Qurban aıttyń alǵashqy kúni jeksenbige týra keledi
Qazaqstan zaıyrly memleket bolyp sanalsa da, 2005 jyldan beri eń iri eki konfessııanyń — musylman men pravoslavıeniń dinı merekelerine, ıaǵnı Qurban-aıt jáne Rojdestvoǵa resmı demalys kúnderi qarastyrylǵan. Musylman kúntizbesi boıynsha atalyp ótetin Qurban aıttyń alǵashqy kúni demalys bolyp sanalady. Bıyl dinı meıramnyń birinshi kúni 11 tamyz, ıaǵnı jeksenbige túsip tur. Biraq ulttyq nemese memlekettik mereke bolmaǵandyqtan, demalys kúni aýystyrylmaıdy.
Aıt kúngi amal
Qurban aıt merekesinde qurban shalý arqyly Alla jolynda jomarttyq tanytyp, aıt namazyn oqyǵan musylman eki dúnıede de sheksiz qýanyshqa, shattyqqa, baqytqa bólenedi. Aıt kezinde barsha musylman bir-birin merekesimen quttyqtaıdy, dámdi taǵamdar ázirlep, bir-birin qonaqqa shaqyrady, alysta tursa bir-birine amandyq tilep, sálem joldaıdy. Sondaı-aq, dúnıeden ótken kisilerdiń qabirlerine baryp rýhtaryna Quran aıattarynyń saýaptaryn baǵyshtaıdy. Shamańyz jetse, bul kúnderi sadaqa bergenińiz abzal. Mereke kezinde ata-áje, áke-sheshe, aǵaıyn-týys pen dos-jarandardy zııarat etip barǵan jón. Renjisken jandar bolsa, osy meıramda tatýlasýy kerek. Bulaı jasaý ózara syılastyq sezimderin arttyrady ári kıkiljiń áreketterge jol bermeıdi. Mine, merekeniń arqasynda paıda bolatyn qýanysh pen shattyq musylmandardyń sharshaǵanyn bir sát umyttyrady ári qaıǵy-muńdaryn seıiltedi. Sondyqtan aıt merekesi — Allanyń quldary úshin arnaǵan syı-sııapat kúnderi dep esepteledi.
Eger ataǵan malyńyz bolsa…
Qurbandyq shalý dúnıe-múlik arqyly jasalatyn, ýájip úkimindegi ǵıbadat. Qurban – Alla jolyndaǵy shynaıylyǵymyz ben Allanyń bergen nesibelerine alǵysymyzdy bildirýdiń birden-bir joly. Sondaı-aq, shamasy jetken adamdardyń shalǵan qurban etteriniń kedeılerge berilýi musylmandar arasynda súıispenshilik pen baýyrmashyldyq sezimderdi nyǵaıtady. Qurbandyq shalý arqyly keletin bul sezim halyqty qýanyshqa jeteleri sózsiz. Muhammed paıǵambar: «Kimde-kim dúnıe-múlki mol bola tura qurban shalmasa, bizdiń meshitimizge jaqyndamasyn», — dep qatań aıtyp ketken. Sondyqtan musylman Alla jolyna malyn atap, qurban shalý mindetti.
Qurbanǵa qandaı mal jaramaıdy?
Bir nemese eki kózi soqyr bolsa;
Múıiziniń biri nemese ekeýi de túbinen synyq bolsa;
Qulaǵynyń nemese quıryǵynyń jartydan kóbi joq bolsa;
Aıaǵyn basa almaıtyndaı aqsaq bolsa;
Týǵannan qulaǵy nemese quıryǵy bolmasa;
Tisiniń kóbi túsip, qarnyn toıdyra almaıtyndaı bolsa;
Aýrý bolsa;
Súıekteriniń ishinde jilik maıy joq, aryq bolsa, onda mundaı maldar qurbandyqqa jaramsyz bolyp tabylady.
Budan basqa qoraz, taýyq sııaqty úı janýarlary men eti jelinetin jabaıy janýarlar qurbandyqqa jaramaıdy.
Muny da bilińiz
Maldan tek qana qoı, eshki, sıyr jáne túıe qurbandyqqa shalynady. Qoı men eshki bir jasqa, sıyr eki jasqa, túıe bes jasqa tolýy kerek. Alty aıdan asqan toqtyńyzdyń syrtqy kórinisi qomaqty bolsa, qurban etip shalýyńyzǵa bolady. Al, eshki mindetti túrde bir jasqa tolýy kerek. Qoı men eshki bir kisi atynan qurban etiledi. Sonymen qatar, sıyr men túıeni jeti adam birige otyryp qurbandyq etip shalýyna bolady. Oqı otyryńyz: Ǵumar Qarash nege qurbandyq shalýǵa qarsy shyqqan?
Qurbandyǵyńyzdy keshiktirip almańyz
Qurbandyq shalýdyń ýaqyty – Qurban merekesiniń birinshi, ekinshi jáne úshinshi kúni. Úshinshi kúni kún batqan soń qurbandyq shalýǵa bolmaıdy. Muny jaqsy bilińiz. Qurban maly aıt namazy oqylǵannan keıin shalynady. Oǵan deıin shalynsa, ol qurban maly bolyp sanalmaıdy. Malyńyzǵa meıirimdilik tanytyńyz Qurbandyqty shalýǵa alyp bara jatqanyńyzda, malyńyzǵa jaqsy qarap, ony ıterip, uryp-soqpańyz. Sonymen qatar maldy qınamaý úshin pyshaǵyńyzdy aldymen jaqsylap qaırap alyńyz. Múmkin bolsa, qurban malyn ózińiz baýyzdaǵanyńyz abzal. Al, bulaı jasaý qolyńyzdan kelmese onda basqa bireýge soıǵyzýyńyzǵa bolady. Árıne, ol adam musylman bolýy kerek. Aıtpaqshy, pyshaqty qaıraǵanda, malǵa qarap turyp qaıramaǵan jón.
Olaı bolsa, iske sát
Eń aldymen qurbandyq malyn sol jaǵymen jáne qubylaǵa qaratyp jatqyzasyz. Sosyn baýyzdaıtyn kisi «Bısımılláhı Allahý ákbar» dep aıtýy kerek. Maldy ıeginiń astynan óńeshin, keńirdegin jáne kúre tamyrlaryn kese otyryp baýyzdaıdy. Maldyń jany shyqpastan basyn kesip alý jáne terisin alý – mákrýh amal.
Eti men terisin ornymen jumsaı bilińiz
Qurbandyqqa dep atap shalǵan malyńyzdyń etinen ózińiz de paıdalana alasyz ári basqalaryna da jegize alasyz. Qurban etin úshke bólińiz de, bir bóligin qurbandyq shalmaǵan kedeı, turmysy tómen januıalarǵa taratyńyz, ekinshi bóligin týǵan-týystaryńyz ben dostaryńyzǵa berińiz, al qalǵan bóligin ózińizge ıaǵnı, otbasy múshelerińizge alyp qalsańyz bolady. Joq, «aqyry Alla jolynda atadym» dep qurban etin túgeldeı turmysy tómen jandarǵa taratyp berýińizge de bolady. Ony jomarttyqty janyndaı súıetin patsha kóńilińiz sheshedi. Asylynda, dinimiz qurban etin túgeldeı taratýǵa tolyǵymen ruqsat etedi. Qurban terisin paıdalanbasańyz, mal shalǵan kisige nemese qaıyrymdylyq mekemeleriniń birine berseńizde bolady.
Turar TÚGELULY
