«Jýyrda Jarqaıyń aýylynyń 90 jyldyq toıyna baryp keldim. Jol ábden dińkeletti. Oıyq-oıyq, shurq-shurq. Shalǵaıda turyp jatqan adamdardyń kónbistigine, jankeshtiligine tańǵalamyn. Bas aýyryp, baltyr syzdaı qalsa, aýdan ortalyǵyna jetýdiń ózi bir mashaqat», deıdi bizben habarlasqan petropavldyq Serikbaı esimdi zamandas. Pokrovka – Malsevo – Amangeldi – Ilınka sekildi tirshiligi qyj-qyj qaınaǵan betkeıde qońsy qonǵan Jarqaıyń – Esil aýdanyndaǵy sanaýly qazaq aýyldarynyń biri. Egin egip, mal ósirýmen aınalysqan eldi mekende búginde 40 shaqty ǵana tútin qalǵan. Almaty qalasynda turatyn osy aýyldyń týmasy, jeke kásipker Dýlat Qalıtov «Danııar-Agro» seriktestigin quryp, 350 mln teńge ınvestısııa quıypty. Ata kásibimiz – mal sharýashylyǵyn damytýǵa belsene kirisken baýyrymyz da jol jaıy ábden dińkeletip, tıtyqtatyp otyrǵanyn, turǵyndardyń jappaı kóshýiniń bir ushyǵy osyǵan tireletinin jasyrmaıdy.
Osy saýaldy aýdan ákiminiń orynbasary Qanat Ediresovke qoıǵanymyzda, bylaı dep jaýap berdi:
– Petropavl – Qostanaı respýblıkalyq trassasymen túıisetin bul baǵyttaǵy joldardyń ekonomıkalyq mańyzy zor. Bul aýmaqta ondaǵan sharýashylyqtar, eldi mekender, qıyrshyq tas, qum shyǵaratyn karer ornalasqan. Aýdan boıynsha jalpy qoldanystaǵy joldardyń 295 shaqyrymy aýdandyq mańyzǵa ıe desek, jartysyna jýyǵy qanaǵattanǵysyz kúıde. Bar másele qarajatqa kelip tireledi. Bıýdjet tapshylyǵynan bul maqsat úshin jylyna 10-15 mln teńge ǵana qarastyrylady. Respýblıka, oblys qaraılaspasa, múldem shamamyz jetpes edi. Osy sebepti usaq-túıek jóndeýmen, qysta qar tazalaýmen ǵana shektelemiz, – dedi bizdiń suraǵymyzǵa Qanat Ediresuly. Buǵan aýdandaǵy jol jóndeýmen arnaıy aınalysatyn jalǵyz kásiporynnyń materıaldyq-tehnıkalyq jaǵynan jete jabdyqtalmaǵanyn qosyńyz.
Jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy basshysynyń orynbasary Ashat Bákeev bergen málimetterge súıensek, óńirde jalpy qoldanystaǵy avtomobıl joldarynyń uzyndyǵy 9 myń shaqyrym bolsa, 1468 shaqyrymy – respýblıkalyq, 2487 shaqyrymy – oblystyq, al 5 myń shaqyrymy aýdandyq sanatqa kiredi. Byltyr joldardy qalpyna keltirýge 33 mlrd teńge qarastyrylsa, bıyl 37 mlrd teńge bólingen. Bul buryn-sońdy bolmaǵan rekordtyq kórsetkish. 2019-2021 jyldarǵa arnalǵan óńirlik baǵdarlama boıynsha 1700 shaqyrym jol qalpyna keltirilip, 70 paıyzy jaqsartylmaq. Bir baıqaǵanymyz, qarjylaı da, basqadaı da basymdyq respýblıkalyq, oblystyq mańyzǵa ıe joldarǵa berilgendikten, olardyń jaıy birshama táýir. Al aýdan ortalyqtarynan ári qaraıǵy aýyl joldaryna qarajat qaldyq qaǵıdasymen bólinetindikten nazardan tys qalǵan sııaqty. Joǵaryda sóz etken Esil aýdanynyń Besqudyq baǵytyndaǵy 25 shaqyrym, Qaraǵash baǵytyndaǵy 20 shaqyrym jol jolaýshynyń ábden zyqysyn shyǵarady. Bul máseleni aýyl turǵyndary kópten beri kóterip keledi, biraq nátıje baıqalmaıdy.
Bıyl jóndeletin 700 shaqyrym joldyń 587 shaqyrymy – jergilikti mańyzdy joldar. Alaıda, 253 shaqyrymyn jańa tehnologııalyq ádispen, ıaǵnı resaıldeý arqyly ıgerý belgilengenimen, jýyq arada júzege aspaıtyn sekildi. Mamandar bul tásildiń ekonomıkalyq jaǵynan óte tıimdi ekenin alǵa tartady. Basqarmanyń bólim jetekshisi Tımýr Áýelovtiń sózine qaraǵanda, redjývasıl ınnovasııalyq tehnologııasy osydan tórt jyl buryn qoldanyla bastapty. Emýlsııaly-polımerli qospa asfalt-betonnyń tozýyn báseńdetip, uzaq saqtalýyn qamtamasyz etedi. Bir shaqyrym joldyń kúrdeli jóndeý jumystaryna 170-180 mln teńge jumsalsa, bul ádisti qoldaný arqyly shyǵyndy 3-4 esege deıin kemitýge bolatyn kórinedi. Biraq arnaıy tehnıkalar kesheni óte qymbatqa túsetindikten, ekiniń biri táýekel ete bermeıdi. Jańasy 300 myń eýro mańaıynda. Osy sebepti eskilerin alýǵa týra keledi. Onyń ózi 100 myń eýrodan kem túspeıdi, – deıdi A. Bákeev.
Sońǵy úsh jylda 1900 shaqyrym jol jóndelip, 128 eldi mekenniń jaǵdaıy jaqsartylǵanymen, sapa jaıy syn kótere bermeıtini ashy bolsa da shyndyq. Eki jyl buryn Esil aýdanyn kesip ótetin Aıyrtaý baǵytyna tóselgen asfalt joldyń bir bóligi oı-shuńqyrǵa aınalyp, qaıtadan qarajat jumsaýǵa týra kelgen. Osy jerde jergilikti ákimdiktegiler, kóliktik baqylaý ınspeksııasy nege qadaǵalamaıdy degen suraq týady. Merdiger kompanııalar kúrdeli jóndeýge 3 jyl, ortasha jóndeýge 2 jyl kepildeme berilgen degen ýájdi alǵa tartyp, jaýapkershilikten sytylyp ketip júr. Bizdińshe, olarǵa qoıylatyn sharttardy barynsha qatańdatqan jón. Birden aıyppul salý sekildi talaptar qarastyrylsa, mundaı keleńsizdikter qaıtalanbas edi. Ekinshiden, ıeliginde ne tehnıkasy, ne jumys kúshi, ne mamany jetkiliksiz uıymdardyń tenderdi op-ońaı utyp alýyna tejeý salmaı bolmaıdy.
Bir myńnan astam turǵyny bar Alabota, Shuńqyrkól, Tıhookean aýyldarynyń turǵyndary qyryq jamaý greıdermen qatynaýdy doǵarǵan. Odan góri egistik alqaptary arasyndaǵy súrleý jolmen júrgendi qolaıly kóredi. Al qysta qaıtpek? 13 jyl boıy sheneýnikterdiń qurǵaq ýádesine toıyp keledi. Mundaı mysaldar oblysta jetip-artylady.
Soltústik Qazaqstan oblysy
