Qaratóbe aýylynda ótken «Týǵan jerge bir sebiń tıse, sen de baqyttysyń» atty jerlester forýmy aıasynda qolǵa alynǵan eń úlken oqıǵa osy boldy. Quny 60 mln teńgege baǵalanyp otyrǵan mýzeı qurylysyn qolǵa alǵan – belgili ólketanýshy, Mahambet О́temisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń professory Qaıyrjan Hasanovtyń uldary Erjan men Nurjan Hasanovtar.
Bolashaq mýzeıdiń irgetasy ornyna kapsýla quıý rásimin Qaratóbe aýdanynyń ákimi Janat Asantaev pen joba jetekshisi Erjan Hasanov jasady. Saltanatty sharaǵa marqum Qaıyrjan Hasanovtyń jubaıy Rysty Kákimqyzy qatysyp, mýzeı qurlysyna sáttilik tiledi.
Aıta keteıik, 1918-1919 jyldary Jahansha Dosmuhameduly men Halel Dosmuhameduly basqarǵan, áýeli «Oıyl ýálaıaty», keıin «Alashorda úkimetiniń batys bólimshesi» atanǵan memlekettik qurylymnyń bir sıezi 1918 jyly aqpan aıynda dál osy Qaratóbe aýylynda, Shárip tatardyń meshitinde ótken eken. Jıynǵa elge tanymal, bedeldi, bıligi júrip turǵan atqaminerler men din ıeleri, el-jurtqa syıly aqsaqaldar, tipti alys Mańǵystaýdan da arnaıy delegasııa qatysqan. Osy sıez jaıly Sáken Seıfýllın «Tar jol, taıǵaq keshý» romanynda: «Qaratóbede bolǵan sıezge Oral oblysynyń bar oqyǵan qazaqtary jınaldy. Bastyqtary – eki Dosmuqanbetuly. Sıez meshitte. Meshit lyq tolǵan. Úı ishi ábden býlyqty. Esik berik. Sıezge kire almaǵan jaı buqara halyq antalap meshitti aınalyp alǵan. Ashyq terezelerden bastaryn suǵyp, talas sózderdi tyńdady» dep jazǵan.
О́kinishtisi, sıez ótken meshit ǵımaraty búgingi kúnge deıin jetpedi. Biraq buryn meshit turǵan alańqaıǵa Qaratóbe aýdany ákimdigi osydan birneshe jyl buryn eskertkish taqta ornatyp, tas tósep, abattandyrǵan bolatyn. Alashorda mýzeıi osy tarıhı alańnyń sáni men mánin tolyqtyratyn ǵımaratqa aınalatyn boldy.
Joǵaryda aıtylǵandaı, Alashorda mýzeıi ólketanýshy jazýshy Qaıyrjan Hasanovtyń memorıaldyq murajaıymen bir shańyraqta bolady. Munyń da mánisi bar: tiri kezinde «Qaratóbe aýdanynyń Gerodoty» atanǵan Qaıyrjan aǵamyz júzge jýyq kitap basyp shyǵardy. Onyń basym bóligi Qaratóbe óńirinen shyqqan tanymal tulǵalar, Alash qaıratkerleri týraly bolatyn. Tipti Qaıyrǵan aǵamyzdyń atasy, qazaqtyń tuńǵysh muǵalimderiniń biri Tólegen Imanǵazıev te joǵarydaǵy Qaratóbe sıezine qatysqany úshin 1937 jyly atý jazasyna kesilgen edi. Sondyqtan Alashorda taqyryby – ólketanýshynyń ómir boıy izdengen, tirnektep jınaǵan qazynasy der edik.
- Mýzeı qurylysyn buıyrsa keler jyly jazda aıaqtaımyz. Oǵan deıin mýzeıge qoıylatyn jádigerler men túrli qundy derekter jınastyryla beredi, - deıdi ıdeıa avtorlarynyń biri Nurjan Qaıyrjanuly.
Batys Qazaqstan
