Aýyl sharýashylyǵy – bıznestiń bir kózi – deıdi Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońdasyn Orazalın

Sondyqtan da qazirgi tańda oblys­ta aýyl sharýashylyǵyndaǵy eńbek ónimdiligin kem degende 2,5 esege deıin kóterý maqsaty alǵa qoıylyp otyr. Bul úshin 2025 jylǵa deıingi oblystyń agroónerkásiptik keshenin damytý baǵ­dar­lamasy qabyldandy. Osy arnaıy baǵdarlamanyń sheńberinde aldaǵy jyldary jalpy quny 200 mıllıard teńgeni quraıtyn 200 jobany júzege asyrý kózdelgen. Sóz joq, bul – asa aýqymdy is. Osy oraıda, aýyl sharýashylyǵy sa­lasy aýqymyndaǵy ınvestısııalyq tartylymdyqty odan ári tereńdetý sharalary belgilendi. Búgingi tańda óńidiń jergilikti atqarýshy organdary «Kazakh Invest» ulttyq kompanııasymen birlese otyryp, sheteldik ınvestorlardy atalǵan saladaǵy jobalarǵa tartý jumystaryn qarastyryp otyr.

Beınelep aıtar bolsaq, aýyl sharýa­shylyǵyn qos qanatty sala dese de bolady. Iаǵnı, onyń bir qanaty egin, ósimdik, baý-baqsha sharýashylyǵy desek, ekinshi qanaty mal sharýashylyǵy bolyp sanalady. О́ńirdegi egistiktiń jaı-kúıine keler bolsaq, qazirgi kúni onyń kólemi 650 myń gektardy quraıdy. Bul ótken jylǵy deńgeıden 11 paıyzǵa artyq. Sondaı-aq munyń ózi respýblıkanyń batys óńirindegi eń joǵarǵy kórsetkish ekenin aıta ketkenniń artyqshylyǵy joq. Bir sózben aıtqanda, oblysta dándi daqyldardan mol ónim alýdyń barlyq tásilderi oılastyrylǵan. Ári qazirgi zamanaýı ozyq tehnıkalardy paıdalana otyryp, nar táýekelge negizdelgen jer jaǵdaıynda ár gektardan alynatyn ónim mólsherin kemitpeýdiń barlyq joldary qarastyrylǵan.

Al oblysta mal sharýashylyǵyn órkendetý isiniń jaı-kúıine kelsek, bul baǵytta ortaǵa salar oılar da, birlesip atqaratyn ister de jetkilikti. Sondyqtan da búgingi áńgimemizdiń bas­ty jelisin osy arnaǵa qaraı burǵandy jón kórip otyrmyz. Onyń ústine ótken sársenbiniń sátti kúni Mártók aýdanyndaǵy «RadAgro» JShS-niń bazasynda «Aqtóbe» oblysynda mal sharýashylyǵy, mal azyǵy jáne kókónis óndirisiniń damýy» degen taqyrypta kóshpeli semınar ótkizilgen bolatyn. Osy alqaly jıyn ústinde aıtylǵan utymdy usynystar salanyń búgini men erteńi jónindegi túıindi máselelerdi odan ári shıratýǵa septigin tıgizedi deýge bolady.

Tutastaı alǵanda, bıylǵy jyldan bastap oblysta osyndaı baǵyttaǵy salalyq semınarlardy ótkizý úrdis pen tájirıbege engizile bastady. Mu­nyń qajettiligi nede? Bul saýalǵa Már­tók aýdanynyń Keńsahara aýylynda ótkizilgen kóshpeli semınardyń basynda sóz alǵan Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońdasyn Orazalın tolyqqandy jaýap qaıtardy. О́ńir basshysynyń aıtýynsha, sala ókilderiniń osyndaı bas­qosýynyń eki jaqty paıdasy men tıimdi tustary bar. Birinshiden, sharany osylaı uıymdastyrý arqyly mal ósirý isindegi aqparattandyrý júıesiniń aýqymy men órisin keńeıtý múmkindigi týady. Ekinshiden, osy arqyly ózara tájirıbe almasýǵa da keń jol ashylady. Ári aýylda jasaqtalǵan aýdıtorııa aýylsharýashylyq qurylymdary men qarjy ınstıtýttarynyń júzdegen ókilderin, aýyl, aýdan ákimderi men oblystyq basqarmalar basshylarynyń basyn qosqanyn eskersek, onyń yqpal etý aýmaǵy aldaǵy ýaqytta odan ári keńeıe túspek.

Semınar kezinde kóńilge qonymdy bolǵan bir jaǵymdy jaıtty aıta ketken jón. Bul eń aldymen usaq, qatardaǵy sharýashylyq ıelerine kóp paıdasyn tıgize alǵandyǵy. Aıtalyq, jeke sha­rýashylyqpen aınalysýdy jańa bastaǵandardyń arasynda sýbsıdııany qalaı alý men paıdalaný tártibin bilmeıtinderdiń kezdesýi ábden múmkin. Osy sıpattaǵy suraqtar qoıylǵan kezde onyń bárine sala jetekshileri men mamandary tarapynan taıǵa tańba basqandaı anyq jaýaptar qaıtaryldy.

Aıtalyq, semınarda Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligi Mal sha­rýa­shylyǵy departamentiniń basshysy Erkebulan Ahmetovtiń baıandamasynan keıin oǵan semınarǵa qatysýshylar tarapynan ártúrli suraqtar qarsha borap qoıa berdi. Solardyń birqatary álginde aı­tylǵandaı joǵary salalyq ókiletti organdar tarapynan sýbsıdııany óńirlerge qalaı tóleý, aýylsharýashylyq taýarlaryn ón­dirýshilerdiń suranystaryn qalaı óteý turǵysynan týyndady.

Ortaǵa salynǵan oı-pikirlerdi bir júıege túsirgen kezde onyń jaı-jap­sary tómendegideı bolyp shyǵady. Ras, mal ósirýmen aınalysatyn sharýa­ qoja­lyqtary men seriktestikterge sýb­sıdııa tóleý júıesinde buǵan deıin jınaqtalyp qalǵan túıtkilder joq emes. Buǵan áser etken faktorlardyń biri osy kezge deıin demeýqarjy tóleý isimen shuǵyldanyp kelgen «Qoldaý» ınstıtýty qurylymynyń mal sharýashylyǵy salasyna sýbsıdııa taratýdaǵy ıkem­sizdigi, oralymdylyq kórsetýdiń ornyna orasholaqtyq tanytqandyǵy. Sondyqtan da bıylǵy maýsym aıy­nan aýylsharýashylyq ónimderin ón­­dirýshiler úshin sýbsıdııalaýdyń aqparattyq júıesi qoldanysqa en­gizilgen.

– Bul tásil ári ıkemdi, ári ońtaıly. Mundaı jaǵdaıda qaǵazbastylyqqa, sondaı-aq aýdandar men oblys orta­lyǵyna esil ýaqytty zaıa ketirip qaıta-qaıta shapqylaýǵa jol berilmeıdi, – deıdi departament basshysy E.Ahmetov.

Aqtóbe oblystyq aýyl sharýashy­lyǵy basqarmasynyń basshysy Qu­saıyn Sársenbaıdyń aıtýynsha, sýb­sıdııa alý úshin óńirdegi sharýa qoja­lyqtary tarapynan 4,9 mlrd teńgege suranys berilgen. Áıtse de, búgingi birqatar ózgeristerge baılanysty bul suranystar kólemi tek kúzge qaraı qana­ǵattandyrylmaq. Al búginge deıin óńir­degi 309 sharýashylyqqa sýbsıdııa aýdarylǵan. Búginde oblysta qoldaý qarjysyn alýǵa taǵy da qosymsha ótinimder túsýde. Bul suranystar qa­na­ǵattandyrylsa, oblysta mal sha­rýashylyǵy salasyndaǵy memlekettik baǵdarlamalardy júzege asyrýdyń taǵy bir negizi qalanbaq. Sonyń nátıjesinde mal sany men óndiriletin ónim kólemi de ulǵaıa túspek.

Mal sharýashylyǵy órge basýy úshin eń aldymen qunarly mal azyǵyn jasaqtaý máselesi sheshimin tabýǵa tıis. Semınarda kóterilgen basty ta­qyryptardyń biri osy tóńirekte órbidi. Bul jóninde Mártók aýdanyndaǵy «Milker» JShS-niń dırektory birqatar jaıtty ortaǵa tastady. Atalǵan otandyq kásiporyn qurama jemdi óndirý, óńdeý jáne saqtaý jumystarymen aınalysady.

– Búginde biz qurama jem zaýytyn salyp jatyrmyz. Mundaǵy basty maqsat – «Aıs» kompanııasynyń ıeligindegi maldardy qunarly azyqpen tolyqtaı qamtý. Oǵan qosa, ózimizden artylǵan ónimderdi shetelderge eksportqa shyǵar­maqpyz, – dedi ol.

Sarapshy mamandar seriktestikte ázir­lenetin mal azyǵy sapalyq qasıeti men juǵymdylyǵy turǵysynan taýarly sút fırmasyndaǵy analyq maldarǵa qajetti barlyq normalar men talaptarǵa tolyqtaı sáıkes keletinin aıtady. Bu­ǵan deıingi jyldarda mundaǵy mal ósirýshiler sýarylmaıtyn, shóleıtti jerlerdegi egistik ónimderi men shóp­terin mal azyǵyna paıdalanyp kelipti. Búginde tıimdiligi tómen mundaı tá­jirıbeden tolyqtaı bas tartylǵan. Sharýashylyq jetekshileri jylma-jyl mal sanyn ósire kelip soǵan jetkilikti qunarly mal azyǵyn ázirleý isin bir-birimen ushtastyra ázirleýde. Budan eki jyl buryn olar sýarmaly tásilmen 1800 gektar alqapqa túıirshiktelgen jońyshqa ósirý jónindegi jobany qolǵa alypty. Onyń jalpy quny 2,5 mlrd teńgeni quraıdy. Sondaı-aq osy joba sheńberinde 18 zamanaýı eýropalyq standarttaǵy sýarý mashınalary satylyp alynǵan. Jońyshqany túıirshikteýge arnalǵan «Kal» atty qondyrǵynyń da orny bólek. Bıylǵy qazan aıynyń basynda iske qosylatyn qurama jem zaýytynyń óńdiristik qýaty jylyna 16 600 tonna qunarly óńim shyǵarýǵa laıyqtalǵan. «Milker» JShS-de óńdirilgen ónimder taıaý jáne alys shetelderge, sonyń ishinde Reseı men Iranǵa, Batys Eýropa elderine eksporttalady dep kútilýde. Bul jerde iri jáne shyryndy mal azyǵyn óndirý jumystary bir mezgilde qatar atqarylyp jatqany ilkimdiliktiń belgisi ekeni anyq.

Salalyq semınar kezinde oblystaǵy shaǵyn jáne ortasha salalyq qury­lymdar men kókónis ósirýshiler de oı­daǵydaı ónim alyp júrgeni tilge tıek etildi. Bul jóninde Qobda aýdanynyń ákimi Meırambek Shermaǵanbet aıtyp berdi. Keńsahara aýylynyń irgesindegi «RadAgro» JShS mal azyǵyn ázirleý jáne ózderine qarasty alqaptarda arpa, sýdan shóbi, kúzdik bıdaı jáne sýarmaly júgeri egýmen aınalysady. О́sirilgen ónimder negizinen mal azyǵyn ázirleýge paıdalanylady.

– Memleketten beriletin qarjylaı kómek arqyly tehnıkalyq jabdyqtar men tyńaıtqyshtar alýǵa qol jetkizdik, – deıdi seriktestiktiń agronomy Muratbek Álmuqanov.

«RadAgro» JShS asa úlken sha­rýashylyq emes ekenin aıta keteıik. Áıtse de, olar memlekettiń qarjylaı qoldaýymen óz eńbekterine arqa súıep, áý bastaǵy 50 bas sútti tuqymdy da­lanyń qyzyl sıyryn búginde 180 basqa jetkizipti. Osylaısha, kúnine 3000 tonnaǵa deıin sút óndirýde. Ári seriktestik músheleri sýarmaly alqaptar kólemin ulǵaıtý arqyly mal azyǵyn ázirleý kólemin de edáýir kótergen.

Tutastaı alǵanda qazir oblys­ta sýar­maly jer kólemi 30 myń gek­tarǵa jetkizilgen. Bul kórsetkishke Eýro­palyq qaıta qurý jáne damý bankiniń qara­jattary esebinen qol jetkizilipti. 2020 jy­ly taǵy da sýarmaly jerlerdiń aýmaǵy 10,6 myń gektarǵa keńeımek. Sonda 40 myń gektar alqap baıaǵy ke­ńestik kezeńdegi Aqtóbe oblysyndaǵy sýarmaly jerdiń kólemine teń bolyp shyǵady. Talas joq, bul qazirgi kezeńde birshama aýqymdy is bolmaq.

– Búgingi naryqtyq qarym-qatynastar kezeńinde aýyl sharýashylyǵy salasy taza bıznestiń ózi. Bulaı deýimizdiń basty sebebi, salanyń basy-qasynda júrgen sharýashylyq ıeleri eń aldymen tabys tabýy qajet. Olar salanyń ózderi yńǵaıly dep tapqan túrin óndiristik jolǵa qoıý arqyly turǵyndarǵa jumys oryndaryn taýyp berse, nur ústine nur! Munyń ar jaǵynda azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýi men eli­mizdiń salyqtyq áleýetin kóterýge qo­sylatyn úles te bar. Sonyń bári tu­tasa kelgende, el besigi atalǵan aýyl­darda tabystyń jańa tasqyny paıda bolýyna áser etpek. Búgingi semınardyń basty maqsatynyń biri de aýyl eńbekkerlerin paıdasy mol iske jumyldyrý, – dedi kóshpeli salalyq semınardy qorytyndylaý sátinde Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońdasyn Orazalın.

Biz osy oıly túıinmen búgingi áńgimemizdiń núktesin qoıǵandy jón kórdik.

AQTО́BE