Aımaqtar • 14 Tamyz, 2019

Tamyz keńesinen ne kútesiz?

230 retkórsetildi

Búginde Tamyz keńesi bilim salasy qyzmetkerleriniń jańa oqý jylyna jańa lep syılaýyna naqty baǵyt berip, bir-birimen tájirıbe almasatyn dástúrli alańǵa aınaldy. Elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen pedagogtar bas qosatyn konferensııanyń formaty sońǵy jyldary zaman talabyna saı túrlenip keledi. Máselen, keıingi jyldary uıymdastyrylǵan sharada úzdik pedagogtardyń ted-x formatynda óz bilgenimen bólisip, jumys barysynda qoldanǵan ádis-tásilderi tóńiregindegi tyń oılaryn ortaǵa salǵanyna kýá bolyp júrmiz. Sonymen qatar Tamyz keńesinde pedagog qaýymnyń eńbegi elenip, jemisti jumysy úshin jurt aldynda marapattalýy da muǵalim mártebesin bıiktete túsedi.

Bilim salasynda bıyl qandaı betburystar jasalmaq? Jańa oqý jylynda nendeı jańalyqtar bar? Osy suraqtyń barlyǵyna jaýap tabylatyn, aldaǵy baǵyt-baǵdar aıqyndalatyn konferensııadan atalǵan salanyń qazanynda qaı­nap júrgen qaýym ne kútedi?

Respýblıkalyq bilim salasy sarapshylary qaýymdastyǵynyń tóraǵasy, RhD doktory Ǵanı Bektaıuly bolashaǵymyzdy qalyptastyratyn bilim berý salasyn alǵa súıreý, sapasyn bárimiz qalaıtyn joǵary satyǵa kóterý ortaq júkti jumyla kó­tere bilýge baılanysty ekenin aıtady. Sebebi statıstıkalyq máli­metterge júginsek, bir ǵana Bi­lim jáne ǵylym mınıstrliginiń qyz­meti  5,5 mln adammen tikeleı qarym-qatynasta atqarylady. Onyń 2,8 mln-y – mektep oqý­shy­lary. «Bul sanǵa pedagogtar, balabaqsha tárbıelenýshileri, kolledj, JOO stýdentteri jáne ata-analar qosylmady. Bú­gin­gi jyldam ózgerister men ın­novasııanyń qaryshtap damyǵan HHI ǵasyryndaǵy bilim júıesine túser júk salmaǵynyń sansyz ese artýyn esepteńiz. Bul oraıda muǵalimderiniń eń tómengi aı­lyq jalaqysy ulttyq valıýtamen eseptegende 600 myń teńgeni quraıtyn aldyńǵy qatarly ozyq memleketterdi ataýdyń ózi artyq bolar», deıdi sarapshy.

Onyń aıtýynsha, eger de elimizdiń taǵdyryn oılasaq, ul-qyzymyzdyń bolashaǵy jarqyn, maqsat-murattary aıqyn, álemdik básekege daıyn bolýyn qalasaq, onda bılik pen halyq birlese otyryp bilim salasyna kómekke kelýi kerek. Iаǵnı oǵan qyzmet etýge da­ıyn bolǵan abzal. О́ıtkeni onda ózge eldiń,  ózge planetanyń emes, siz ben bizdiń urpaǵymyz bilim alyp jatyr. Osyǵan oraı Ǵ.Bektaıuly bıylǵy Tamyz keńesinen eleýli ózgerister kútetinin jetkizdi.

Atap aıtqanda, el muǵalim­deri­niń ortasha aılyq jalaqysynyń mólsheri respýblıkalyq ortasha aılyq jalaqy kórsetkishimen teń bolsa ıgi. Ekinshiden, mektepti artyq fýnksııalardan aryltyp, sanıtarlyq, órt qaýipsizdigin tekserýshilerdiń aıyppul salýyn toqtatý kerek. Máselen, Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq ta­laptardyń jańa erejesi boıyn­sha mektep dırektoryna 500 myń teńgege deıin aıyppul salý kózdelgen. 150 myń teńgedeı ǵana aılyǵy bar basshy bul qarjyny qaıdan almaq? Demek, mekteptegi jem­qorlyqty damytýǵa qol­dan yqpal etip jatyrmyz. Úshinshi­den, bilimdi basqarýdaǵy qatelik­terdi túzeý qajet. Bul úshin bilim keńistiginde sapaǵa yqpal etetin, bir-birinen táýelsiz úsh iri ınstı­týt júıeli jumys júrgizgeni jón, ıaǵnı Bilim jáne ǵylym mınıs­tr­ligi, Ulttyq bilim akademııa­sy, Bilim salasynyń sarap­shylar qaýymdastyǵy. Olar nen­deı qyzmet atqarmaq? Bilim mı­nıstrliginiń qyzmeti – baqylaý, nor­matıvti-quqyqtyq negizdegi qyzmet. Ulttyq bilim akademııasy – ǵylymı-ádistemelik negiz­degi qyzmet. Bilim salasy sarapshy­la­rynyń qaýymdastyǵy – táýelsiz taldaý jasaý negizindegi qyzmet.

Al Shymkent qalasyndaǵy №41 mektep-lıseıi tarıh pá­niniń muǵalimi, qoǵam belsendisi О́mir Shynybekuly jańa mınıs­tr­diń qabyldaýynda bolǵanyn, kez­desýde vedomstvo basshy­synyń bilim salasynda kótergen máse­lelermen keliskenin jetkizdi. Dese de, óziniń osy máslıhat­tan aıtarlyqtaı oń ózgeris kútpeıtinin aıtady.

Osy oraıda bilim salasynyń ár deńgeıinde eńbek etip júr­gen mamandardyń paıymyna qulaq túrgen edik.

Tárbıeshi týraly bap kerek

Aqjaıyq SABYRBEKQYZY,

Qyzylorda oblysyndaǵy «Begim ana» balabaqshasynyń tárbıeshisi

Mektepke deıingi bilim – bar­lyq bilim berý júıesiniń irge­tasy. Memlekettik «Balapan» baǵdarlamasy arqyly mektepke deıingi uıymdarǵa qoǵamnyń kózqarasy birshama ońaldy. Qazir atalǵan baǵdarlamanyń negizinde 3-6 jastaǵy balalardy qamtý 95 paıyzǵa jetip otyr. Dese de, áli atqarylar shar­ýa shash-etekten. Sonyń bir parasyna toqtalsam, «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «San bar, sapa qaıda?» atty maqalada kóterilgen «Pedagog mártebesi týraly» zań jobasyna tárbıeshi týraly arnaıy bap qosý kerektigi týraly usynys – barsha áriptesterimniń qalaýy. Bul – kezek kúttirmeıtin másele. Sebebi jumysyna sal­ǵyrt qaraıtyn keı jandardyń kesirinen biz sekildi jas ta bolsa kásibı, sondaı-aq bala tárbıesine qanshama jylyn arnaǵan maıtalman mamandardyń mártebesi tómendep barady.

Adam óz salasynda jaqsy nátıjege qol jetkizý jolynda jan-jaqty izdenip júrse de, kedergi keltiretin jaıttar bolady. Sonyń biri – memlekettik balabaqshalardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy. Qazir bizge qoıylatyn talap – óte kúshti, birinshi synypqa áripterdi tanyp, tili damyp, qarapaıym matematıkalyq uǵymdardy meńgerip alǵan balany daıyndaýymyz kerek. Bul úshin ár top ınteraktıvti taqta, robottehnıka quraldary, balalar deńgeıine saı zertteý jumystaryn júrgizý men ekperıment jasaýǵa arnalǵan jabdyqtarmen qamtamasyz etilýi kerek. Al ony alýǵa azǵantaı aılyǵymyz jetpeıdi.

Sonymen qatar bala­baq­shalardy jónsiz tek­seristerden qutqaratyn talaptyń zańdyq kúshi bolsa deımiz.

Mektep tili – memlekettik til

Aıatjan AHMETJAN,

hımııa pániniń muǵalimi, respýblıkalyq «QAZBILIM» ortalyǵynyń dırektory

Mekteptegi memlekettik tildiń baǵy ashylmaı tur. Úsh tuǵyrly til uǵymy qazaq tiline qyzmet etpeıdi. Álippe qaıta orala ma? Orys tildi mektepti bitirgenderdiń deni shetel asady, túlekteri mem­lekettik tilde sóılemeıdi. Mundaı mektepter bizge kerek pe? Qa­zaq balasy aýdarma negizinde álem ádebıetin oqıtyn kún týa ma? Mek­tep­ke barǵan, býyny qatyp, sanasy jalǵyz tilde qalyptaspaǵan balaǵa úsh tildi tyqpalaǵan óres­kel pedagogıkalyq qatelik kúshin joıa ma? Mem­lekettik grant bólýde qazaq tilinde oqýǵa túsýden orys tilinde oqý­ǵa túsý jeńil.

Bul – bilim salasynda tek tildiń aınalasynda týyndaǵan kúrdeli máseleler.

Bilim jáne ǵylym mınıstri A.Aımaǵambetov ótken aıda aka­demık Asqar Jumadildaev basta­ǵan aǵalarymyzdy jınap, til tóńireginde biraz máse­leni talqylady. Sol kezde baıqa­ǵanym, vedomstvo basshysy kóp dúnıeni sheshýge, retteýge nıetti. Bilim salasyndaǵy sarapshy ma­man­­dardy jınaǵanda da kóp dúnıeniń basyn ashty. Bul kóńilge jy­ly­­lyq uıalatady.

Jurtty eń kóp alańdatatyny – til máselesi. Sebebi mektepte ekin­shi sort­ty bolsa, ol til eshqashan memlekettik til bolmaıdy. Alash kó­semi Á.Bókeı­hannyń tilimen aıtsaq: «Qazaq tili ǵylym-bilim men eko­­no­­mıkanyń tiline aınalmaı, shynaıy memlekettik til bolmaıdy». Bul úshin árı­ne mekteptegi memlekettik til máselesi shynaıy sheshilýi kerek.

Mınıstr bilim salasyndaǵy qazaq tiline baılanysty másele­lerge, álippe men granttyń tildik normasyna, ózge tildi mektepter men aralas mek­tepterdegi «tildik basqynshylyq» máselesine, úsh tuǵyrly til problemasyna núkte qoıar dep oılaımyn. Bıylǵy tamyz keńesi jyr bolǵan bilim salasyndaǵy máselelerge jańa serpin ákelse degen tilegim bar.

Grantqa talas tartysty bolmaı tur

Rahman ALShANOV,

Qazaqstan joǵary oqý oryndary qaýymdastyǵynyń prezıdenti

Joǵary jáne joǵarydan keıingi bilim berý júıesin deńgeı-deńgeı boıynsha saralasaq, mekteptegi bilim sapasynan attap ketýge bolmaıdy. Altyn belgi ıegerleri 2015 jyly 1,5 myńnyń shamasynda bolsa, bıyl 6600 boldy. 4 ese ósti. Qazir baka­lavrıatqa túskenderdiń basym bóligi bilimin aqtaı almaı ja­tyr. Bul óz kezeginde joǵary oqý or­nyndaǵy bilim sapasyna áser etedi.

Bakalavrıatqa grant jetkilikti bólindi. 54 myńǵa jýyq grantqa 64 myńnan asa adam talasty. 1 orynǵa 2 adam da ortaqtaspaıdy. Erteń olardy jumyspen qamtý máse­lesi qalaı bolady? Bıyl, máse­len, robottehnıkaǵa myń grant bólindi. Oqý bitirgende ká­sip­oryndar jumys bere me? Ta­lap­ker­ler grantqa emes, memleketke qajetti mamandyqqa bet burýy, jumys ornyn kózdep kelýi kerek.

«Serpin» baǵdarlamasy – óte mańyzdy joba. Biraq áli de óz jolyn, júıeli baǵytyn taba almaı keledi. Bólingen oryn ıgerilmeı qalady. Osyny durys jolǵa qoıǵan jón.

Al magıstratýranyń bıyl engizgen talabyn jaqsylap baqylaý qajet. Qoǵamnan, tapsyryp kórgender men qabyldaǵan kafedralardan arnaıy saýaldamalar alynýy tıis. Ondaǵy eskertýler men shaǵymdar ózgeristerdi naqtylaýǵa negiz bolýy kerek.

Doktorantýradaǵy aǵylshyn tilin biletini týraly halyqaralyq sertıfıkatty talap etý máselesin áli de egjeı-tegjeı qaraý qajet. Bizge kóptegen úmitker habarlasyp, shaǵymyn jetkizýde. Kóbi qańtarda jarııalanǵan jańalyqty der kezinde estigenimen, ne daıyndalyp, ne sertıfıkatqa emtıhan tapsyryp úlgermegen. О́ıtkeni mundaı halyqaralyq emtıhandy qabyldaıtyn ortalyqtardyń jumys ýaqyty, sertıfıkatty beretin merzimi, talaptary bar. Olar bizge baǵynbaıdy. Ony bıyldan bas­tap birden engizý qatelik boldy. Bul biraz talanttarǵa tusaý bolǵaly tur.  

Sońǵy jańalyqtar

Mańǵystaýda «ANTIKOR ORTALYGY» ashyldy

Rýhanııat • Búgin, 11:38

Tennıs: Elena Rybakına fınalda

Tennıs • Búgin, 08:52

Basty aqparat (21.02.2020)

Vıdeo • Keshe

Uqsas jańalyqtar