Almaty qalasy Tótenshe jaǵdaılar departamentiniń baspasóz qyzmeti habarlaǵandaı, sońǵy eki aıda aýa temperatýrasynyń kúrt joǵarylaýyna baılanysty 14 tamyz kúni tańǵy saǵat 6-lar shamasynda Qarǵaly ózeni basseıniniń birinshi kóli qoldanystaǵy jer asty-morenalyq kanaldar arqyly bosatylyp, sýdyń kólemi 26 myń tekshe metrdi qurady.
Bıyl kóldi bosatý boıynsha aldyn alý jumystary 6 maýsymda bastalǵan-dy. Mamandardyń málimeti boıynsha osy maqsatta ónimdiligi joǵary sorǵylar, plastıkalyq qubyrlardan sıfon jipteri tartylyp, aǵyn sýlarǵa arnalǵan evakýasııalyq kanaldar jasaqtalǵan. Jalpy alǵanda, jumys bastalǵan kezde kóldegi sý kólemi 77,2 myń tekshe metr bolǵan, keıin sý mólsheri artyp otyrdy da, ony udaıy aǵyzyp turýǵa májbúr bolypty. Sóıtip kólden 1,6 mıllıon tekshe metr sý azaıtylǵan. Tasqyn qaýpi bolýy múmkin 8 aýdan aldyn ala anyqtalyp, tótenshe jaǵdaıda alpysqa jýyq tehnıka jumyldyrylyp, eki júzden astam adam kúshi men qosymsha jaraqtar iske qosyldy.
Oryn alǵan tótenshe jaǵdaı barysynda Qarǵaly shatqalynyń turǵyndary sırenalyq-dybystyq qurylǵylar arqyly jedel arada habarlanyp, Naýryzbaı aýdanynyń órt sóndirý bólimsheleri, jol-patrýldik ekıpajdary dereý iske jumyldyryldy. Turǵyndardy qabyldaý pýnktteri ázirlenip, Bostandyq aýdanyndaǵy mektepter evakýasııaǵa daıyndaldy. Aýdanda gaz, jaryq júıesiniń jumysy ýaqytsha toqtatyldy. Tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alýdyń jedel shtaby Azamattyq qorǵanys qyzmetteri Almaty qalasy Tótenshe jaǵdaılar departamentiniń daǵdarys ortalyǵyna jınaldy.
Qala ákimi Baqytjan Saǵyntaev oqıǵa ornynda bolyp, jergilikti turǵyndarmen kezdesti. Qaladaǵy barlyq qyzmetter qandaı da bir tótenshe qımyldarǵa daıyn ekendiginen habardar etip, halyqty sabyrǵa shaqyrǵan ákim sel júrý qaýpi joq ekenin eskertti. Tótenshe jaǵdaılar departamentiniń málimeti boıynsha Qarǵaly ózeni arnasynda qazirgi kezde sý tasý qaýpi joq, al kólden aqqan sý toqtatyldy. Sý shaıyp ótken barlyq ýchaskelerde ózen arnasyn nyǵaıtý úshin arnaıy tehnıkalar jumyldyrylǵan. О́zen arnasy boıynda ornalasqan jeke turǵyn úıler men aýlalardy sý basý oqıǵalary tirkelmegen. Áýeden baqylaý derekteri kóldegi sý deńgeıiniń 6-7 metrge tómendegenin ári aqqan sý kóleminiń 20-25 tekshe metr bolǵandyǵyn rastaıdy.
Endigi kezekte «Qazseldenqorǵaý» mekemesiniń gıdrobeketteri kóldegi jáne aýdandaǵy jaǵdaıdy baqylaýda ustap, Naýryzbaı, Áýezov jáne Alataý aýdandarynda arnaıy tehnıkalar men tıisti sala mamandary kezekshilik qyzmetin jalǵastyratyn bolady.
Tótenshe jaǵdaılar departamenti qala turǵyndarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda «Smart Almaty» aıasynda Almaty qalasynyń damý ortalyǵy jáne «I2NIK» kompanııasymen birlesip tegin mobıldi qosymshany iske qosty. Mobıldi qosymshany OS Android jáne IOS bazasynda smartfondar men planshetter arqyly júkteýge bolady. Mundaı qurylǵy aqparatty jyldam alýǵa qolaıly. Sonymen qatar bıylǵy sáýir aıynan bastap tótenshe jaǵdaılar týraly málimetti SMS habarlamamen birge «Darmen» qosymshasy arqyly alýǵa bolady.
Sondaı-aq keshe Ishki ister mınıstrliginiń Tótenshe jaǵdaılar komıteti elimizdegi muzdaq kólin bosatý saldarynan týyndaǵan Almaty qalasyndaǵy tótenshe jaǵdaı jáne elimizdegi órt qaýpi jaǵdaıy týraly baspasóz máslıhatyn ótkizdi.
Ishki ister mınıstriniń orynbasary Iý.V. Ilınniń aıtýynsha, sońǵy eki aıdaǵy turaqty temperatýralyq fonǵa baılanysty, 14 tamyzda saǵat 06.20-da qoldanystaǵy ishki arnalar, Qarǵaly ózeni basseıniniń №1 kóli shamamen sekýndyna 5 tekshe metrden arnasynan shyqqan. Sonymen birge kóldegi sý deńgeıi 5 metrge tómendegen, túsken sýdyń aldyn ala kólemi 20 myń tekshe metrden astam.
«Qarǵaly shatqalyndaǵy turǵyndarǵa dabyl qaǵý-sóıleý qurylǵylary arqyly habar taratyldy. Halyqty habardar etý úshin Naýryzbaı aýdanynyń órt sóndirý bólimsheleri, jol-patrýldik polısııa ekıpajdary jiberildi. Naýryzbaı aýdanyndaǵy qabyldaý pýnktteri halyqty qabyldaýǵa daıyndyǵyn bastady, evakýasııalaý úshin Bostandyq aýdanyndaǵy mektepter ázirlendi. Naýryzbaı aýdany Qarǵaly ózeniniń boıyndaǵy ýchaskeler gaz, elektr energııasynan ajyratyldy. Tótenshe jaǵdaılar boıynsha respýblıkalyq jáne qalalyq jedel shtabtar quryldy», dedi mınıstrdiń orynbasary.
Mınıstrliktiń aqparatyna súıensek, Almaty qalasy tótenshe jaǵdaılar departamentiniń barlyq jeke quramy, kúshteri men quraldary tótenshe jaǵdaı dabyly boıynsha kóterilgen. «Qazavıaqutqarý» borttary, Almaty qalalyq qutqarý qyzmeti jáne Ulttyq ulannyń jeke quramyna habar berilgen.
Jalpy sany 900-den astam adam jáne 119 birlik tehnıka jedel jumyldyryldy. Onyń ishinde jergilikti atqarýshy organdardan 149 adam jáne 60 birlik tehnıka, Almaty qalalyq tótenshe jaǵdaılar departamentinen 216 adam jáne 59 birlik tehnıka qaýipti ýchaskege jiberilgen.
«Tótenshe jaǵdaılar» komıtetiniń Qazseldenqorǵaý qyzmeti seldiń aldyn alý maqsatynda atalǵan kóldi bosatý boıynsha aldyn alý jumystaryn júrgizýde, bul jumys 2019 jylǵy 6 maýsymda bastaldy. Kóldi bosatý jumystary bastalǵannan beri 1,6 mln tekshe metr sý aǵyzyldy.
Saǵat 10.13-te kólden sýdyń aǵyny toqtatyldy, evakýasııalyq kanalda jer ústi aǵysy joq. Qarǵaly gıdrobeketiniń joǵary jaǵynda sý aǵyny sekýndyna 5 tekshe metrden 0,8-0,9 tekshe metrge deıin tómendedi. Jalpy, Qarǵaly ózeniniń arnasy turaqtandy jáne sekýndyna 20 tekshe metrge deıin ótkizýge qabiletti (qazirgi ýaqytta aǵyn sekýndyna 4,52 tekshe metrdi quraıdy)», dedi Iý.Ilın.
Tótenshe jaǵdaılar komıteti Qarǵaly ózeniniń arnasy boıynda ornalasqan turǵyn úıler men ýchaskelerdi sý basý týraly aqparat túspegenin málimdedi.
Respýblıka aýmaǵynda sel qaýpi tirkelgen 695 ýchaske bar. Almaty oblysy – 223, Almaty qalasy – 195, Jambyl oblysy – 140, Túrkistan oblysy – 114, ShQO boıynsha 23 ýchaskede sel qaýpi bar. Sonymen qatar muzdaq-muzdyq jáne úıindi kólderdiń sany búgingi kúni 927 bolyp otyr. Elimizdegi kólder qatary jyl saıyn artyp keledi, 2016 jyly olardyń sany 665 bolsa, 2017 jyly – 694, 2018 jyly 721-di qurady.
Elvıra SERIKQYZY,
Svetlana ǴALYMJANQYZY
