarsylyq kórsetpeýi onyń aıaq-qolyn ustap turýǵa, aýyzyn basý qajettiligin sylyp tastaıdy emes pe...
Esesine, bul iske baılanysty kináli dep tanylǵan adamdardyń jazasy jeńil dep sanaıtyn qoǵam ókilderi áleýmettik jelilerde sot sheshimin qyzý talqylap jatyr. Máselen, belgili zańger, Almaty qalalyq advokattar alqasynyń advokaty Djohar О́tebekov Facebook jelisinde sýdıanyń sheshimin synǵa aldy.
«Áriptester jumys ornynda bir-birimen baılanysy joq eki ret zorlyq kórsetedi. Is júzinde men muny túsinińkiremeımin. Esesine, sýdıanyń toptasyp zorlaý babyn durys baǵalamaıtynyna kóz jetkizip otyrmyn. Toptasyp zorlaýdy bireýi jábirlenýshini ustap turyp, ekinshisi zorlady dep túsiný qate. Eger qylmyskerler kezektesip zorlaǵan bolsa da, bul toptasyp zorlaý degendi bildiredi. Joǵarǵy sottyń zorlaýǵa baılanysty qaýlysynda mundaı jaǵdaıdyń anyq-qanyǵy ashyq jazylǵan», dep ún qatty advokat.
Sot otyrysynan keıin jábirlenýshi tarap ta sot úkimimen kelispeıtindikterin bildirip, sottyń joǵary satylaryna aryzdanatynyn málimdedi.
Álbette, sottyń qoǵamdyq pikirdiń yǵynda ketpegeni jón. Biraq sottyń úkimi sýdıanyń biliktiligi men sot júıesiniń jumysyna kúmán týdyrmaýy da tıis.
Al elimizdiń Bas kólik prokýrory Ernat Sybanqulov Facebook áleýmettik jelisindegi paraqshasynda: «Bas kólik prokýratýrasy «Nurly jol – Aqtóbe» baǵytyndaǵy №98 poıyz vagonynda bolǵan jolaýshyny zorlaý deregi boıynsha qylmystyq iske qatysty sot jaryssózi barysynda prokýror aıyptaýdy tolyq kólemde qoldap, kináli adamdardy 6 jyl 6 aıǵa bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn suraǵanyn habarlaıdy. Sot ózge sheshim qabyldady. Qazirgi kezde sot úkiminiń zańdylyǵy men negizdiligi zerdelenýde», dep jazdy. Demek, bul iske núkte qoıyldy dep esepteýge áli erte.
Zorlaý – aqtaýǵa jatpaıdy
Bul daýly is «NeMolchıKZ» qoǵamdyq qorynyń basshysy Dına Smaılovanyń Facebook paraqshasyndaǵy jazbasy arqyly jurtshylyqqa jetip, istiń Qostanaı men Aqtóbeniń sottarynda jabyq jaǵdaıda qaralý merzimi uzaqqa sozyldy.
«26 qyrkúıek kúni keshki saǵat 10-dar shamasynda boıjetken «Talgo» poıyzynyń kýpesine otyrady. Kýpe ishinde otyrǵan er adamdy kóredi. Zattaryn qoıyp, poıyz meıramhanasynan tamaqtanyp keledi. Vagonyna oralǵanda kýpe ishinde qyzmettik formasyn jeńil kıimge aýystyryp kıgen jolserik otyrady. Ol áýelgi kirgen er adamdy basqa kýpege aýystyryp jibergenin aıtady. Qyz uıqysy kelgenin túsindirip, jolserikten kýpeden shyǵýyn ótinedi. Syra iship otyrǵan jolserik tek jarty saǵattan soń shyǵyp ketken. Alaıda, tańǵy saǵat 04:00 shamasynda jolserik boıjetken jatqan kýpege óz kilti arqyly ashyp kiredi. Munan soń jolserik jymysqy is-áreketin júzege asyrady. Izinshe ekinshi jolserik te kelip, boıjetkendi zorlaǵan», dep jazdy Dına Smaılova.
Qylmystyq istiń eki qalada qaralýyna qyzdyń Qostanaı oblysynyń aýmaǵynda zorlanýy sebep bolǵan. Iske baılanysty barlyq saraptamalar zorlaýdyń bolǵanyn dáleldep bergen.
Árıne, sotta kináli dep tanylǵan «Talgo» poıyzy jolserikteriniń jaqyndary sottalýshylarǵa shań jýytpaı, aqtalyp shyǵýyna barynsha sendi jáne bul máselege baılanysty qoǵamdyq pikirge óz kózqarastaryn sińirýge tyrysty.
Biraq qaı ýaqytta bolsyn, jábirlenýshiniń jaǵdaıy, kıim kıisi, júris-turysy, tipti ersi qylyqtarynyń ózi ony zorlaýǵa negiz bolmasa kerek. Moraldyq turǵydan qarasaq, ol da bireýdiń qyzy, qaryndasy nemese ápkesi. Al quqyqtyq memlekette álsizge zábir kórsetý – shekten shyqqan soraqy qylmys.
Aqparat quraldaryndaǵy derekterge qaraǵanda, jábirlenýshi shetelde bilim alǵan, ortasha kásibi, ǵylymı dárejesi bar qyz. Elordaǵa ǵylymı konferensııaǵa qatysý úshin baryp, keri oralǵan saparynda zorlyqshylarǵa tap bolǵan.
Bul sumdyq oqıǵadan soń jábirlenýshi kúızeliske túsip, psıhologtardyń kómegine júginýge májbúr bolǵan. Al qylmysker dep tanylǵan jolserikterdiń memlekettik aıyptaýshy suraǵan merzimnen az jazaǵa kesilýi týraly habar tıgen boıda jábirlenýshi, tipti qapalanyp, aýrýhana tóseginen bir-aq shyqqan.
О́z kezeginde «Nur-Sultan-Nurly jol – Aqtóbe» baǵytyndaǵy №97/98 jolaýshylar poıyzynda bolǵan zorlaý oqıǵasy «Jolaýshylar tasymaly» aksıonerlik qoǵamynyń bedeline nuqsan keltirip, senimge selkeý túsirgeni anyq. Sol sebepti de Ulttyq tasymaldaýshy «Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes, jumys berýshiniń bastamasy boıynsha kórsetilgen poıyz jolserikterimen eńbek qatynasy úzildi. Kompanııa zorlaý faktileriniń oryn alýyna jol berilmeýi tıistigin málimdeıdi jáne osyndaı áreketterdi aıyptaıdy. Sondaı-aq atalǵan oqıǵa bolǵan sátten bastap osyndaı oqıǵalarǵa jol berilmeý kerektigi boıynsha kompanııanyń barlyq qyzmetkerlerimen nusqaýlyqtar ótkizildi. Qyzmetkerlerdiń medısınalyq tekseristen ótýine, sonyń ishinde psıhologtar men narkolog-dárigerlerdiń qorytyndylaryn alýyna qosymsha tekserister júrgizildi», degen habarlama taratty.
Kompanııanyń derekterine qaraǵanda, 2020 jyldan bastap jolserikterge arnalǵan psıholog kabınetteri ashylady, sonymen servıstik personal qyzmetkerlerin kezekten tys attestasııalaý josparlanǵan eken. Osy josparlarǵa qarap-aq Ulttyq tasymaldaýshynyń óz qyzmetkerleriniń psıhologııalyq jaǵdaıynan sekem alyp, árekettengeni kórinip tur. Biraq abyroıdy qaıta jınaý uzaq ýaqyt alary sózsiz jáne barsha jolaýshy, onyń ishinde qyz-kelinshekter jolserikterge kúmánmen qarap, tynysh uıyqtaı alady deý qıyn.
Bul kezekti oqıǵa Qylmystyq kodekstiń «Zorlaý» babynyń barynsha qatańdatylyp, kináli dep tanylǵan zorlyqshylarǵa eń aýyr jaza taǵaıyndalýǵa yqpal ete ala ma? О́ıtkeni qyl ústinde qyz taǵdyry, ana taǵdyry tur.
