Búginde bııazy qoı júni bolmasa, basqasy kádege aspaıtyn bolyp qaldy. Bir saýlyqtyń júni qyrqylǵan qunymen teń bolǵan soń nesin suraısyń. Qoıshy aýyldarda qora túbinde taý-taý bolyp úıilgen júndi kórgende osynyń quny altynmen teń bolǵan kez eriksiz eske túsedi.
Mal terisi de osyndaı kepti kıdi. Bul týraly Qyzylordadaǵy Kásipkerler palatasynyń agroónerkásiptik kesheniniń bólim bastyǵy Jasulan Serikov te aıtty.
Oblys halqynyń 56 paıyzy aýyldy jerde turady. Kópshiligi ózin-ózi jumyspen qamtyǵan jandar. Iаǵnı, mal sharýashylyǵymen aınalysady. Bylaı aıtqanda, mal baǵyp aıran, sútin iship otyrǵan aýyl az da bolsa qabyrǵasyn jaýyp otyrǵan bir paıdasynan qaǵylǵan.
«О́tken jyldan beri problema bolyp turǵan máselelerdiń biri – mal terisin satyp alý pýnktteriniń jabylýy. Osy jyldyń aqpan aıynan bastap iri qara maldyń óńdelmegen terisin 6 aıǵa deıin shetelge shyǵarýǵa tyıym salynǵan. Sol sebepti mal terisiniń baǵasy 10-15 esege deıin túsip, kóp aýdandarda mal terisin satý múlde toqtap qaldy. Osylaısha, mal sharýashylyǵy kásibindegi azamattar qosymsha tabystan aıyrylyp, al aýyl turǵyndary terini qoqysqa tastap jatyr. Qoqystaǵy teriler eldi-mekenniń ekologııalyq problemasyn týǵyzý qaýpi de bar», deıdi J.Serikov.
Mal sharýashylyǵymen aınalysatyn azamattarǵa kedergi keltirip otyrǵan bul problema Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstriniń 2019 jylǵy 19 aqpandaǵy №89 buıryǵymen bekitilgen «Qalpyna keltiriletin qaǵazdy, kartondy, makýlatýrany jáne qaldyqtardy, iri qara maldyń óńdelmegen terisin áketýdi retteýdiń keıbir máseleleri týraly» qujatynan keıin týyndaǵan.
Atalǵan qujatta «iri qara maldyń óńdelmegen terisin áketýge alty aı merzimge tyıym salý engizilsin», dep kórsetilgen.
Qazir oblystyq Kásipkerler palatasy «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasynyń ortalyq apparatyna jáne Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine atalǵan másele jóninde hat joldap, kásipkerlerdiń problemasyn jetkizdi. Biraq Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi osy jyldyń tamyz aıynda bul shekteýdi 5 jylǵa deıin sozýdy josparlap otyr eken. Aımaq kásipkerleri bul jańalyqqa alańdaýshylyqtaryn bildirip jatyr. Qysqasy, «qyrsyq bir aınaldyrsa, shyr aınaldyrady» degen osy.
Qazaqtyń ǵana qajetin aıyrmaı, baqalshy bolyp kelgenderdi de baıytqan jún, teri pul bolýdan qalyp barady. Aıtpaǵymyz, óńdelmegen teriniń syrtqa satylmaýyna qynjylys tanytý emes, ózimizdiń teri óńdeıtin kásiporyndarymyzdyń daǵdarys sheginde otyrǵandyǵy.
Qyzyl ımperııanyń qylyshynan qan tamǵan ýaqytta qazaqtyń basyna alaı-dúleı kún týǵany belgili. Aǵaıyn Qytaı, Iran, Aýǵanstan asty. Qytaıda dúrbeleń bastalǵanda máńgi sire muz Gımalaıdan asyp, Túrkııa jerine jetti. Sol qazaqtardyń barlyǵy teri óńdeýmen aınalysyp, otbasyn baqty.
Germanııadaǵy qazaqtardyń da bertinge deıingi kásibi óńdelgen teriden bylǵary kıim tigip, saýdaǵa shyǵarý edi.
Shetelge úrkinshilikpen ketken qazaqty el qataryna jetkizgen kásiptiń búginde basynan baǵy taıypty. Qysqasy, qytaıdyń arzanqol brezentterden tikken tondaryna toqmeıilsip, altyndy kúresinge laqtyryp jatyrmyz.
Keńes ókimeti kezinde qoı terisinen tigilgen ton bolar edi. Jep-jeńil ári qolaıly. Shopandar men mehanızatorlarǵa beriletin. Armıan teri ıleýshileri ılegen sol tondardy aýyldyqtar áli kúnge deıin maqtaıdy. Búginde alar edi, satylymda joq.
Arqada aqtútek boran aptalap soǵady. Sary aıaz túkirigińdi jerge tıgizbeıdi. Sonda jylqy etine meldektegen malshylar qara sanǵa deıin jetetin saptama etik ishinen baıpaq kıip alyp, qara tonynyń joǵary ilgegin aǵytyp, túlki tymaǵyn alshaıta kıip óriste júrer edi. Bylaı qarasań, janyn sýyqtan arashalaǵan mal terisi, túz ańynyń terisi. О́zimizde joq bolsa bir sári. Bári ózimizde bar. Malshylar kóbeımese, azaıǵan joq.
Biraq teri ıleıtin, sapaly bylǵary daıyndaıtyn óndiris oshaqtary sanaýly. Aıaq kıim, ton tigetin bylǵaryny syrttan satyp alyp júrmiz.
Agrarly elmiz. Basqa memleketterden aıyrmashylyǵymyz, mıllıondap mal ósirsek te, jaıylymymyz tarlyq etpeıdi. Dúnıe júzine mármár et eksporttap otyrǵan Ońtústik Koreıadaı syrttan jemshóp tasymaımyz. Sóıte tura, osy salanyń kósegesin kógertýde «atqa shópti kim salar, sen salar da men salar» bolyp kelemiz.
О́zbekstan mal alýǵa jeńil nesıe bergende saıyn dalamyz bosap qala jazdady. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi qolyn kesh sermese de, satylymǵa shekteý qoıdy. Teri men jún máselesi de búgin kóterilgen problema emes. Estir qulaq bolsa, aıtýdaı-aq aıtyldy, jazýdaı-aq jazyldy.
Ony syrtqa satýǵa shekteý qoıý kúrmeýli máseleni sheshpeıdi. Osy saladaǵy óndiris oryndary kóbeımeı qazaq baıymaıdy da. Qordalanǵan máseleni sheshý Úkimettiń de jumysy.
Qyzylorda oblysy
