Jerdi tıimdi paıdalaný oń nátıje beredi

Mundaǵy basty másele – talaı jyldan beri jyńǵyl, jıde, sheń­gel basyp ketken júzdegen gektar jer­lerdi qalpyna keltirý edi. So­ny­men qatar tazalanbaǵan kanaldar da sharýalardyń egistikpen aı­na­lysýyna zalal keltirgenin aıt­pasqa bolmaıdy. Sebebi sharýa­lar úshin eń basty máselege aınal­ǵan sý tapshylyǵy jerdi tıimdi paı­dalanýǵa qolbaılaý boldy.

Jýyrda Moıynqum aýdanynda bolyp, sharýalarmen júz­des­kenimizde is ilgerilep kele jatqanyn baıqadyq. Búginde talaı jyldan bergi toń jibip, seń qozǵaldy deý­ge bolady. Máselen, Kúshaman aýylynyń turǵyny Qazanbaı Abylaı memlekettiń qoldaýymen «Kúshaman» aýyl sha­rýa­shylyǵy kooperatıvin quryp, 40 gektar jerge júgeri egip­ti. Áýe­li shırek ǵasyrdan as­tam ýa­qyt boıy taza­lanbaǵan osynaý alqapt­y qalpyna keltirýge ob­lys jáne aýdan ákimdikteri tarapy­nan bıyl qoldaý kórsetilgen eken. Kóktemde bul jumysqa 20-ǵa tarta adam jáne 5 tehnıka kúshi tartylǵan. Nátıjesinde talaı jyl boıy týsyrap jatqan keń dala júgeri alqabyna aınaldy. Qazir munda 7 otbasy jumys isteı­di eken. Sonymen qatar Shý ózeninen jáne jergilikti Kúsha­man kanalynan sý da tartylǵan. Endigi jerde sharýa egistikten 400 tonna júgeri alýdy josparlap otyrǵanyn aıtty.

Jalpy, bıylǵy Moıynqum dalasy qaınaǵan eńbek maıdanyna toly. Kókterek aýylynyń turǵyny Almabek Ábdihalyqov esimdi sharýa bıyl «Baıbaraq» aýyl sharýashylyǵy kooperatıvin quryp, 40 gektar jerge júgeri ekken. Biraq sharýa júgeri egýdi bastaǵan 8 jyldan beri ákimdik tarapynan esh kómek bolmaǵanyn, sý keletin aryqtardy sharýalar qolmen qazyp kelgenin, alaıda sýdyń da bolmaǵanyn aıtty. Onyń ústine sharýa ótken jyldary 4 gektar jerge ǵana júregi egip kelgen. «Bıyl oblystyq jáne aýdandyq ákimdik tarapynan sharýalardyń ıgiligine tegin tehnıkalar berildi. Ná­tı­jesinde talaı jyldan beri túren túspegen alqap sýarmaly al­qap­qa aınaldy. Endi kelesi jyly 250 gektar jerge júgeri egýdi jos­parlap otyrmyz. О́tken jyl­dary aýdan bo­ıynsha júgeri ege­tin jalǵyz ǵana tehnıka bar edi. Onyń júrgeninen turǵany kóp, ıaǵnı tozyǵy jetken bolatyn. So­nyń ózinde biz olarǵa janarma­ıy­nan bólek, 9000 teńgeden tólep keldik. Bıyldan bastap memle­ket­tiń qoldaýy nátıjesinde bul ju­mystar tegin boldy» deıdi A.Ábdihalyqov.

Elimiz boıynsha tary egý Qyzylorda, Túrkistan oblys­tarynda jaqsy jolǵa qoıyl­ǵan. Al Jambyl oblysy­nyń Moıyn­qum aýdanynda ǵana tary ósiri­ledi. Jergilikti turǵyn­dar onyń da tary degen aty bolmasa, zaty oǵan kelińkiremeıtin deıdi. Bıyl bul kásiptiń de túıini sheshi­lip, sharýalar tary egý qamy­na kirisip ketti. Kúshaman aýy­ly­nyń tórt turǵyny birigip, alǵash ret tary egýdi bastaǵanyn aıtty. О́zin aýyl turǵyny Qaıyr­ǵalı Shashýbaıuly dep tanys­tyr­ǵan sharýa 5 gektar jerge tary egip otyrǵanyn, buıyrsa gektarynan 1 tonnadan ónim alýǵa bolatynyn, sonymen qatar taryny bazarǵa aparyp saýdalaıtynyn da jetkizdi. Máselen, 1 kılo tary 500-600 teńge kóleminde turady. Aptap ystyqta yrysyn qara jerden izdegen sharýalar mezgili jetkende beınetiniń zeınetin kóredi.

Moıynqum dalasyna tirshilik kózi sý kelgeli, keń alqaptardyń arnasy keńigeli beri jergilikti jerdi tıimdi paıdalanýǵa aýdan turǵyndary ǵana emes, kórshi óńirler de qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Máselen, Almaty oblysynan Bolat Qanapııanov esimdi azamat kelip, 350 gektar jerge júgeri egýdi bastapty. Bul sharýany ol 10 adammen birlese atqaryp otyrǵanyn aıtty. «Alqapqa sý kelip tur. Bıyl ónim jaqsy bolyp jatsa, keıingi ýaqyttarda da júgeri egýdi jalǵastyrý oıda bar», deıdi B.Qanapııanov.

Búgingi tańda Moıynqum aýda­nyn­­daǵy júzdegen gektar al­qap tazalanyp, sý kanaldary iske qosylǵan. Nátıjesinde dala tósin­de eńbek etip, násibin kásip­ten taýyp júrgen sharýa qatary kóbeıdi. Aýdan ákimi Máden Mu­saevtyń aıtýynsha, Jambyl ob­lystyq «Asa-Talas» mekemesiniń tehnıkalarymen aǵymdaǵy jyly aýdan boıynsha jalpy uzyndyǵy 69,3 shaqyrymdy quraıtyn 9 toǵandy tazalaý jumystaryn júrgizý úshin jergilikti bıýdjetten 58 mln 837 myń teńge, óńirlerdi damytý baǵdarlamasy boıynsha 9 mln 310 myń teńge qarajat qaralyp, tolyq ıge­rilgen. О́tken jylmen salys­tyr­ǵanda bıyl toǵandardy tazalaý jumystaryn júrgizý nátı­je­sinde 1290 gektar sýarmaly egistik alqap paıdalanýǵa beril­gen. Sonymen qatar aýdanda egin sharýashylyǵyn damytý maq­sat­ynda memlekettik bıýdjetten 65 mln teńge qarajatqa aýyl sharýashylyǵy tehnıkalary alynsa, bıyl aýyl sharýashylyǵy daqyl­dary­nyń jalpy aýmaǵy 5074 gektardy qurady.

Jambyl oblysy