Etekten tartqan enjarlyq
«Qys arbańdy, jaz shanańdy saıla» degen halyq danalyǵyn bázbir turǵyndar men páter ıeleri kooperatıvteri jete uqpaı júrgen sekildi.
Jaǵasy jaılaýda júrgender shilińgir shildeniń aıaqtalyp, sartap tamyzdyń bastalyp ketkenine qaramastan qylyshyn súıretip qaharly qys kelmeıtindeı asyǵar emes. О́ıtkeni Petropavl qalasyndaǵy turǵyn úı qoryn jylytý maýsymyna ázirleý jaıy syn kótermeıdi. 1086 kóp qabatty turǵyn úıdiń 260-y ǵana jylý qubyrlaryn jýyp-shaıǵan. Qysymmen tekserý jumystaryn atqarǵan. Al daıarlyq qujatyna nebári 16 baspana ıe bolǵan. «Kúltóbeniń basynda kúnde jıyn» degendeı jaýapty qurylym basshylary apta saıyn ákimdik aldynda esep bergenimen, istiń alǵa jyljıtyn túri baıqalmaıdy. Qala ákiminiń keńesshisi Anatolıı Mıshın turǵyndardyń jaıbasarlyǵyn alǵa tartady. Byltyr jylý jelileri boıynsha 160-tan astam shaǵym tússe, onyń 95 paıyzyna jeke adamdar tarapynan jiberilgen aǵattyq sebep bolypty. Al 133 úıdiń apattyq jaǵdaıda turǵany taǵy bar. Kóbiniń esik-terezeleri tozǵan, synǵan. 50-ge jýyq jaldamaly-kommýnaldyq turǵyn úılerdiń jaıy da alańdatarlyq. Onda turatyndar memleket múlkin jalǵa alsa da, aralarynda múldem tólem jasamaıtyndar az ushyraspaıdy. Kóbinese eki qabatty turǵyn úıler qysqa daıyndyqqa múldem kirispeıdi dese de bolady. Qıt etse, páter ıeleri kooperatıvteri joq degen syltaýlary taýsylmaıdy. Budan bylaı mundaı jaýapsyz úıler turǵyndarynan shaǵym qabyldanbaıdy degen sheshim alynypty. Sonymen qatar jylytý maýsymyna jaýapsyz qaraǵan otbasylardy jylý jelilerinen aǵytyp tastaý sııaqty qatań sharalar qoldanylmaq. Jylýdyń qajetti mólsherde jetpeýiniń bir sebebi, jylytý júıesine beı-bereket plastıkalyq qubyrlar ornatylady, jylý radıatorlarynyń sany esepsiz kóbeıtiledi.
Árıne, úlgi alarlyq tájirıbeler joq emes. Máselen, «5 lınııa 4» páter ıeleri kooperatıvi 430 páterlik kóp qabatty úıdi tap-tuınaqtaı etip qoıǵan. Onyń tóraıymy Valentına Navıjennaıa jyldaǵy ádetimen erte kóktemnen kirisedi eken. Úılerdiń shatyrlary, dálizder jóndelip, jertóledegi qubyrlar almastyrylypty. Jýyp-shaıý jumystaryna 160 myń teńge jumsalypty. Mańaı aınadaı jaltyrap tur. Alaıda, bul úrdisti qostaýshylar qatary kóp emes. 3-Kirpish qysqa kóshesindegi 14-úıde 17 ǵana páter bola tura tólemderdi jınaýdyń ózi ashy ishekteı sozylyp ketedi eken. Úı tirkeýge alynbaǵan. Basqarý formasy qurylmaǵan. Qubyrlar jańalanbaǵan. «Kári qudań» qys kelip álek salǵanda shyryldaýyq shegirtkedeı búrseńdeıtin aldymen osylar bolary anyq.
Bul jyldaǵy kórinis. Oǵan jurtshylyqtyń eti úırenip ketken sekildi. Ákimdik bar, Úkimet óltirmeıdi degen enjar psıhologııa basym áli. Kún sýytyp, alǵashqy qar túskende aryz-shaǵymdardyń kúrt kóbeıip ketetini sondyqtan.
Jaramsyz jedelsaty jyry
Búginde oblys ortalyǵynda ornalasqan kóp qabatty turǵyn úılerdiń 174-inde lıftiler aýystyrýdy jáne kúrdeli jóndeýdi qajet etedi. Al 4-ýinde múldem isten shyqqan. Hımenko kóshesi №9-úıde turatyn turǵyndar shırek ǵasyrǵa jýyq toǵyzynshy qabatqa jaıaý kóterilip, túsýge májbúr. Olardyń jaǵdaıynan qalalyq ákimdik habardar bolǵanymen, sharasyz.
«20 jyldan astam ýaqyt osynda turamyn. Sodan beri kórip kele jatqan taýqymetimiz taýsylar emes. Bul úıde 200-den astam páter bar. Jasym kelgendikten, kóp júre almaımyn. Dúkenge ǵana baramyn. Áıtpese, jipsiz baılanyp otyrǵanym. Aýlaǵa shyǵyp, qydyrýdyń ózi – bir muń», deıdi Tatıana Berezına ábden nalyǵan únmen.
Erli-zaıypty Sársekeevterge de jetinshi qabatqa jetý úlken mashaqat kórinedi. Al zeınetker Anna Stýpaktyń joǵary qabatqa kún saıyn jaıaý kóterilip-túsýden qajyǵany sonshalyq, qoldy bir siltep, týysqanyna ketip qalypty.
Kezinde qoldanysqa berilgen lıft nebári 8 jyl qyzmet etken. Qazir bólshekteri urlanyp, qoldy bolǵan. Orny úńireıip turǵan shahta tars bekitilip tastalǵan. Úıge qashan jedelsaty ornatylady degen saýalǵa ákimdiktegiler ony jańalaýǵa mindetti emespiz dep jaýap qaıtarǵan. Turǵyn úı qatynastary bólimi basshysynyń mindetin atqarýshy Madııar Jangýdınniń aıtýynsha, lıft ortaq menshik sanalatyndyqtan, bul máseleni turǵyndar ózderi birlesip sheshýi tıis. 2000 jyldary jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen jóndeýge usynys jasalǵanymen, ortaq sheshimge kele almaǵandyqtan, bastama aıaqsyz qalǵan.
Ol ýaqytta qondyrǵynyń kabınasy men motory saý edi. 2012 jyly jedelsatynyń quny 7 mıllıon teńge bolsa, qazir baǵasy sharyqtap, 9 mıllıon teńgeden asyp ketipti. «Eki korpýstan turatyn baspana «О́ńirlerdi damytý-2020» baǵdarlamasyna engizilgen. Qujat rásimdeý úshin turǵyndardan qarajat jınap, áýre-sarsańǵa túsip júrgenimizde birinshi kezeńi óz jumysyn toqtatty. Sondyqtan jobalyq-smetalyq qujat jaramsyz dep tanylyp, qaıta rásimdeýge qarajat jetkiliksiz bolyp otyr. Jalaqy men zeınetaqyǵa qol jaıyp otyrǵan turǵyndar jańa lıftini qaıtyp ornatpaq?, deıdi «Hımenko 9» PIK tóraıymy Olga Kazanseva sharasyz keıipte.
Ákimdiktiń málimetinshe, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy komıteti keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizýge qatysty jańa zań jobasyn ázirlep, Májilis tarapynan maquldanypty. Senat qoldaý kórsetse, qaıtarymdy negizde jóndeý jumystaryna jergilikti bıýdjetten qarajat bólinetin bolady. Turǵyndar ol qarjyny 7-10 jyldyń ishinde qaıtarýlary tıis. Soǵan qaraǵanda jaramsyz jedelsaty jyryna núkte qoıýǵa áli erterek syqyldy.
Soltústik Qazaqstan oblysy
