Brıtanııa ǵalymdarǵa vıza berýdi jeńildetpek

Brıtanııa úkimet basshy­sy­nyń aıtýynsha, atalǵan jańa júıe Ulybrıtanııanyń «ǵylymı sýperderjava» mártebesin saqtap qalýyna múm­kindik bermek. Jańa rejim­ qabyldansa, Londonǵa zert­teý­shiler men ǵalymdar, ınjenerler men tehnologııa sala­synyń úzdikteri kóship keledi dep kútilýde. Bul bir jaǵynan «Breksıtten» keıin memlekettegi ǵylym men zertteý sapasynyń tómendeýiniń aldyn alý sharalary sekildi.   

Vızany jeńildetý, olar­ǵa jaqsy jalaqy men áleý­mettik qoldaý kórsetý arqyly ǵalymdardy jumysqa shaqyrý basqa memleketterdiń de táji­rıbesinde bar. Tipti, Gol­landııaǵa vıza rásimdeý kezinde «memleket ekonomıkasyna úles qosatyn azamattar» degen bólek kategorııany toltyrý arqyly ınvestorlar, ǵalym­dar men zertteýshiler vızany jyldam ala alady. Bul tájirıbe Eýropanyń Ispanııa, Fransııa, Germanııa sııaqty birqatar elinde de qoldanylyp keledi. Science ǵylymı jýrnaly júrgizgen saýalnama nátıjesinde, ǵalymdardy jaqsy yntalandyratyn memleket Soltústik Eýropa ekeni belgili boldy. Saýalnama halyq arasynda júrgizilgen, ıaǵnı ǵalymdardy úkimet emes, qarapaıym halyq ta joǵary baǵalaıtynyn kórsetti.

Al Kanada úkimeti memle­ketke bıolog, gene­tık, farmakolog, toksı­kolog­tar­dyń qajet ekenin ashyq jarııa­laǵan. Atalǵan salanyń mamandaryna joǵary jalaqy tólenetinin, jaqsy ǵylymı orta men basqa da múmkindikter beretinin ashyq aıtyp keledi. «Bilikti jumysshy federaldy baǵdarlamasy» arqyly vızaǵa tapsyrys berip, ǵylymı dáre­jesi men zertteýleri týraly qosymsha aqparatty kórsetý arqyly vızany jedeldetý birneshe jyldan beri qolǵa alynǵan.

Shetelden ǵalymdar men zertteýshilerdi shaqyrtý bir memleket úshin tıimdi bolsa, damýshy memleketterge úlken shyǵyn. О́ıtkeni bir ǵalymnyń bilim alýy, ǵylym jolynda qalyptasýy, ósip-órkendeýi úlken qarajatty talap etedi.

Negizinen, ǵalymdardyń óz elinen ketýi Ulybrıtanııa úshin de tańsyq emes. О́ıtkeni Birinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin aǵylshyn ǵalym­dary Soltústik Amerıkaǵa qonys aýdarǵan-dy. Al sońǵy 50 jylda 3 mln-ǵa jýyq brı­tanııalyq zertteýshi shetelge kó­ship ketken. Halyqaralyq mıgrasııany zertteý ınstıtýty ǵalymdardyń óz elinen kóshýi 1990-2000 jyldar arasynda qalypty jaǵdaıǵa aınalǵanyn jazady. Búginde álem elderi sheteldegi ǵalymdaryn elge qaıtarý úshin memlekettik baǵdarlamalardy qolǵa alyp, joǵary aılyq taǵaıyndap jatyr. Máselen, Reseı Fede­rasııasy 2015 jyly jańa baǵ­darlamalar nátıjesinde 70-ke jýyq ǵalymyn qaıtaryp aldy. Halyqaralyq mıgrasııany zertteý ınstıtýtynyń mamandary mıgrasııanyń bul túri keleshekte kúsheıe túsetinin boljaıdy. Olar­dyń aıtýynsha, memleketter ekonomıkalaryndaǵy aıyr­ma­shylyq azaımaıyn­sha, ǵa­lymdardyń kóshýi toqta­maı­dy.