Rýhanııat • 31 Shilde, 2019

Ult aspaptar fabrıkasy

760 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Ulttyq aspaptardyń elýden astam túrlerin jasaıtyn «Sherter» kásipornynyń ónimderi búginde alys-jaqyn shetelderge tanymal. Qytaı elindegi qandastarymyzdan tartyp,   Monǵolııa, Túrkııa qazaqtaryn óner týyndylarymen tánti etse, ónimderi áleýmettik jeliler arqyly shartarapqa tanylyp, Reseı men alystaǵy Amerıkadan da tapsyrys túsip jatady.  Al otandyq óner qaıratkerleri, mýzykalyq mektepterdiń suranysymen qatar syı-sııapat retinde qazaqtyń ulttyq aspaptaryna degen qyzyǵýshylyq jyl sanap artyp keledi.

Ult aspaptar fabrıkasy

«Otyrar sazy» orkestri, «Gúlder» jəne «Qazaqkonsert» ansamblderi, «Turan» etno-folklorlyq ansambli de «Sherterdiń» turaqty tutynýshylary. Kásiporyn basshysy Baqytjan Dilmanovtyń aıtýynsha, aıyna 500-den astam ərtúrli jáne memlekettik tapsyrys boıynsha jylyna 1500-ge jýyq saz aspaptaryn jasaý múmkinshiligi bar kásiporyn óndirisinde qaraǵash, qaıyń, qaraǵaı, hosh ıisti qaraǵan, jańǵaq sııaqty jergilikti aǵashtar paıdalanylady. Dombyranyń shanaǵyna qaraǵash qoldanylsa, shetelden ákelinetin shamshat aspaptyń qandaı bóligine bolsa da jaramdy. Bet qaqpaǵyna shyrsha, keptirilgen balqaraǵaı qoldanylady. Qobyzdyń áýezdi shyǵýy qaraǵaı, qaraǵash, qaraǵan, qaıyń aǵashtarynyń sapasyna baılanysty.  «Qaraǵaıdyń túbinen oıyp alǵan qobyzym» degen teńeý osydan shyqqan bolýy kerek, taý aǵashynyń áýenniń áýezdi shyǵýyna áseri mol eken.

Jetisý jeri qaraǵaıly bolyp keletindikten, bul ósimdiktiń túrine qoljetimdi, al shetelden ákelinetin shıkizat qymbatqa túsetindikten, aspaptyń baǵasy da joǵary bolyp keledi. Aspapty jasaýǵa qoldanylatyn aǵash túrleri tapsyrys berýshilerdiń suranysyn eskere otyryp jasalady. Erekshe tapsyrystarda qoldanylatyn Italııa, Afrıka elderinen ákelinetin qyzyl aǵash pen pelesandranyń aspap dybysyna yqpaly zor. Aǵashtarmen qatar mal terisi, jylqy qyly, tuıaǵy men súıekteri de aspaptardyń ereksheligin arttyra túsedi. О́zbekstannan, Kapqazdan ákelinetin jańǵaq aǵashtary  jer jaǵdaıyna baılanysty sapaly keledi.  Tapsyrys berýshiniń yńǵaıyna qaraı qobyzdar jańǵaqtan da oılady. Al qyzyl aǵashtan bir qobyz oıǵannan, on dombyra jasaǵan tıimdi kórinedi. О́ndiristiń taǵy bir ereksheligi dombyralar balalardyń jas ereksheligin eskere otyryp jasalady.

Ákesinen daryǵan ata kásipti óndiristik dárejege jetkizgen Saparbek Əliulynyń ıgi isin jalǵastyryp otyrǵan Baqytjan, Meıirbek Dilmanovtar «Sherter» saz aspaptar jasaıtyn kásiporyndy shartarapqa tanytty. Jetken jetistikterin maqtan etetin kásibı mamandar otandyq ári sheteldik baıqaýlardyń jeńimpazy. Kórmelerdiń turaqty qatysýshy retinde ónimderi úzdikter qatarynan tabylatyn kásiporynda jıyrmadan astam sheber eńbek etedi. Ulttyq óner aspaptarynyń kósegesin kógertip otyrǵan sherterlikterdiń jastardy qolónerge baýlýdaǵy isteri de  óz aldyna. Búginde saz aspaptar fabrıkasyna aınalǵan kásiporynnyń elimizdiń rýhanı jańǵyrýyna qosyp júrgen úlesi qomaqty.

 

ALMATY