«Ár ata-ana óz balasynyń deni saý jáne tabysty bolǵanyn kórgisi keledi, oǵan mektep formasy men arqaǵa asatyn sómkeni durys tańdaý sebep bolady. Durys tańdalǵan kıim balanyń densaýlyǵy úshin óte mańyzdy, mektep formasyn satyp alǵan kezde bul kıimde balanyń 5-6 saǵat, tipti odan da kóp ýaqyt bolatynyn este saqtaý qajet. Kıimniń ólshemin durys tańdaý qajet jáne otyrǵan kezde, júrgen kezde balaǵa yńǵaıly ekenine kóz jetkizý kerek. Kıim balanyń qozǵalýyna kedergi keltirmeýi tıis, tym tar bolmaýy kerek, óıtkeni tar ıýbka nemese shalbar ishtiń aýyrýyna alyp keledi, al tar jeıde men sarafan tynys alýdy buzýy múmkin. Sondyqtan birinshi kezekte mektep formasy balanyń densaýlyǵyn saqtaýy jáne qozǵalys belsendiligin qamtamasyz etýi tıis. Bala bilim berý uıymynda uzaq ýaqyt boıy bolatyndyqtan, bala terisiniń dem alýy jáne allergııalyq reaksııalardy týdyrmaý úshin eń jaqsy gıgıenalyq qasıetterge ıe tabıǵı talshyqtardan jasalǵan (jún, maqta, zyǵyr, jibek) jáne vıskoza matalardy tańdaý usynylady», dedi J.Bekshın.
Matanyń quramy mańyzdy
Bas dáriger basa nazar aýdarǵan taǵy bir másele kıimniń joǵarǵy qabatynyń keminde 35 %-y tabıǵı talshyqtan nemese vıskozadan turýy, astary, ekinshi qabat retinde 100 % tabıǵı talshyqtan nemese vıskozadan turýy kerektigi.
«Kóılekter men jeıdeler keminde 65% tabıǵı talshyqtan nemese vıskozadan turýy tıis. Sondaı-aq mektep formasynyń qaýipsizdigi men sapasyn qamtamasyz etetin aýa ótkizgishtik, elektrostatıkalyq óristiń kerneýligi jáne boıaýdyń turaqtylyǵy sııaqty ólshemsharttar bar. Mindetti túrde aýystyratyn aıaq kıim alý kerek. Tıimdisi – tabıǵı bylǵarydan jasalǵan buıymdar. Tabany qozǵalysqa kedergi keltirmeý úshin ıkemdi bolýy tıis, bastaýysh synyp oqýshylary úshin – ortopedııalyq taban, joǵary synyp oqýshylary úshin – bıik emes ornyqty ókshesi (35 mm) bolýy tıis. Únemi ókshesiz aıaq kıimdi kııý maıtabanǵa jáne omyrtqa aralyq jaryqtyń paıda bolýyna alyp keledi. Sporttyq aıaq kıim qyspaýy jáne qajamaýy kerek, yńǵaıly bolýy jáne tym aýyr bolmaýy kerek jáne aıaqtyń mólsherine sáıkes bolýy qajet. Dene shynyqtyrýmen aınalysýǵa arnalǵan aıaq kıimdi maýsymǵa, aýa raıyna jáne sabaq ótkiziletin orynǵa baılanysty tańdaý kerek – bul sportzal, kóshedegi alań nemese saıabaqta júgirý bolýy múmkin. Aýystyratyn aıaq kıim aıaqtyń ólshemine sáıkes bolýy tıis, esh ýaqytta aýystyratyn aıaq kıim retinde krossovkany, cheshkıdi, kedyny paıdalanbańyz», dep eskertti Jandarbek Muhtaruly.
Kıimge jáne aıaq kıimge qoıylatyn gıgıenalyq talaptardy saqtaý jalpy bilim berý uıymdarynyń úı-jaılarynda bala úshin qolaıly jaǵdaıdy qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
«Birinshi synyp nemese bastaýysh synyp oqýshysy úshin arqaǵa asatyn sómkeni (ranesti) tańdaý – ár ata-anany tolǵandyratyn mańyzdy máseleniń biri. Kóp adamdy balanyń densaýlyǵyna zııan keltirmeý úshin mektep sómkesin qalaı durys tańdaý qajet degen suraq qyzyqtyrady. Gıgıenalyq zertteýler kórsetkendeı, mektep sómkesiniń (ranes, rıýkzak) aýyr salmaǵy balalardyń densaýlyǵyna teris áser etedi. О́ıtkeni sómkeni durys tańdaý skolıoz, osteohondroz, jaryqtyń paıda bolýy jáne sol sııaqty birqatar aýrýlardyń negizgi aldyn alý sharalarynyń biri bolyp tabylady.
Tańdaý kezinde mynadaı usynymdardy saqtaýǵa keńes beremiz: qatty ortopedııalyq arqasy bar ranesti tańdaý, baýy jalpaq bolýy kerek, tutqasynyń uzyndyǵy rettelýi tıis, bala ony tek eki baýymen, arqasynda ustaýy tıis, bul rette onyń beli men moınyna qysym túspeýi kerek, mektep sómkesiniń (ranes, rıýkzak) kólemi men salmaǵy balanyń boıy men jasyna sáıkes bolýy tıis, mektep quraldarynsyz mektep sómkesiniń salmaǵy 1 kılodan aspaýy tıis, bul rette balanyń jalpy salmaǵynyń eń kóp degende 10%-yn quraıdy. Mysaly,1-3 synyptar – 1,5-2 kg, 4-5 synyptar – 2-2,5 kg, 6-7 synyptar – 3-3,5 kg, 8-11 (12) synyptar – 4-4,5 kıloǵa deıin. Sonymen birge tańdaý kezinde jaryq shaǵylystyrǵysh quraldar sııaqty bólshekterine nazar aýdarý qajet, júrgizýshiler táýliktiń qarańǵy ýaqytynda nemese nashar jaryqtandyrylǵan jerde joldan ótken kezinde balańyzdy ońaı baıqaı alady» dedi ol.
Aýyr rıýkzak aýrýǵa shaldyqtyrady
Esterińizge sala keteıik, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń ókilderi bastaýysh synyp balalarynyń aýyr rıýkzakty alyp júrý máselesi talqylaǵannan keıin gıgıenısterdiń usynymdary boıynsha Senat depýtattary Baqytjan Jumaǵulov, Saýle Aıtpaeva, Ersultan Bekturǵanovpen birlesip oqýshylardyń oqýlyqtaryn, aýysymdyq aıaq kıimi men sporttyq quraldaryn mektepte saqtaýǵa arnalǵan jeke shkaftarmen qamtamasyz etý boıynsha sharalar qabyldanýda. Bul sharalar mektep sómkelerin jeńildetýge múmkindik berdi. Osylaısha atalǵan shara balalar men jasóspirimderdiń tirek-qımyl apparaty aýrýlarynyń aldyn alý úshin qajet. Búginde respýblıka mektepterinde balalardyń aýysymdyq aıaq kıimin, sporttyq kıimderin, ıaǵnı kúndelikti paıdalanbaıtyn quraldaryn qaldyrýy úshin jaǵdaı jasalǵan. Oqý prosesinde mektep oqýlyqtarynyń mańyzy zor. Oqýlyqtarǵa, onyń ishinde paıdalanylatyn qaǵazdyń sapasyna, túptelýine, baspasyna, mátinniń terilýine jáne tikeleı salmaǵyna qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar Ulttyq ekonomıka mınıstriniń 2015 jylǵy 19 tamyzdaǵy №611 buıryǵymen bekitilgen, oqý basylymdaryna qoıylatyn gıgıenalyq normatıvtermen reglamenttelgen.
Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq saraptama nátıjeleri boıynsha oqý basylymdarynyń sáıkestigi nemese sáıkes emestigi týraly saraptamalyq qorytyndy beriledi.
«Bir oqý basylymynyń salmaǵy: 1-4 synyp oqýshylary úshin 300 gramnan, 5-6 synyptar úshin 400 gramnan, 7-9 synyptar úshin 500 gramnan jáne 10-12 synyptar úshin 600 gramnan aspaýy tıis. Buryn salmaqtary artyq oqýlyqtar sanıtarııalyq nusqamamen jáne Komıtettiń usynymdarymen birneshe bólikke bólindi. Jyl saıyn oqýshylarǵa oqýlyqtar 1 qyrkúıekke qaraı beriledi, sondyqtan qurmetti ata-analar, salmaǵy artyq kitaptar anyqtalǵan jaǵdaıda 74-18-64 telefony arqyly nemese Komıtettiń saıtyna habarlaýdy suraımyz. Sondaı-aq kez kelgen ónim sııaqty oqýlyqtar da qoldan jasalatynyn atap aıtý qajet. Ádette, mundaı ónim qalanyń bazarlarynda satylady, baǵasy óndirýshiniń baǵasyna qaraǵanda anaǵurlym arzan. Paıdalanylǵan qaǵazdyń sapasy tómen, onyń áripteri buldyrap kórinedi, sondaı-aq oqýlyqtyń salmaǵy aýyr bolady. Jetkiliksiz kitaptardy arnaıy dúkenderden satyp alýdy usynamyz», dedi Bas sanıtarııalyq dáriger.
Sonymen birge J.Bekshın balalardyń durys demalýy men durys tamaqtanýyn otbasy, mektep bolyp qatar qadaǵalaý keregin alǵa tartty.
