Jemqorlardy jazalaýda jeńildik joq

Qylmys­tyq kodekstegi sybaılas jemqor­lyqqa qatysty baptar qatań­datylǵan. Oǵan qosa QK normalary sybaılas jemqorlyqqa jol ashpaýy úshin barynsha túsinikti jáne aıqyn kórsetilgen.

Jýyrda sybaılas Jemqorlyq­qa qarsy is-qımyl agenttiginde ótken brıfıngte zań normalaryn túsindirýmen qatar, sońǵy úsh jyldaǵy paranyń ortasha kólemi men qylmyskerlerge salynǵan aıyppuldyń ortasha shamasy týraly málimetter berildi.

Arnaıy brıfıng barysynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń aǵa tergeýshisi Danııar Begaıdarov: – 2016 jyldan beri sybaılas jemqorlyq qylmystary boıynsha usynylǵan ortasha para somasy 61 myń teńgeden 193 myń teńgege deıin ósti. Bul ortasha soma kóleminiń ósýi turmystyq korrýpsııanyń azaıǵanynyń belgisi dep esepteımiz, – dedi.

Agenttik ókiliniń aıtýynsha, Eýropanyń damyǵan elderinde sybaılas jemqorlyq tek joǵary bılik jáne bıznes satylarynda ǵana kezdesedi. Al turmystyq kor­rýpsııa transparenttik, mem­leket­tik qyzmettiń eseptiligi, sybaılas jem­qorlyqqa qarsy mádenıet, mem­lekettik qyzmetti tolyǵy­men sıfrl­andyrý, kompıýterlik saýat­ty­lyq jáne ınternetke qoljetim­dilik arqyly túbegeıli joıylǵan.  

– Sybaılas jemqorlyqqa baıla­nys­ty qylmysy úshin 1740 adam sotty bolyp, olarǵa 14,3 mlrd teńgeden asa aıyppul tóleý jazasy belgilendi. Úsh jyl­da aıyppuldyń ortasha kólemi 8,5 mln teńgeni qurady. Korrýp­sııalyq sıpattaǵy qylmys úshin taǵaıyndalǵan aıyppul kólemi 5 mln (2016 jyly) teńgeden 14 mln (2018 jyl) teńgege deıin ósti, – dedi aǵa tergeýshi.

Osy eselengen aıyppul ja­za­syn taǵaıyndaý júıesi engizil­geli beri eń kóp mólsherdegi aıyp­pul kólemi 1,1 mlrd teńgeni qura­ǵan. Bul somany 2016 jyly pa­ra­qorlyǵy úshin sottalǵan Tabı­ǵı monopolııalardy retteý jónindegi agenttiktiń burynǵy basshysy tólegen.  

Agenttik ókilderiniń aıtýynsha, jazanyń túri men kólemi Qyl­mys­tyq kodeks baptary negizin­de paranyń kólemine, paraqor­lyqtyń sıpatyna (qysym kórsetý, qaıtalaný, qyzmet babyn paıdalaný) baılanysty belgilenedi. 

Ol eselengen aıyppul barlyq aýyr qylmys boıynsha qol­dany­latynyn atap ótti. Máselen, 100 myń AQSh dollary kóleminde para alǵan laýazymdy tulǵaǵa taǵaıyndalatyn jaza boıynsha aıyppul alǵan paranyń jetpis jáne seksen eselengen kóleminde belgilenedi. Dálirek aıtqanda, sol 100 myń dollar kóleminde para alǵan adamdy sot aıyppul túrindegi jazaǵa kesse, ol qylmysker 7-8 mln dollar kóleminde aıyppul tóleýi tıis. 

Eselengen aıyppul tóleý jazasy jeke tulǵalar men kásip­kerlik sýbektilerine qatar qol­danylady.

Osy oraıda agenttik ókilderi asa iri kólemdegi paranyń ózi kináli adamdy bas bostandyǵynan aıy­rýǵa negiz bolmaıtynyn aıtady. Sot ádette kináli adam­ǵa berilgen minezdeme men qoǵam­ǵa qaýiptiligin, qarjylyq múm­kindigin, qylmysty aýyrlatatyn nemese jeńildetetin jaǵdaılardy, sonymen qatar taǵaıyndalǵan jazanyń sottalýshynyń túzelýine yqpal etýin jáne onyń artyndaǵy otbasy men basqa da adamdardyń haliniń múshkildenip ketpeýin negizge alady.

Agenttikte ótken brıfıng barysynda Memleket basshy­synyń Jarlyǵymen bıylǵy jyldyń 13 maýsymynda Qazaq­stan Prezıdentine tikeleı baǵy­nyp, esep beretin quqyq qor­ǵaý organy retinde Sybaılas jem­qorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi qurylǵany jáne qazirge de­ıin jańa organdy qalyp­tas­tyrý jumystary tolyǵymen  aıaqtalǵany týraly da aıtyldy. Sondaı-aq jýrnalıs­ter al­dyn­­da jańadan qurylǵan de­par­­­ta­­­mentterdiń basshylary tanystyryldy.