Paryz ben qaryz

Elimiz egemendik alyp, ke­she­­gi keńestik kezeńde otarshyl da óktem bılik tarapynan qýdalaýǵa ushyrap, qaza tap­qan dara tulǵalarymyzdyń el ıgiligi úshin etken jasampaz eńbekterin halyqqa tanytýǵa, nasıhattaýǵa jáne esimderin ulyqtaýǵa múmkindik týdy. Búginge deıin qyrýar jumys atqarylsa da toqmeıilsýge áli erterek. Túıtkildi máse­leler de joq emes. Sózim jalań bolmas úshin ózimdi kópten tolǵandyryp júrgen kelesi jaǵ­daıdy ortaǵa salǵym kele­di.

1937-1938 jyldardaǵy ke­ńes­­tik surqııa saıasattyń qur­ba­ny bolyp «Halyq jaýy» degen jalǵan aıyppen atylyp ketken memleket jáne qo­ǵam qaıratkerleriniń múrde­le­ri Almaty qala­sy janyndaǵy (Boraldaı) «Qandysaı» degen jerde jatyr.

Osynaý ult ardaq­ty­la­ry­nyń qatarynda Qazaqstan úki­me­tiniń halyq aǵartý komıssary Temir­bek Júrgenov te bar. Ol О́zbekstandaǵy atalǵan deń­geı­­de­gi laýazymdy qyzmetin qal­dyryp, 1933 jyly elge ke­lip qazaq degen ulttyń tiline, bilimi men mádenıetine, memleket bolyp qalyptasýyna ushan-teńiz eńbek sińirdi. Alash ardaqtylary tutqyndalyp, atylyp jatqan kezeńde óziniń de aman qalmaıtynyn bile tura, «Otanyńmen salystyrǵanda eń qymbatyńnyń ózi arzan», dep Qadyr aqyn aıtqandaı, bir shybyndaı janynyń amandyǵynan ultyna qyzmet etýdi artyq kórip, osyndaı qadamǵa bardy. О́zine de, ózgege de qatań talap qoıyp, kúndiz-túni, jarǵaq qulaǵy jastyqqa tımeı, ól­sheý­li ýaqytqa berilgen múm­kin­dikti ult múddesine barynsha paıdalanýǵa umtyldy. Qyr­ýar sharýa tyndyrdy. Kózi tirisinde-aq halyq arasynda úlken qurmetke, zor bedelge ıe bolǵan azamat ult zııalylaryna qarsy uıymdastyrylǵan zulmattyń qurbanyna aınaldy.

Ekinshi dúnıejúzilik soǵys­ta opat bolǵan mıl­lıon­da­ǵan jaýyngerlerdiń ormandarda, batpaqtarda nemese okoptarda qalǵan súıekteri yjdaǵat­tylyqpen jınalyp, jer qoıyn­da­ryna tabystalyp, mármár tas­tar­ǵa attary jazylyp jatqany belgili.

Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev «Rýhanı jańǵyrý: bolashaqqa baǵ­dar» atty baǵdarlamalyq maqa­la­syn­da: «Árbir ólkeniń halqyna sýyqta pana, ystyq­ta saıa bolǵan, esimderi el esinde saqtalǵan birtýar per­zentteri bar. Osynyń bárin jas urpaq bilip ósýge tıis», dep atap kórsetti. Osy mindet turǵysynan qaraǵanda, «Qandy­saıda» jatqan memleket jáne qoǵam qaıratkerleriniń aq kebinge oralmaı, janazasy oqylmaı alǵashqy kómilgen (jerlengen emes) jerinde jata berýi, ıaǵnı belgilengen zıraty bolmaýy, aqylǵa syımaıdy. Ult moınyna qaryz. Bul baǵyttaǵy jumystardyń atqarylýy Mádenıet jáne sport mınıstrligi nemese oblys ákimderine júktelýi tıis dep oılaımyn.

Aspandy qara túnek torlaǵan sol zulmat jyldary qazaqtyń qaımaǵy sanalǵan myqty, qaı­sar, qaıratker qanshama azamattarynan aıyryla otyryp, tamyry tereń salt-dástúrimizge saı sol arystardyń baýyrlary men urpaqtary jarııa túrde aza tutyp, analary men jarlary joqtaýlaryn aıta almady. Arymyzǵa arýaqtardyń amanaty ispetti artylǵan qasterli paryz atqarylsa, atylyp ketken arystarymyzdyń rýhyna taǵzym jasaǵysy kelgen týǵan-týystary men urpaqtary úshin, jady men zerdesinen óshire almaı júrgen zııaly qaýym úshin, jalpy halyq úshin saýapty is bolar edi.

Temirbek Qarauly Júrgenov qoǵamdyq qorynyń tóraǵasy retinde meniń osy usynysymdy otanym dep júregi soqqan barlyq azamattar men qoǵamdyq qor jetekshileri qoldaıdy degen senimdemin!

Dramatýrg Rahymjan Otar­ba­ev «Narkom Júrgenov» pesasynda Temirbek Júrgenovtiń aýzyna Ferdoý­sıdiń zamanynan jetti degen mynadaı sózdi salady. «Talaı adam kórdim, ústinde kıimi joq. Talaı kıim kórdim, ishinde adamy joq», Adamdary jartykesh bolǵan zamandy artqa qaldyrdyq, bútin, kemel oıdyń adamy ekendigimizdi dálel­deıik.

Sábı AŃSAT,

Temirbek Júrgenov qoǵamdyq qorynyń tóraǵasy, Qyzylorda oblystyq qoǵamdyq keńesiniń múshesi, Qarmaqshy aýdanynyń qurmetti azamaty

Qyzylorda oblysy