Mamandyq tańdaý – mańyzdy mezet

Osy rette 5 myń qosymsha bilim berý granttarynyń bólinýi tek áleýmet­tik turǵyda emes, sonymen birge kóre­gen­dikpen qabyldanǵan sheshim dep bilemin. Sebebi bilim – memlekettiń tuǵyry jáne keleshekke degen senim kózi. Kóp balaly jáne az qamtylǵan otbasynan shyqqan balalarǵa arnalǵan bilim berý granttaryn alý úshin UBT synaǵynyń shektik deńgeıinen súrinbeı ótken túlekter 5-10  tamyz aralyǵynda ótetin konkýrsqa qatysýǵa qujattaryn tapsyrýy qajet.

Balasy mamandyq tańdaý sekildi ma­ńyzdy jolaıryqta turǵan sátte árbir ata-ana suranysqa ıe jáne joǵary jalaqyly qyzmetke turatyn maman bolýyn oılap, qolaıly oqý ornyn izdestiredi. Alaıda, balanyń turǵyn úı nemese jataqhana jaldaý aqysy, jolaqysy, turmysqa ıkemsizdigi, tańdaǵan oqýyn alyp júre almaýy sekildi qıyndyqtaryn tarazylaý sátinde qarajatty únemdemek bolǵan kóptegen ata-ana óńirlik, ıaǵnı óziniń turǵylyqty jerine jaqyn ornalasqan joǵary oqý ornyna oqýǵa túsý tıimdi dep sanaıdy. Sondaı-aq kóptegen otbasyǵa Almaty jáne Nur-Sultan qalalaryndaǵy bedeldi ýnıversıtetterde bilim alý men qonys aýdarý shyǵyny salmaq sala­ty­ny taǵy bar. Sonyń ishinde grant ıe­lerine tólenetin 21 000 teńgege jýyq shá­kirt­aqy men oqý jylynda eki ret bóli­netin 10 000 teńgeden astam poıyzda júrý jolaqysy da óz kómegin tıgizetini anyq. Tarazylaı kele, alda kezdesetin qıyn­dyqtar iri qalada ornalasqan ýnıver­sı­tet­ter usynatyn halyqaralyq bilim almasý baǵdarlamalary, básekege qabiletti or­ta, joǵary sapaly bilim (bul týraly tólem qajet etpeıtin, degenmen mem­le­kettik granttan 2-3 ese artyq jo­ǵa­ry oqý oryndaryndaǵy oqýdyń kom­mer­sııa­­lyq quny aıtyp turǵandaı) sekildi jaq­sylyqtarǵa qol jetkizýge jol ashady. Nátıjesinde, jetkinshek eńbek na­ry­­ǵynda básekege qabiletti, ózine seni­mi mol maman bolyp qalyptasady. Sa­pa­ly bilim beretin ýnıversıtette oqyǵan, bilimi men biligine senimdi túlek tek otbasynyń áleýmettik jaǵdaıyn joǵarylatyp qoımaı, týyp ósken aýyl-aımaǵynyń da ahýalyn jaqsy jaǵyna ózgerte alady. Ata-analar, sol sátte be­deldi joǵary oqý ornyn tańdaýda durys sheshim qabyldaǵanyna kózi jetedi.

Osy oraıda, anamnyń sapaly joǵary bilim alý týraly armany balalary ar­qyly júzege asqanyn aıtaıyn. Anam kóp balaly otbasynda dúnıege kelgen. Bóbek­teri ashtyqtan shetineı bergen soń naǵa­shy­larymyz anamyzdy úsh jasynda amal­syzdan balalar úıine tapsyrady. Biraz ýaqyttan soń balalar úıi Reseıge qonys aýdarǵanda ata-anasymen baılany­sy úzilip qalady. Biraq bul oqıǵa jaq­sy­lyqpen aıaqtaldy, kámelettik jasqa tol­ǵanda anamyz ata-anasymen aman-esen qaýysh­ty. Elge kelgen soń tur­mys­qa shy­ǵyp, jeti balanyń aıaýly anasy atandy. Jastaıynan kókiregende júr­gen joǵary bilim alý jónindegi armany­nyń oryndalýy neǵaıbyl ekenin sezgen anam osy oıyn jeti balasy arqyly júzege asyrdy.  

Otbasymyz burynǵy Kókshetaý obly­sy­­­nyń ártúrli aýyldarynda turdy. Sol kez­­degi jaǵdaıǵa baılanysty jeti bala tu­r­maq, jalǵyz balanyń qolyn joǵa­ry bi­limge jetkizý erlikke teń bolatyn. De­gen­­men, anamnyń «Meniń maqsatym – ba­la­­­l­ary­­ma joǵary bilim berý, sonyń ná­­tı­­­­jesinde olar dáýletti ómir súre ala­dy» de­gen sózi esimnen ketpeıdi. Ol tile­­gi­­­ne jetti. Baýyrlarymnyń joǵary bili­mi­­­ne kóz jú­girtsem, jeti balaǵa shaqqanda biz­­­diń ot­b­as­ymyzda barlyǵy 18 dıplom bar eken!

Bir ereksheligi, anamyz bárimizdi sol kezdegi elimizdiń astanasy Almaty qalasyna oqýǵa jiberdi. Otbasymyzdan qatarynan eki bala, tipti úsh baýyrymyz bir ýaqytta joǵary oqý oryndarynda bilim alǵan kezeńder boldy. Qarjylyq turǵydan qıyndyqtar bola tura, ata-anam da, biz de qıyndyqqa moıymaı qosymsha jumysqa turyp, poshtashy, kú­z­etshi, júk túsirýshi bolyp jumys isteı júrip, oqýy­myzdy abyroımen tá­mam­­dadyq. Osy rette aıtaıyn degenim, qo­­sym­sha jumys izdeımin degen adamǵa bi­lim ala júrip te, jazǵy demalysta da iri qa­la­larda jumys tabýǵa múmkindik bar.

Meniń paıymdaýymsha, balalaryna bilim berý úshin ata-analar sol bir qıyn jyl­dary da sońǵy tıyn-tebenin berý­ge daıyn edi. Osy sózderime dáıek retin­de ju­baıym­nyń týǵan aǵasy Nyǵmet Ǵabdýl­lın­­niń ómirinde bolǵan jaıtqa toqta­la­ıyn. Sonaý 1946 jyly onyń ata-anasy soń­ǵy sıyryn soıyp, ulyn joǵary bilim alý úshin Almatyǵa attandyrdy. Nyǵ­met Ǵab­dýl­lın ǵylym jolyna túsip, bedel­di basy­lymd­ardyń bas redaktory qyz­metin at­qa­ryp, ata-anasynyń úmitin aqta­dy. Sony­men qatar kóptegen áńgimeler jı­na­ǵynyń avtory retinde aýylynyń atyn áıgili etti. Ata-anasy jas kezinde shyǵar­ma­shylyq talantynyń damýyna kóńil bóldi.

HHI ǵasyrda kásipkerlik salasy qar­qyndy damyp keledi. Sondyqtan jastar­dyń óz isin ashýyna kóńil bólgen jón. Kóp balaly otbasynan shyqqan jas bala kásip­kerlik­ke beıimi bar mamandyqty tańdasa, otbasynyń turaqtylyǵyn qam­ta­masyz etedi. Sonyń ishinde otba­sylyq bıznes te qurýy múmkin. Qazir elimizde kásipkerlikti, shaǵyn jáne orta bız­nesti damytý jóninde memlekettik baǵ­dar­lamalar jeterlik. О́z isin ashýǵa umtyl­ǵan tulǵalarǵa jeńildigi bar qaryz­dar, granttar jáne kásibı kýrstar uıym­dastyrylady. Kásipker retinde oılaıtyn tulǵa qalaı jumysqa tursam degen oıdan aýlaq bolady, kerisinshe óz bıznesin quryp, ári qaraı damytý úshin bilgir mamandardy qyzmetke alady.

Sondyqtan ata-analar balasynyń sapaly joǵary bilim alý jaýapkershiligin memleketpen bólisip qana qoımaı, jańa ómirge jeteleıtin bolashaǵy bar deńgeı­ge jetkizýge talpynýy tıis.

Asylbek QOJAHMETOV,

«Qazaqstannyń Azamattyq alıansy» ZTB prezıdenti