Al bıylǵy jyldyń basynda ótken Davos ekonomıkalyq forýmynda jumys kúnderiniń sanyn jappaı qysqartý týraly aıtyla bastaǵan edi – sarapshylar onyń tıimdi tustaryn – adamnyń kóńil kúıiniń kóterilip, jumys sapasynyń artatynyn jetkizdi. Negizi bul usynysqa BUU Halyqaralyq Eńbek uıymy da qoldaý bildire otyryp, memleketterge engizýdi usynys retinde aıtty.
Árıne talap bireý – jumys kúni tórt, meıli úsh kúnge deıin qysqartylsa da, ol adamnyń eńbekaqy kólemine teris áserin tıgizbeýi tıis. Biz de bul taqyryptan qalys qalmaı, elimizge belgili quqyqtanýshy men dárigerlerdiń birqatarynyń pikirin jazyp aldyq.
Quqyqtyq kedergi joq
Osy tájirıbeniń bizdiń elimizde belsene engizilýin udaıy jaqtap, únemi kóterip kele jatqan tanymal quqyq qorǵaýshy Jangeldi Súleımenovtiń aıtýyna qaraǵanda, qazir álemdik tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, jumys kúnderin qysqartý eńbek ónimdiligin arttyra túsedi.
– Bizde jumystan barynsha tıtyqtap, sharshaǵan adam qalaýynsha demalyp, jumysyna qarqynmen kiriser edi. Qazir bizdiń elimizde eńbektiń turalap qalýyna da eńbek kúshiniń tómendigi áser etip otyrǵany anyq. Máselen, Izraılde jumys aptasy alty kúndik. Munyń ne qatysy bar dersiz? Sol el halqynyń turmysy jaqsara tústi me? Eshqandaı ózgeris joq, – deıdi J.Súleımenov.
Quqyqtanýshy eger adamǵa qajetti úńgirdi bes saǵatta qazý tapsyrsa, ol orny oryndaıdy. Al on úsh saǵatta qazý qajet bolsa da, sol úńgirdi oıady.
Joǵaryda atalǵan Davos formýmynan keıin Henley Business School bastamasymen brıtandyq 250 kompanııanyń arasynda jumys aptasyndaǵy kúnderin sanyn azaıtýǵa baılanysty suraýlar, taldaýlar júrgize bastaǵan.
Independent osy oraıda birshama ýaqyttan sol kompanııalarda jańa jumys kestesin engizip kórgen jumys berýshilerdiń 60 paıyzdan astamy synaqtyń oń áseri bolǵanyn jáne jumysshylardyń eńbek qabiletiniń saqtalyp qalǵanyn atap ótken.
«Tórtkúndiktiń» ne qupııasy bar?
Birinshiden. Jumyskerlerdiń emosıonaldyq jaǵdaıy túzeledi. Kásiporyndardyń 78 paıyzynda jumysshylardyń burynǵydan da baqyttyraq, 70 paıyzynda kúızelisterge tózimdirek bola túskenin, al 62 paıyzynda jumysta otyryp aýyrǵan adamdar qatary azaıyp ketkenin málimdegen.
Ekinshiden. Ekologııa tazara tústi. Jumys kestesiniń qysqarýyna baılanysty jumys orny men keńselerine barýdy azaıtqannan, qorshaǵan ortaǵa avtokólik quraldarynan keletin qaldyqtar da azaıdy.
Úshinshiden. Shyǵyndardy únemdeý. Qosymsha jumys kúniniń paıdaly qazba óndirýshiler, kólik jáne kóliktik kásiporyndarǵa qatysy bolýy tıis. Sondyqtan bul jańashyldyqtyń ekonomıkalyq turlaýy da bar.
Qolyńyzdan eshkim qaqpaıdy
Negizi, álem elderinde 40-48 saǵattyq jumys aptasyn tolyq engizip bolmaı jatyp, taǵy túıtkil jasaýdyń da qajettiligi shamaly. Amerıkalyq ataqty Ford Motor Company-dyń negizin qalaýshy Genrı Fordtyń usynysymen aptasyna 40 saǵattyq jumys ýaqyty engizile bastaǵanda, bul bastamaǵa qarsy pikir bildirgender kóp edi. Qazir álem elderindegi jaǵdaı bylaısha kestelenedi. Ázirge Nıderlandy halqy aptasyna 29 saǵattaı ǵana jumys isteıdi, bul ýaqyttyń ózi aptasyna tórtke bólingen. Danııa, Norvegııa, Shvesııa men Italııada, tipti qııandaǵy Gambııada da aptasyna tórt kúnnen artyq jumys istemeıtin qyzmet ornyn taýyp alýǵa ábden bolady. Onyń ishinde Danııa men Norvegııadaǵy jumys aptasynyń alǵashqy tórt kúnindegi jumys ýaqyty ortasha 33 saǵatqa keltirilse, qalǵany – ıkemdeletin ýaqyt. Oǵan qosa, jumystan bosatylǵan nemese qysqartylǵan qyzmetshige memleket eki jylǵa deıingi merzimge memlekettik járdemaqy tólep otyrýǵa mindettelgen. Al Germanııa, Belgııa men Fransııanyń aımaqtarynda aptasyna 35 saǵattan aspaıtyn eńbek tártibi bekitilgen. Bir qaraǵanda uqypty ári uǵynyqty, eńbekqor bolyp áspetteletin Shveısarııa halqynyń da jumys aptasy osy shamalas. Al bizben kórshiles Reseıdiń ózi ara-tura bul máseleni kóterip qoıǵandaı kórinetinimen, áli de túpkilikti sheshim joq. Bul arada bizben qaraılas elderdiń ekonomıkalyq áleýeti, fızıologııalyq múmkindikteri da shamalas bolǵandyqtan, ázirge tek saıası erik-jiger jetpeı otyrǵanǵa uqsaıdy. Qııalaı qarasań, halqynyń kóbi aptasyna 39 saǵattan kem jumys istemeıtin brıtandyqtardyń da asa baıyp jatqany shamaly. Al kóbesi qalyńdaý kórinetin Qytaı elinde bul máselege basqasha kózqaras qalyptasyp, aptalyq jumys kúnin azaıtýǵa naqty talpynystar jasalyp keledi. Alaıda, bul onsyz da jappaı avtomattandyrý jáne sıfrly qurylǵylardyń belsendi engizilýinen bos qalyp jatqan jumys oryndarynyń toqyraýyna ákelmeı me? Bul da úreı.
Al elimizge belgili dáriger, akademık Jaqsylyq Dosqalıev: «Adam demalǵan kezde birinshiden, mıyn tynyqtyrady. Isterine baıyppen qarap, aqylǵa salynady. Osynyń nátıjesinde tynyqqan jumysshy ınnovasııaǵa umtylyp, jańashyldyqtardy júzege asyrýǵa tyrysar edi. Bul óz kezeginde adamnyń ómir jasyn uzarta túsýge de kerek. Árıne qosymsha demalys tek salamatty ómir saltyn ustanýǵa ǵana jumsalýy tıis», degen pikirin aıtty.
Tap qazirgi arıfmetıka boıynsha aptasyna bes jumys kúni úshin tólenetin 100 myń teńgeni nelikten 4 kúnge ǵana tóleımin, degen shonjarlyq oı týyndaǵan bolsa, Genrı Fordtyń eńbegin oqýdy usynamyz. О́ıtkeni onyń alǵashqy bastamalarynyń bizdiń qoıyn kitabymyzǵa aınala bastaǵanyna da ǵasyrdan asty.
