Teriskeıge bet túzegen halyqqa qamqorlyq kórsetilip jatyr

2015 jyly soltústik óńirlerde ha­lyq­tyń sany 2 mln 946 myń bolsa, 2017 jyly bul kórsetkish 2 mln 934 myńǵa jetti. Iаǵnı 2 jyl ishinde soltústiktiń halqy 12 myńǵa adamǵa azaı­ǵan. Al ońtústikte jaǵdaı kerisinshe óris aldy. Onda turǵyndardyń sany 2015 jyly 6 mln 564 myń adamdy qurasa, 2017 jyly halyqtyń sany 6 mln 750 myńǵa jetken. Eki jyl ishindegi ósim – 186 myń adam. Ulttyq sarapshylardyń júrgizgen boljamy boıynsha elimizde halyq sany 2050 jylǵa qaraı 24 mln 500 myń adamǵa jetýi yqtımal. Halyq joǵarydaǵy úrdispen óse berse, soltústik óńirlerdiń turǵyndary 900 myń adamǵa azaıyp, al ońtústik óńirlerdegi turǵyndardyń sany 5 mln 300 myń adamǵa kóbeıýi ábden múmkin. Sondyqtan el turǵyndarynyń qonystanýdy tepe-teńdigin saqtaý mańyzdy máselelerdiń biri ekeni anyq.

Soltústikke kóshken halyqtyń qatary kóbeıýde

Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasynyń úshinshi baǵyty boıynsha 3,5 jyl ishinde ońtústikten Qostanaı, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan oblystaryna qonys aýdarǵan halyqtyń sany 10 myńnan asqan. «Bıyl 4 myń azamat ońtústikten soltústikke kóshti. Jyl sońyna deıin bul kórsetkishti 10 myń adamǵa deıin jetkizýimiz kerek. Úkimet qonys aýdarýshylardyń otbasyndaǵy árbir azamatqa 88 myń teńgeden sýbsıdııa bóledi. Sonymen qatar bir jyl boıy úı jaldaý jáne kommýnaldy qyzmet tólemderi óteledi», dedi jaqynda Úkimet úıinde ótken baspasóz máslıhatynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý birinshi vıse-mınıstri Erjan Jylqybaev.

Eńbek, áleýmettik qorǵaý jáne kóshi-qon komıteti Kóshi-qon prosesterin monıtorıngileý basqarmasynyń basshysy Dastan Aıtqulovtyń aıtýynsha, belgilengen tórt oblysqa ońtústikten kóship kelgen kisiler atalǵan kómekten bólek «Eńbek» baǵdarlamasynyń barlyq baǵyty boıynsha ıgilikke qol jetkize alady. Iаǵnı olar qysqamerzimdi kásiptik oqýǵa qatysý arqyly jumysqa ornalasa alady, shaǵyn nesıe alyp jeke kásipkerlikpen aınalysady.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mı­nıs­trligi kóshi-qon saıasaty men jumyspen qamtý baǵdarlamasyn qatar júrgizedi. Mysaly, osy baǵdarlama bastalǵaly ońtústik óńirlerden Soltústik Qazaqstan oblysyna 3639 adam kelip qonys tepse, Qos­tanaı oblysyna 2016 jyly 19 otbasy (82 adam), 2017 jyly 30 otbasy (126 adam), 2018 jyly 197 otbasy (927 adam) kóship barǵan. «2016-2018 jyldary kóship kelgen 1135 adamnyń 419-y jumysqa orna­las­tyryldy. 30 adam jekemenshik sharýa­shylyǵyn ashty.

Al bıyl jeti aıda qonys aýdaryp kelgenderdiń sany – 96 otbasy (443 adam). Olardyń 137-si jumyspen qam­tylsa, 4-i jeke kásipkerlik ashty. Taǵy 4 kisi «Bıznes bastaý» jobasy bo­ıynsha kásipkerlik daǵdylaryna oqy­­tyldy», deıdi Qostanaı oblysy Ju­­mys­pen qamtý jáne áleýmettik baǵ­dar­la­malardy úılestirý basqarmasy Kó­shi-qon bóliminiń bas mamany Baqyt Ábil­haıyrqyzy.

Túrkistan oblysy Orda­basy aýda­ny Shubarsý aýy­lynyń turǵyny, 6 balanyń anasy Gúlchehra Syrmanova Soltústik Qazaqstan obly­synyń Mamlıýt aýdanyna qarasty Pokrovka aýylyna 2016 jyly otbasymen kóship barǵan. «Bizdi aýdan ákimderi ózderi qarsy alyp, kómekterin aıamady. Úıimizge apta saıyn bas suǵyp, jaǵdaıymyzdy surap otyrdy. Egetin kartopqa deıin jetkizip, qysta otyn-sýmen qamdady. Bizben birge kóship kelgenderdiń báriniń turmystyq jaǵdaıy jaqsy. Báriniń qorasy tolǵan mal, astynda kólik. Klımatqa da úırenip kettik. Qazir ózim sút qabyldaý pýnktinde zerthanashy bolyp jumys isteımin. Kelem deýshiler kóbeıip jatyr. Bizdiń aýyldyń ózinen 10-nan asa otbasy kóship keldi. Keri kóship ketkender bolǵan joq», deıdi búginde jeke kásibin ashýǵa kirisken Gúlchehra Syrmanova.

Mamlıýt aýdany ákiminiń orynbasary Almagúl Ra­ma­­zanovanyń aıtýyn­sha, oń­tústikten kóship kelgen kisi­lerdiń arqasynda Le­nın, Bostandyq sııaqty aýyl­dardyń mektepteri saqtalyp qal­ǵan. «2017 jyly Qor­daıdan kóship kelgen 17 otba­sy ja­bylýǵa ókim shyǵyp qoı­ǵan Lenındegi aralas mektepti saqtap qal­dy. Qazir onda «Serpin» baǵdarlamasymen kelgen 3 muǵalim jumys isteıdi. 2016-2018 jyldar aralyǵynda aýdanymyzǵa 73 otbasy kóship keldi. Bıyl 47 otbasyn kóshirip ákelýimiz kerek. Jyl basynan beri 17 otbasy keldi. Taǵy 7 otbasy kóship kelýge daıyndalyp jatyr. Sonyń ishinde 9 otbasy mal sharýashylyǵy boıynsha kásip ashpaq. Bir jigit «Bıznes bastaý» jobasy aıasynda grant alyp, qaz ósirýdi qolǵa aldy. Lenınge kóship kelgen 7 balasy bar kóp balaly ana aıaǵy aýyr bolǵanyna qaramastan «Bıznes bastaý» boıynsha kýrsqa qatysyp, grant alǵaly jatyr. Mamlıýt aýdanynda eki-aq qazaq aýyly bar. Úı óte az bolǵandyqtan bıyldan bastap jańa baspanalar salyndy. Mysaly, Pokrovkada jańa alty úıge jóndeý ju­mysy júrse, Bostandyqta eki úı salý josparlanǵan», deıdi aýdan ákiminiń orynbasary.  Bul máseleni de sóz etken birinshi vıse-mınıstr E.Jylqybaev: «Baǵdarlama aıasyndaǵy qanatqaqty joba tur­ǵysynda 3 mlrd teńge Soltústik Qazaqstan oblysyna bólindi. Osy oraıda ońtústik oblystardan qonys aýdaratyndar úshin 48 jalǵa be­riletin turǵyn úı salý eskerilgen», degen bolatyn.

Negizinde osy tórt ob­lysqa jyl saıyn arnaıy kvota bólinedi. «Eń alǵash 2016 jyly 463 otbasyǵa kvota belgilengen bolatyn. Sol jyly 196 otbasy kó­ship baryp kvota alyp, jospardyń 42,3%-y oryndaldy. 2017 jyly kvota 381 otbasyǵa belgilenip, 408 otbasy kóshirildi. Iаǵnı, jos­par 107%-ǵa artyǵymen oryndaldy. Byl­tyr 7119 adamǵa kvota bólinip, 4872 adam ońtústikten soltústikke qonys aýdardy. Al bıyl kvota 7711 adamǵa belgilengen bolatyn. Alty aıda kó­ship-qonýshylardyń sany 2522-ge jet­ti», deıdi   Eńbek, áleýmettik qorǵaý jáne kóshi-qon komıteti Kóshi-qon proses­terin monıtorıngileý bas­qar­masynyń basshysy Dastan Aıt­qulov.

Qandastarymyz da qoldaýdan qaǵys qalmaıdy

Bul baǵdarlamanyń ıgi­ligin shetel­den kelgen qan­dastarymyz da kórip jatyr. Tipti olar úshin Qos­tanaı, Pav­lodar, Soltústik Qazaq­stan, Shyǵys Qazaqstan oblystarynan bólek  Aq­mola oblysy da qaras­tyrylǵan.

«Baǵdarlama aıasynda ońtústikten soltústikke kó­ship-qonýshylarǵa qan­­daı jaǵdaı jasalsa, shetelden kóship kelgen aǵaıyndarǵa da sol múmkindik tolyǵymen qarastyrylǵan. Osy boıyn­sha 2016-2018 jyldary sol­tústikke qonys tepken oral­­mandardyń sany – 8094. Al bıyl alty aıda atajurtyna qonys aýdarǵan etnostyq qa­zaqtyń sany 6539-ǵa jetti. Onyń 696-sy belgilengen bes oblysqa qonystandy. Negizinde bıylǵa 2103 kvota bólingen bolatyn. Bul týraly aqparat olarǵa kelý­den buryn óz elinde turyp vıza alarda jáne kelgen soń oralman már­te­besin bergen kezde aıtylýy tıis. Budan bólek Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy, «Otandastar» qoryn­daǵy aq­parat ortalyǵy arqyly da habardar bola alady», deıdi basqarma basshysy Dastan Aıtqulov.

Aqmola oblysy jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵ­darlamalardy úılestirý bas­­qarmasynyń bas mamany Beısenbaı Naıkınniń aıtýynsha, byltyrdan beri oblys aýmaǵyna kóship kelgen qandastardyń 75%-y jumysqa ornalastyrylypty. «Oblysymyzǵa 2016 jyly 123 otbasy (489 adam), 2017 jyly 80 otbasy (295 adam), 2018 jyly 90 otbasy (305 adam) kóship keldi. Bıyl jeti aıda 82 otbasy (258 adam) kelip qonystandy», deıdi
B.Naıkın.

Árıne, ósken-óngen ortany qıyp, jat, beımálim jerge qonys aýdarý ońaı emes. Biraq jańa qonysqa bet túzegender eńbek etken elge bereke bitetinin biledi. Bul da eńbek pen erliktiń berik baılamy ispetti elge el qosatyn eleýli sheshim. Sondyqtan el irgesin bútindep, orta toltyratyn aǵaıyn qatary arta bersin!

Maıgúl SULTAN,

«Egemen Qazaqstan»