Desek te, Otyrar aýdany, Aqqum aýylynyń 83 jastaǵy turǵyny Imanbek Maqataevtyń shańyraǵyna bara qalsańyz, qum ishindegi abat baqqa tap bolǵandaı ǵajap bir qýanyshty kúıge túsesiz. Nege? О́ıtkeni Imanbek aqsaqaldyń aýlasynda kókónistiń, jemis-jıdektiń neshe atasy jaıqalyp ósip tur. Baý-baqshany jaıqaltyp ustap otyrǵan Imanbek Maqataevqa qarasańyz, onyń seksenniń seńgirine shyqqan jasyna qaramaı, áli tyń qalpyn saqtaǵanyna tańǵalasyz. Kúmis ketpenin kúnge shaǵylystyryp jer óńdegende, tepse temir úzetin jigitterdi jolda qaldyrady desek, asyra aıtqanymyz emes.
Imanbek aqsaqaldyń 20 sotyq úı irgelik jeri bar. Osy az ǵana jerde ne óspeıdi deısiz? Baýda almanyń Golden Delıshes, Red Delıshes, Gala, Fýdjı, Granı, Smıt sekildi túrleri ósip tur. Iаpyr-aý, mynaý júzim ǵoı. Táttisin-aı! О́rik tógilip bitipti. Qarashaórik qaratory qyzdaı qulpyrady-aı! Shıeni de jınap alǵan. Dıqan urasynda túrli tosap qutylary jaýyngerlerdeı sap túzep tur. Áńgelek erte boıjetip uzatylyp ketken qyz tárizdi ǵoı. Ol nemerelerdi jazdyń alǵashqy kúnderi-aq sýsyndatyp ketipti. Torlama, ámire, kúlábi sııaqty qaýynnyń neshe túri teńkıip-teńkıip jatyr. Imanbek aqsaqal qaýynnyń birin kiselep tilip edi, dámi til úıiredi eken. Al myna tanapta qyzanaq pen qııar ósip tur. Aqsaqaldyń baý-baqshasynan tipti tropıkalyq klımatta ósetin ekzotıkalyq daqyldar da tabylady. Berekeli, merekeli shańyraqtyń kelinderi baqshadan shelek-shelek qyzanaq pen qııar alyp ótip barady.
Jasyratyny joq, Aqqum aýylynda dál osyndaı úı irgelik jeri jaıqalyp turǵan birde-bir shańyraqty tappaısyz. Joǵaryda bizdiń qum ishindegi abat baqqa kelgendeı kúı keshetinimizdiń syry osynda. Olar aýlasyna egin ekpeıin demeıdi, biraq qısynyn tappaıdy, retin keltire almaıdy. Birinshiden, bul aýyldyń janynan sarqyrap aǵyp jatqan ózen de, kól de joq. Ekinshiden, aýyz sý qubyry júrgizilmegen. Sonda Imanbek aqsaqaldyń aýlasyna aıryqsha nur quıyp turǵan qandaı qudiret? Munyń jaýaby bireý-aq. Bul – Imanbek atanyń qart ta bolsa qajyrlyǵynda, istiń oıabyn taba alatynynda, eńbekqorlyǵynda, bastysy – baldan tátti nemerelerin janyndaı jaqsy kóretininde. Mine, sondyqtan ol jasynyń birazǵa kelip qalǵanyna qaramaı, kárilikke moıynsunbaı, úıiniń irgesinen qudyq qazdy. 11 qulash tereńdikten shúpildep sý shyqty. Tushy sý. Mine, osy sýdy sorǵymen shyǵaryp, baý-baqshasyn nárlendirip otyr.
Kolhozshy, avtomobıl júrgizýshisi, mehanık, júgeri ósirýshi zveno jetekshisi, garaj meńgerýshisi, dırektordyń orynbasary bolyp túrli jumys istegen Imanbek Maqataev zeınetkerlikke shyqqan soń da qol qýsyryp qarap otyra almaǵan. «Badyr» sharýa qojalyǵyn ashyp, jetekshilik etip keledi. О́mirlik baı tájirıbesin balalaryna, nemerelerine úıretip, qara jerdiń qaryz arqalamaıtynyn olardyń boılaryna sińirýden jalyqqan emes.
– Aýyldyq jerde turyp aýlasyna baqsha ekpeıtin adamdarǵa tańǵalamyn. Baqshasyz aýlada qandaı bereke bolsyn. Daıyn jerdi tıimdi paıdalanyp, urańdy jemis-jıdek pen kókóniske toltyryp qoı. Bul – otbasyńnyń rızyǵy. «Qystyń qamyn jaz oıla» degen de bar. Ýaqyt-zyrlaýyq áne-mine degenshe qysty da alyp keledi. Sol kezde dastarqanyńda túrli taǵam jaıqalyp tursa jaman ba? – deıdi Imanbek aqsaqal.
– Osy oıyńyzdy aýyldastaryńyzǵa aıtyp júrsiz be? – dep suradyq.
– Onyń ne aıtary bar? Kúnde úıimniń janynan ári ótedi, beri ótedi. Myna jaıqalyp ósip turǵan baý-baqsha olarǵa sabaq emeı nemene? Álde qudyqty ózim qazyp, baqshasyna dán seýip bereıin be? – degende biz de tosylyp qaldyq.
Ras-aý, 83 jastaǵy qarııanyń tııanaqty tirligi aýyl adamdaryna nege úlgi bolmasqa? Mundaıda Abaı atamyz «Bolmasań da uqsap baq...» demep pe edi? Bizge osy uqsap baǵý jaǵy jetińkiremeıtin sııaqty.
Qart ta bolsa qajyrly qarııa óziniń densaýlyǵynyń jaqsylyǵyn taza aýada kóp júrip, únemi dene eńbegimen shuǵyldanatynymen, tabıǵı ónimderdi kóp tutynatynymen baılanystyrady. Biz de osy baılamǵa uıydyq.
– Aqtóbe keńsharynda 40 jyldaı bas ınjener, dırektordyń orynbasary bolyp qyzmet ettim. Jastyǵymnyń, jalyn kúnderimniń izi qalǵan aýylǵa ańsarym aýdy da turdy. Kelsem, myna Imanbektiń aýlasy jaıqalyp tur. Basqa kórshi úılerine de kirip kórdim. Imanbektiń aýlasyndaı aýla tappadym. Aýyl ákimine kirip, tyl ardagerinen úırený kerek ekenin aıttym. Bári de ózderi úshin ǵoı, – deıdi Imanbek Maqataevtyń jerlesi Sultan Sharafýddınuly aqsaqal.
Aqqumdaǵy aýqatty adam osylaı aýyldastaryna úlgi kórsetip otyr. Ol jubaıymen birge 5 ul, 6 qyz tárbıelep ósirgen úlken shańyraq ıesi. 45 nemere-shóberesi – atasynyń altyndary. Aýyldastary qajyrly qarttan úlgi alyp jatsa nur ústine nur.
Sabyrbek OLJABAI
Túrkistan oblysy
