Aqbas sıyrdyń ataq-dańqy qaıta orala ma?

Negizinen dalaly jáne shó­leıt jerlerdiń tabıǵı jaǵ­da­ıy­na beıimdelgen iri qaranyń buqasy orta eseppen 800 – 900 kıloǵa deıin et beredi. Analyǵy 450 – 500 kıloǵa deıin tartatyn aqbas sıyr tuqymdary tez et jınaýymen erekshelenedi. Alaıda keıingi jyldarda beleń alǵan maldy asyldandyrý úrdisinde qolda bardyń qadirin baǵalaı almaı kelemiz.

Búginde elimizde asyl tu­qym­­dy iri qarany shetelder­­de­n, tip­ti muhıttyń arǵy ja­ǵyn­daǵy elderden qomaqty qara­­jatqa satyp alý kórinis­teri jıi kezdesedi. Dese de shet­el­dik iri qaraǵa shekten tys qu­mar­lyqtyń qandaı paıda áke­letini aıtyla bermeıdi. Al Qazaq­stan shet memleketterge iri qara malyn eksporttapty degen derekterdi de estı bermeı­miz. Osy olqylyqtyń bir búıi­rin Hromtaý aýdanyndaǵy «Janti­zer» sharýashylyǵynyń basshysy Baqytjan Erjanov tolyqtyryp otyr. Sheteldik angýs nemese gereford sekildi asyl tuqymdy iri qara maldaryn sı­pattaǵan kezde teńeýge sóz tappaı qalatynymyz bar. Alaı­­da odan qazaqtyń asyl tu­qym­dy aqbas sıyrynyń nesi kem, – deıdi sharýashylyq jetekshisi.

Osy oraıda sharýashylyq jetekshileri 2-3 jyldan beri elimizdiń brendine aınalǵan aqbas tuqymdy sıyrdy shetelge eksportqa shyǵaryp júrgeni – iskerlik pen ilkimdiliktiń belgisi ispetti. Osylaısha sharýashy­lyq ıeleri elimizdegi et eksporty kóleminiń ósýine súbeli úles qosyp keledi. Olar bul qadamdy eń alǵash Reseıge asyl tuqymdy qazaqtyń aqbas sıyryn satýdan bastasa, bıyl Iranǵa eksport­taý­dy qolǵa alypty.

Qazirgi kezde 80-ge jýyq adam eńbek etetin «Jantizer» sh­a­rýa­shylyǵyndaǵy jeti bólim­sheniń beseýi qazaqtyń aqbas sıy­ryn ósirýmen aınalysady. Mundaǵy mal bordaqylaý keshe­niniń ózine tán jumys tártibi bar. Keshen ıeleri jergilikti mal ósirýshilerden iri qara maldyń bir-eki jyldyq tólderin tirileı salmaǵymen eseptegende ár kılosyn 650 teńgeden qabyldaı­dy. Sodan soń baspaqtardy úsh aı boıy bordaqylaıdy. Osy aralyqta ár baspaq ájeptáýir salmaq qosady.

Jantizerlikter Reseı men Iranǵa asyl tuqymdy qazaqtyń aqbas sıyrynyń atalyqtaryn tıis­ti suranysqa sáıkes jónel­tip júr. Mal Aqtóbeden Iranǵa poıyz qatynasy arqyly jetki­ziledi. Sheteldik eksporterler tıeıtin arnaıy vagondarda malǵa qajettiniń bári bar. Jem-shóbi men sýy da jetkilikti, deıdi taýar óndirýshiler. Sharýa­shylyq jetekshisiniń aıtýynsha, ırandyqtar Aqtóbege aıyna eki ret kelip, ár saparda 56 iri qara alyp ketetin kórinedi. Iаǵnı bul qarapaıym arıfmetıka esebine shaqqanda aıyna 112, jylyna 1344 iri qaradan keledi degen sóz. Sheteldikter negizinen 400 kılo salmaqtaǵy atalyq maldardy satyp alýdy qolaı kóre­di. Mundaı qam-qareketterdiń arǵy jaǵynda ózderindegi jaı maldyń genefondyn jaqsartý jáne onyń ónimdiligin 2-3 ese kóbeıtý sekildi josparlary tursa kerek.

Sondaı-aq «Jantizer» sha­rýa­shylyǵynyń basshylary qazaqtyń aqbas sıyrynyń ata­lyqtaryn jergilikti sha­rýa­shylyqtarǵa da jalǵa be­rip, uqyp­tylyq tanytyp júr. «Osyn­­daı tártippen asyl tu­qym­­dy iri qara atalyqtaryn ob­lys­taǵy 112 sharýashylyqqa ta­rat­tyq. Olardyń enshisindegi tabyndarda tabıǵı uryqtandyrý úderisi júrgiziledi. Keıin qazan aıy ishinde jalǵa bergen maldarymyzdy qaıtadan jınap alamyz» deıdi sharýashylyq basshysy Baqytjan Erjanov.

Mal baǵýdy kásip etken aǵaıyndar arasynda túlik óz tóli esebinen ósedi degen qaǵıda bar. Shyndyǵy solaı. Osy oraıda «Jantizerde» ár 100 sıyrdan 90 buzaý alǵan malshyǵa 1 mıllıon teńge syıaqy berý jónindegi yntalandyrý sharasy belgilengen. Bul qarapaıym mal ósirýshilerdi materıaldyq turǵydan qoldaý men eńbek ónim­diligin arttyrýdyń tıimdi tásili. Sondaı-aq sharýashy­lyqtyń basy-qasynda júrgen azamat Manarbek Ábjanovtyń da eńbegi elenip, oǵan atalǵan aýylsharýashylyq qurylymy tarapynan Aqtóbe qalasynan eki bólmeli páter berilgeni de qamqorlyqtyń naqty kórinisi.

Biraz jyldar buryn elimizde qazaqtyń asyl tuqymdy aqbas sıyrynyń bási bıik bolǵany umytyla qoıǵan joq.

«Jantizer» sharýashylyǵy­nyń basshysy Baqytjan Er­janovtyń búgingi qam-qareketi qazaqtyń asyl tuqymdy aqbas sıyrynyń bir kezde barsha­ǵa taraǵan dańqyn qaıtadan jańǵyrtýǵa baǵyttalyp júr­gen­deı kórinedi. Ári onyń atalǵan túlik túrin taıaý jáne alys shetelderge eksporttap júrgeni, onyń ónimdiligi men ar­tyqshylyǵyna eksport­shy­lar­dyń kózin jetkize al­ǵany­nyń ózi de mereı. Bul alǵa qoı­ǵan maqsatqa qol jetkizýdiń bas­ty tutqasy ekeni anyq.

AQTО́BE