Aımaqtar • 16 Tamyz, 2019

О́ńir medısınasynyń óristi kezeńi

28 ret kórsetildi

Búgingi otandyq medısınada dıagnostıkamen emdeýdi bir-birimen ushtastyra, baılanystyra júrgize bilýdiń tıimdiligi mol. Tek osyndaı jaǵdaıda ǵana densaýlyq saqtaý salasynda oń nátıjelerge jetý múmkindikteri óse túspek. Árıne mundaı jetistikter jalań qolmen jasalmaıdy. Iаǵnı, dıagnostıkamen emdeý júıesi kásibı sheberlik pen zamanaýı ınnovasııalyq tehnologııalarǵa arqa súıegen kezde ǵana nátıjeli bolmaq. Bul – shynynda irgeli izdenister men tıisti qarjylandyrý kózderin qajet etetin aýqymy men órisi óte keń is.

 

Bir jaqsysy, ózderine degen talap bıigin óte joǵary qoıa bilgen Aqtóbe medısınasy búginde respýblıka óńirleri arasynda kósh bastaýshy oryndardyń birinde keledi. О́ıtkeni qolda bar derekter osyndaı túıin jasaýǵa tolyqtaı múmkindik beredi. Osy oraıda óńirde medısına salasynyń ózindik damýyna tán birqatar erekshelikti atap aıtqandy jón kóremiz.

Mundaı kezde Aqtóbede respýblıka óńirleri arasynda eshqandaı balamasy joq medısınalyq klasterdiń qurylǵany aýyzǵa birinshi oralady. Naqtyraq aıtqanda, bul is budan tórt jyl buryn qabyldanǵan Aqtóbe oblystyq ákimdiginiń qaýlysynan bas­taý alypty. Medısına salasyndaǵy klasterlik qurylymnyń ózgesheligi nede? Shyndyǵyn aıtqanda, bul da ózge salalardaǵy klasterlik damý zańdylyqtarynan qashyqqa ketpeıdi. Iаǵnı, medısınalyq klasterge de shoǵyrlaný men toptasý úderisteri tán. Onyń utymdy jaǵy – qarjy resýrs­taryn jáne ǵımarattar men qural-jabdyqtardy udaıy únemdi ári tıimdi túrde paıdalanýǵa bolatynynda.

Mysaly, óńirde klaster qurýdyń alǵashqy kezeńinde 600 oryndyq kóp beıindi klınıkalyq aýrýhana men balalar aýrýhanasy jáne keńes berý-dıagnostıkalyq ortalyǵy medısınalyq uıymdary bir jerge shoǵyrlandyryldy. Sondaı-aq oblys ortalyǵyndaǵy M.Os­panov atyndaǵy Aqtóbe memlekettik medısına ýnıversıteti de osy klasterlik qurylymnyń quramyna engizildi. Báriniń basy bir jerge qosylǵanda, dıagnostıkamen emdeý salasynda kásibı deńgeıi bıik, biliktiligi joǵary, áleýeti mol birtutas medısınalyq qurylym paıda boldy. Sondaı-aq medısınalyq ýnıversıtettiń ondaǵan kafedralary klaster kókjıeginiń keńeıe túsýine qyzmet etip keledi. Mundaǵy eýropalyq jáne áleýmettik standarttaǵy medısınalyq qural-jabdyqtardyń kómegimen kúrdeli operasııalar sátti jasalyp júr. Búgingi kúni klaster bazasynda joǵary teh­no­logııalyq medısınalyq qyzmet túrleri kórsetiledi. Jańa ınnovasııalyq ádis­terdi qoldaný arqyly jyl saıyn neırohırýrgııa men kardıohırýrgııa, sonymen birge endoprofıldik jáne transplantologııa salalary boıynsha myńnan astam operasııa jasaldy.

Respýblıka óńirleri arasynda balamasy joq medısınalyq klaster sheńberinde álemdik transplantologııa salasyndaǵy jetekshi oryndardyń biri Seýl ulttyq ýnıversıtetimen ózara yntymaqtastyq negizinde baýyr men búırek sekildi ishki organdardy almas­tyryp salatyn kúrdeli operasııalar jasalýda. Sonyń ishinde kezdeısoq jaǵdaıda kóz jumǵan máıittiń aǵza múshesin tez sýyryp, ony kezek kútken adamǵa salýdyń alǵashqy tájirıbeleri de oń nátıje berdi. Bul – óte tez, shuǵyl jasalatyn úderis. Ýaqyt sozylyp ketse, operasııa paıdasy men tıimdiligin joǵaltady. Onyń ústine Batys elderinde transplantologııanyń mundaı túri úırenshikti úrdiske aınalǵanymen, qazaqy qalpymyz ben mentalıtetimiz operasııanyń mundaı túrin qabyldaýǵa áli erik bermeı júrgeni de jasyryn emes.

О́ńirdegi medısınalyq kadrlar áleýe­tiniń moldyǵy jóninde aıtqanda, munda bes Qazaqstan jáne Reseı ǵy­lym akademııalarynyń medısına sala­syn­daǵy akademıkteri, 64 medısına ǵylym­da­rynyń doktory jáne 204 medısına ǵylymdarynyń kandıdaty jumys isteıtinin aıtýdyń ózi bir mártebe. Nur-Sultan men Almatydan ózge el óńirlerinde osynshama mol, osynshama aýqymdy ǵylymı-tájirıbelik áleýet tabyla qoıar ma eken? Dıagnostıkamen emdeý jáne kadrlar áleýeti úshtiginiń ortaq is-qımyldarynyń nátıjesinde Aqtóbe medısınalyq klasteri memlekettik akkredıtıvteý synaǵynan oıdaǵydaı ótip, búginde irgeli ujym halyqaralyq akkredıtıvteýden ótý isine jan-jaqty ázirlikter jasaý ústinde.

Aqtóbedegi medısınalyq klaster salasyndaǵy jetistikter elimizdiń batys óńirindegi Atyraý, Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Mańǵystaý jáne Qyzylorda oblystary turǵyndaryna medısınalyq qyzmetter kórsetýine jańa múmkindikter ashyp otyr. Aqtóbe oblysy densaýlyq saqtaý basqarmasy basshysynyń orynbasary Gúlnár Mámbetjanovanyń aıtýynsha, ótken jyly atalǵan kórshiles óńirlerden alty myńnan astam adam kelip, Aqtóbeden em alypty. Josparly operasııalar búgingi medısına uıymdaryndaǵy ortalyqtandyrylǵan portal júıesi kezegi boıynsha avtomattandyrylǵan túrde atqarylǵan. Emdelýge qajetti qarajat úkimet tarapynan tólengen.

Táýelsizdik jyldarynda Aqtóbe me­dı­­sınasynda aıta qalarlyqtaı ósý men órleý kórinisteri baıqaldy. О́zgesin aıtpaǵanda, osy kezde Aqtóbe aımaǵynda 120 densaýlyq saqtaý nysany boı kótergen. Oǵan Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen qolǵa alynǵan «100
aýrýhana, 100 mektep» jobasy da eleýli shapa­ǵatyn tıgizgen. Oblysta emdeý jáne aýrýdyń aldyn alý mekemeleriniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jyldan-jylǵa nyǵaıyp keledi. Mysaly, tek sońǵy 30 jyldyń ózinde óńirde otyzǵa jýyq medısına nysandary boı kótergen. Onyń 22-si memlekettik-jekeshelik áriptestigi negizinde júzege asyrylǵan.

Atalǵan jańa turpattaǵy me­dı­sına­lyq nysandardyń 20-sy oblystyń shalǵaı eldi mekenderinde salynǵany óńir jáne sala basshylary tarapynan aýyl medısınasyn damytýǵa oń kózqaras ustalǵanyn kórsetedi. О́mir bir ornynda turmaıdy. Ol únemi alǵa damý, ósý, jyljý ústinde. Úzdiksiz úrdis densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jańashyldyq pen ózgeristerdi qajet etedi. Osy oraıda oblysta adam aǵzasyndaǵy bıohımııalyq jáne genetıkalyq ózgeristerdi bastapqy kezeńde anyqtaýǵa múmkindik beretin jańa medısınalyq qurylymdardyń qury­lystary bastalyp otyrǵany da bir mereı. Bulardyń qatarynda onkogeo­mo­tologııa jáne balalarǵa arnalǵan pozıtrondy-emıssıondyq tomografııa ortalyqtary bar.

Aqtóbe aımaǵynda 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» mem­le­­kettik baǵdarlamasynyń iske asyryl­ýy jónindegi derekter de negizinen oń dına­mıkany kórsetedi. Memlekettik baǵ­darlamanyń basty ındıkatory bolyp tabylatyn týý kórsetkishi ótken jylmen salystyrǵanda 1 paıyzǵa ósip, ólim-jitim ótken jylǵy deńgeıde tur. Al náreste ólimi 1 myń týylǵan nárestege shaqqanda 10,42 paıyzdy qu­rap, respýblıkalyq kórsetkishten sál joǵary tursa, kerisinshe, ana ólimi 2,8 paıyzǵa tómendegen.

2019 jyldyń jartyjyldyǵynyń qorytyndysy boıynsha sút bezi qaterli isigimen syrqattanatyn naýqastardyń bes jyldyq ómir súrý úlesi 52,9 paıyzdy qurap, ótken jylmen salystyrǵanda 1,7 paıyzǵa ósipti. О́ńirde júrek-qan tamyrlary júıesi aýrýlarynyń árbir 100 myń turǵynǵa shaqqanda 13,1 paıyzǵa tómendegeni de jaǵymdy jańalyq.

Oblysta budan eki jyl buryn engi­zilgen «Aýrýlardy basqarý» baǵ­dar­lamasy da oń nátıjeler berip keledi. Buǵan qan qysymy men qant dıabeti, sozylmaly júrek jetis­peý­shiligine shaldyqqan naýqastar qam­tyl­ǵan. Birinshi jartyjyldyqtyń qory­tyndysy bo­ıynsha dıspanserlik naýqastarmen tıisti sharttarǵa qol qoıy­lyp, baǵdarlamaǵa sáıkes emder berilip, aldyn alý sharalary ótkizilgen. Sonyń nátıjesinde kózdelgen ındı­ka­tor­lardyń bári de oryndalǵan.

Osyndaı oń mysaldardy mindetti áleýmettik-medısınalyq saqtandyrý sharalaryn júrgizý boıynsha atqarylǵan isterge qatysty da aıtýǵa bolady. Bul baǵytta aqparatty túsindirý sharalary óńirdiń eresek turǵyndarynyń 53,7 paıyzyn qamtyǵan. Sondaı-aq aımaqta medısına salasyn sıfrlandyrý isinde de oń mysaldar aldan shyǵady. Medısınalyq uıymdardyń aqparattyq júıelermen qamtylý deńgeıi 97,2 pa­ıyzdy quraıdy. Oblysta jáne aýdandyq deńgeıde medısınalyq mekemelerdiń ınternet jelisine qoljetimdiligi tutastaı 100 paıyzdy quraıdy. Oblys boıynsha 866 845 elektrondy densaýlyq pas­porty toltyrylǵan. Bul – tirkelgen halyqtyń jalpy sanynyń 100 paıyzy. Medısınalyq qujattama nysandarynyń 97-si elektrondy formatqa kóshirilip, 100 paıyzdyq kórsetkishti qurap otyr.

Aıta berse óńirde densaýlyq saqtaý salasynda atqarylyp otyrǵan san alýan qyzmetter tizbegi jalǵasa beredi. Áıtse de onyń bárin saǵyzsha soza berýdiń qajettiligi shamaly dep bilemiz. Eń bas­tysy, oblystaǵy densaýlyq saqtaý isine utymdy uıymdastyra bilý tásilderi men jańasha kózqaras úderisteri tán. Osyndaı júıeli jumystar óńirdiń demografııalyq jaı-kúıine de oń áser etti desek, qatelese qoımaspyz. Atap aıtqanda, oblysta táýelsizdik jyldary tusynda turǵyndardyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 6 jyl 2 aıǵa óskeni – aldyńǵy pikirimizdiń aıǵaǵy. Iаǵnı, osy aralyqta bul kórsetkish 67,2 jastan 73,4 jasqa ulǵaıǵan.

Demografııalyq tabıǵı ósimniń bas­ty kórinisi sábılerdiń ómirge kelýi desek, bul kórsetkish 36 paıyzǵa ósip, kerisinshe, jalpy ólim-jitim 2,9 esege tómendegen. О́mir bar jerde ólim bar. Bul – tirshiliktiń jazylmaǵan zańy. Áıtse de ortasha ǵumyr jasty ósirý arqyly onyń deńgeıin tómendetý óńir medısınasyndaǵy úlken is deýimiz kerek.

О́ńir medısınasynyń damý isinde sheshimin tappaı júrgen túıinder men problemalar bar ma? Bul oraıda dál qazirgi kúni 58 dáriger jetispeıtinin aıtqan jón. Áıtse de muny salys­tyrmaly túrde alǵanda ótkir turǵan másele demeı-aq qoıýǵa da bolatyndaı. G.Mámbetjanovanyń aıtýynsha, bıyl óńirde aǵa býyn medısına ókilderiniń úlken legi zeınet demalysyna shyǵypty. Joǵary bilimdi dáriger kadrlardyń tolyqtaı jetispeýi osyndaı jaǵdaıdan týyndapty. Onyń aıtýynsha, bıyl buǵan deıin dástúrge engizilgendeı, óńirdegi medısına uıymdaryn jas kadrlarmen tolyqtyrý úshin naqty is-sharalar belgilengen. Osy baǵytta 45 dáriger mamandy daıarlaýǵa oblys ákiminiń arnaıy granttary bólingen. Mundaı úrdister óńirde ýaqytsha oryn alǵan dáriger jetispeýshiliginiń ornyn tolyqtyrýǵa múmkindik beredi, deıdi Gúlnár Shúkirqyzy.

Túıip aıtqanda, aqtóbelik densaýlyq saqtaý saqshylarynyń búgingi jankeshti eńbegi bıik te joǵary baǵaǵa ábden laıyq dep bilemiz.

AQTО́BE

 

Sońǵy jańalyqtar

Báıterekte órt shyqty

Aımaqtar • Búgin, 12:00

Jaýapty kezeńge jan-jaqty daıyndyq

Aımaqtar • Búgin, 11:40

Qazaqstanda epıdemııalyq jaǵdaı turaqtaldy

Koronavırýs • Búgin, 09:41

Alekseı Soı áýe qatynasyn toqtatýdy surady

Koronavırýs • Búgin, 09:25

Búgin úsh óńirde úsik júredi

Aýa raıy • Búgin, 09:20

Qazaqstanda taǵy 75 adam koronavırýs juqtyrdy

Koronavırýs • Búgin, 09:11

Adaldyq pen senim bastaýy – ashyqtyq

Saıasat • Búgin, 08:23

Investısııa tartý boıynsha keńes ótti

Ekonomıka • Búgin, 08:22

QOLDA baǵdarlamasy kómek kórsetti

Qoǵam • Búgin, 07:56

Polısııa qyzmetkerleri qan tapsyrdy

Aımaqtar • Búgin, 07:54

«Barys» muzaıdynǵa qashan oralady?

Hokkeı • Búgin, 07:46

Bekzada óner, batyr Bekzat

Sport • Búgin, 07:45

Shyńdar shaqyrady

Týrızm • Búgin, 07:42

Kemeńger jáne senim keńistigi

Abaı • Búgin, 07:36

Aqyldyń keni

Abaı • Búgin, 07:34

Túrmedegiden túńilmeıik

Qoǵam • Búgin, 07:33

Jastarǵa kerek zamanaýı bilim

Bilim • Búgin, 07:19

Termınologııa tezge túsýge tıis

Rýhanııat • Búgin, 07:07

Sańyraýqulaqty qaldyqsyz óndirýde

Tehnologııa • Búgin, 07:02

Shaǵyn aýyldardyń úlken máselesi ­

Aımaqtar • Búgin, 07:00

Syrqatpen kúreste sergek

Medısına • Búgin, 07:00

Sońǵy salto

Qoǵam • Búgin, 06:55

Internasıonalmen qoshtasatyn kez keldi

Oqıǵa • Búgin, 06:49

Kópjaqtylyqqa oralý

Álem • Búgin, 06:46

Kovıdnomıka tujyrymy

Álem • Búgin, 06:44

Bilim bulaǵyn bitemes bolar

Rýhanııat • Búgin, 06:40

El ekonomıkasyna serpin beretin ulttyq joba

Ekonomıka • Búgin, 06:35

Tótenshe jaǵdaı utqyrlyqty talap etedi

Qazaqstan • Búgin, 06:26

Uqsas jańalyqtar