Halal ónimder óndirisiniń órisi keń

О́nimderdi óńdeýge ınvestısııa kerek

2019 jyldyń birinshi jar­tyjyldyǵynyń nátıjesi bo­ıynsha mal sharýashylyǵyn­da jalpy ónimniń kórset­kish­teri 2018 jyldyń osyn­daı kezeńimen salystyrǵan­da 10,5%-ǵa ósti, mal azyǵy da­qyl­darynyń egis alańy 19%-ǵa ulǵaıdy.

«Qazir jalpy quny 200 mln dollardan astam 7 ınvestı­sııa­lyq joba bar. Olar boıyn­sha mal sharýashylyǵy ónim­­derin óńdeýge ınvestısııa salýǵa da­ıyn strategııalyq ınves­tor­lardyń jumysy pysyq­talyp jatyr. Bizdiń ortaq mindetimiz – salaǵa keletin ınves­tı­sııalardy jyl saıyn kemin­de 30%-ǵa arttyrý. Investı­sııa kólemin 2020 jylǵa qaraı 211 mlrd teńgege deıin, 2021 jylǵa qaraı 274 mlrd teńgege deıin ulǵaıtý qajet», dedi Premer-Mınıstr.

Úkimet basshysynyń aı­týynsha, qazirgi tańda mal sharýa­shylyǵy ónimderin óńdeý kólemi tómen deńgeıde qalyp otyr, bul kórsetkish 35 paıyzdan aspaıdy. Al Reseıde – 40 paıyz, Bela­rýste – 50 paıyz, damyǵan Eýropalyq odaq elderinde 80 paıyz­dan asady. «Otandyq óńdeý­shi kásiporyndardyń to­lyq jumys qýatyna shyq­paýy­na, jabdyqtardyń tozýyna, shıkizattyń jetispeýine baılanysty bul kásiporyndar qo­sym­sha ósimdi qamtamasyz ete almaı otyr», dedi Úkimet basshysy.

Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstri Saparhan Omarovtyń aıtýyn­sha, sońǵy jyldary ónim­derdi óńdeý qarqyn alyp keledi. «Sońǵy jyldary mal sharýa­shylyǵy ónimderin óndirýde oń ósim baıqalady. Sıyr eti 477 myń tonnany qurady, bul ishki tutynýdyń 98%-yn qamtıdy. Qoı eti 150 myń tonnaǵa, shoshqa eti 86 myń tonnaǵa jetti. 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha sıyr etiniń eksport kólemi 19,9 myń tonnany, qoı eti 3 myń tonnany, shoshqa eti 400 tonnany qurady. 5 jyl ishinde turaqty tutyný ósimi kezinde qus etin óndirý kólemi 40%-ǵa artyp, 192 myń tonna boldy. Jumyrtqa eksportynyń qar­qyny artyp keledi, ótken jyl­dyń qory­tyndysy boıynsha 680 mln dana jumyrtqa eksporttal­dy. Sút óndirý kólemi 5,7 mln ton­nany qurady», dedi mınıstr.

2019 jyly 683 otbasylyq ferma 66,7 myń mal basyna nesıe alyp, shetelden 42 myń bas analyq iri qara mal ákelipti. «Sonymen qatar 536 fermerlik sharýashylyq 210 myń analyq qoı satyp alýǵa qar­jylandyryldy. Sútti mal sharýashylyǵyn damytý baǵ­darlamasy sheńberinde óner­kásiptik jáne otbasylyq úlgi­degi fermalar salýdy qarjy­lan­dyrý júzege asyrylady. 2018 jyly 7 ónerkásiptik keshen men 22 otbasylyq ferma jań­ǵyrtylyp, iske qosyldy», dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri.

Sonymen qatar Úkimet basshysy Islam elderine azyq-túlik eksportyn arttyrý úshin elde halal óndiristi damytý kerektigin aıtty. «Álemdik úrdisterdi eskere otyryp, halal ónimder eksportyn damytý qajet. Otandyq halal ónimderdiń Islam elderi nary­ǵynda joǵary básekege qabi­let­tiligi osy ónimderdiń halyq­aralyq talaptarǵa sáıkes­tigin baqylaý júıesin damytý­dy qajet etedi. Aýyl sharýashy­lyǵy mınıstrligine múddeli mem­lekettik organdarmen bir­lesip, bıylǵy 15 tamyzǵa deıin halal ónimderdi damytý jónindegi jol kartasyn Úki­metke engizýdi qamtamasyz etýdi tapsyramyn», dedi Úkimet basshysy.

Mal basy ósip keledi

Agroqurylymdardaǵy mal men qus sanynyń ósýiniń oń dınamıkasy saqtalýda. Iri qara maldyń sany 7,2 mln, qoı 18,7 mln, jylqy 2,6 mln, qus 44,3 mln basqa jetti.

AО́K-ti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan mem­lekettik baǵdarlamasy sheń­be­rin­de mınıstrlik mal sharýa­shy­lyǵy salalaryn damytýdyń uzaq merzimdi salalyq baǵdar­lamalaryn iske asyrýda.

Etti mal sharýashylyǵyn da­mytýdyń uzaq merzimdi baǵdar­lamasynda 10 jyl ishinde bor­daqylaý alańdarymen jáne et kombınattarymen kooperasııalanyp jumys isteıtin etti mal sharýashylyǵy men qoı sharýashylyǵynda 80 myń ot­basylyq fermerlik sharýa­shylyq qurý qarastyrylǵan. Baǵdarlama sıyr eti men qoı etiniń eksporttyq áleýe­tin art­tyrýǵa baǵyttalǵan.

Sútti mal sharýashylyǵy­nyń uzaq merzimdi baǵdarlamasy sút ónimderiniń ımportyn al­mas­tyrýǵa baǵyttalǵan. Jalpy alǵanda, ónerkásiptik jáne ot­ba­sylyq úlgidegi taýarly sút fer­malaryn kóbeıtý esebinen qaıta óńdeý qýatyn arttyrý úshin sút óndirý kólemin 1 mln tonnaǵa ulǵaıtý josparlaný­da. Jyldam nátıjelerge qol jet­kizý úshin ónerkásiptik taýar­ly sút fermalaryn salý qar­qynyn arttyrýdy qamta­masyz etý qajet.

Qus sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasynda qus etiniń ımportyn almastyrý úshin jańa óndiristik qýat qurý kóz­delgen. Qus etin óndirý kólemin 3 eseden artyq ulǵaıtý josparlanýda.

Shoshqa sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasy Qytaı naryǵyna shoshqa etin eksporttaýdy damytýǵa baǵyttalǵan. Sol úshin shoshqa etin óndirý kólemin 2 esege ulǵaıtý josparlanýda.

Úkimet basshysy osy oraıda Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstrligine «QazAgro» hol­dıngimen jáne oblystardyń ákim­dikterimen birlesip, taýar­ly-sút sharýashylyǵynyń kóle­min arttyrý, otandyq qus sharýa­shy­lyǵyn damytý sharalaryn qabyldaýdy tapsyrdy.

Turǵyn úı qurylysyna ınvestısııa kóbeıdi

Úkimet otyrysynda baıan­dama jasaǵan Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mı­nıstri Roman Sklıar­dyń aı­týyn­sha, bıylǵy jartyjyl­dyqta turǵyn úı qurylysyna tartyl­ǵan ınvestısııa byl­tyr­ǵy alty aıdaǵydan 15%-ǵa ósken.

«Osy jyly 6 aı ishinde turǵyn úı qurylysyna 605,7 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy. Bul 2018 jylǵy deńgeı­den 15,5%-ǵa joǵary. 1 teńge mem­le­kettik qarajatqa shaq­qanda 7,4 teńge jeke ınvestısııa tartyldy. Jyl sońyna deıin 118 myń baspana salýdy josparladyq. Jartyjyldyq qo­rytyndy boıynsha 48 925 baspana, ıaǵnı 5,7 mln sharshy metr úı paıdalanýǵa berildi», dedi R.Sklıar.

Mınıstrdiń aıtýynsha, 2018 jylmen salystyrǵanda turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý qarqyny boıynsha Túrkistan (147,4%), Qyzylorda (122,4%), Almaty (115,6%) jáne Qostanaı (115,2%) oblystary kósh bastap tur. Al Nur-Sultan qalasynda jáne Mańǵystaý oblysynda qurylys qarqyny sáıkesinshe 32,8% jáne 10,3% tómendegen. Bul jalpy respýblıkalyq kór­setkishke teris áser etti, ıaǵnı tur­ǵyn úı qurylysy 1,9% tó­mendedi. «Sondyqtan bul óńir­­ler jeke qurylys salýshy­lar arqyly jumysty jandan­dy­rýy kerek. Tutas alǵan­da bas­qa óńirlerdegi qury­lys qar­qynyn arttyrý arqy­ly jyldyq josparǵa qol jetki­zetin bolamyz», dedi R.Sklıar.

Onyń aıtýynsha, kóp balaly otbasylar úshin jalǵa beri­letin turǵyn úı salýǵa jáne satyp alýǵa 50 mlrd teńge qaras­ty­ryldy. «Qarjylandyrý jos­pary boıynsha óńirlerge 9,7 mlrd teńge aýdarylyp, onyń 9,6 mlrd teńgesi ıgerildi. Barlyǵy 7482 páter berý josparlanýda. Mamyr aıynan bastap 1619 kóp balaly otbasyna turǵyn úı berildi», dedi R.Sklıar.

«Memleket basshysy barlyq turǵyn úı baǵdarlamalaryn birtutas turǵyn úı saıasatyna birik­tirýdi tapsyrdy. Sondyq­tan bıyl 2025 jylǵa deıingi jańa «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy qabyldanady, onyń aıasynda 650 myńǵa jýyq otbasy nemese 2 mln-nan as­tam adam jańa turǵyn úı­­­men qam­tama­syz etiledi», dedi A.Mamın.

Ákimdik LRT shyǵyndaryn únemdeý jolyn tapty

Sonymen qatar Nur-Sultan qalasynda jeńil relsti transport jobasynyń qurylysyn jalǵastyrý máseleleri bo­ıynsha ákim Altaı Kólginov baıandama jasady. «Elordanyń balama kólik túrlerin salý halyqaralyq mindettemelerdi oryndaý, sondaı-aq qurylys ınfraqurylymyn daıyndaý boıynsha atqarylǵan jumystyń kólemin eskere otyryp, LRT jobasy aıasynda kelesi jumystar atqaryldy. Memleket basshy­sy­nyń tapsyrmasyna sáıkes, jo­bany ońtaılandyrý jumys­tary júrgizildi. Úkimet tarapy­nan Qytaı damý bankiniń qary­zynan bas tartý týraly sheshim qabyldandy. Bul 800 mln AQSh dol­laryn nemese 300 mlrd teń­ge­den astam somada qaryzǵa k­ete­tin shyǵystar bóliginde res­pýb­lı­kalyq bıýdjetke túse­tin qar­jy­lyq salmaqty azaıtý­ǵa múm­kin­dik berdi», dedi elorda ákimi.

A.Kólginovtiń aıtýynsha, ınvestorlarmen kelissózder júr­gizilip, Qazaqstannyń ekin­shi deńgeıli bankterimen, qar­jy ınstıtýttarymen oblıgasııalardy ornalastyrý sharty qarastyryldy. Budan bólek, Qytaı tarapynan kelisimshart qu­nyna salyqty qosý týraly kel­is­sózder bastalǵan, bul shara joba boıynsha shyǵyndar­dy 200 mln dollarǵa azaıtýǵa jol ashady.

«Jolaýshylardyń qazirgi sanyn eskere otyra, joba aıasynda jyljymaly quramdy nemese poıyzdy 19-dan 12 birlikke deıin qysqartý múmkindigi qaras­tyryldy. Bul 40 mln AQSh dollaryn únemdeýge múmkindik beredi. Poıyzdardyń júrý ıntervaly 3 mınýttan 10 mınýtqa deıin ózgertildi. Eger aldaǵy ýaqytta halyqtyń sany artsa, ony qaıtadan qalpyna keltirýge bolady. Sonymen qatar qazirgi tańda 7 aıaldama stansasyn qysqartý qarastyrylyp otyr. Sóıtip 18 stansany 11-ge deıin qysqartý kózdeldi. Jerasty jaıaý júrginshiler joly da azaıyp, bul 110 mln dollar qarjyny únemdeýge múmkindik beredi. Atalǵan sharalar jobanyń shyǵyndaryn 350 mln dollarǵa nemese 135 mlrd teńgege deıin ońtaılandyrýǵa septigin tıgizedi», dedi ákim.

Úkimet otyrysynda Pre­mer-Mınıstr aıtqandaı, «As­tana» bankine aýdarylǵan 258 mln dollar kólemindegi qarajat Nur-Sultan ákimdigine jobany odan ári júzege asyrýǵa qaı­tarylady. Bul elordanyń qoǵamdyq kóligin damytýǵa úles qosýy tıis.