Jıyn barysynda zorlyq-zombylyqtan zardap shekken balalardyń 90%-y jaǵdaıy tómen otbasynan shyqqandar ekeni málim boldy. Mundaı áreketterdiń aldyn alýǵa jaýapty ýákiletti qyzmetkerler az emes: ıývenaldyq polısııa, pedagogtar, dárigerler men áleýmettik qyzmetkerler, olardyń ortaq jumysyn kúsheıte túsýdi qajet ekeni kórip-aq tur.
Qylmystardy tergeý men ashý sapasyna baılanysty aıtylatyn eskertýler jeterlik eken. 2015 jyldan beri kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty 34 myńǵa jýyq qylmys tirkelgen, degenmen olardyń 27%-y ǵana óziniń logıkalyq sońyna jetken.
Kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty talaı qylmystyq is sotqa deıin jetpeı qala beretin kórinedi. Prokýrorlar kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty zorlyq týraly ister boıynsha zańsyz úzilgen 57 tergeýdi qalpyna keltirgen, sondaı-aq toqtatylǵan 328 istiń kúshin joıǵan, jasyrylǵan 23 qylmys anyqtalǵan.
Basqasha aıtqanda, balaǵa qatysty qylmysty ashyp, qylmyskerdi jazalaýdyń ornyna barmaq basty, kóz qysty prınsıpi ornap ketetin kez az emes. Polıseıler keıde bala túgili eresektiń de isine nemquraıdy qarap, qylmystyq isti qozǵaǵysy kelmeıtini belgili. Eger esterińizde bolsa, byltyr temir jolda zorlanyp, basyndaǵy qaıǵysyn polıseılerge jyl boıy dáleldeı almaǵan qyz dál osyndaı jaıtty baıandap bergen edi. Jaǵdaı tek «NeMolchı.KZ» qorynyń basshylyǵy arqasynda ǵana sotqa jetti. Onyń ózinde sýdıa qos qylmyskerge 2 jyl 6 aı bas bostandyǵynan aıyrý úkimin shyǵaryp, aıdy aspanǵa bir-aq shyǵardy.
Ortaq túıtkilderdi talqylaý barysynda óńirlerde polısııa qyzmetkerleri men prokýrorlardyń atalǵan qylmystardyń sanatyn ashýǵa mamandandyrylǵan jekelegen toptar qurý oryndy bolady degen qorytyndyǵa keldi. Bas prokýror osy sanattaǵy qylmystardyń sapaly tergelýin qamtamasyz etýdi jáne kinálilerdiń jazasyz qalmaıtyndyǵy qaǵıdasynyń saqtalýyna qol jetkizýdi tapsyrdy. Ásirese kámeletke tolmaǵandarǵa qarsy qylmystar úshin qylmystyq jaýaptylyqty kúsheıte túsý týraly Prezıdenttiń tapsyrmasyn oryndaýǵa erekshe nazar aýdaryldy.
Keńeste kóterilgen kelesi másele – jol qaýipsizdigi. 2015 jyldan beri jol-kólik oqıǵalarynan 11 myń adamnyń qaza tapqany, 120 myń adamnyń ártúrli jaraqattar alǵany málim boldy. Elimizdegi jol qozǵalysynyń qaýipsizdigine birqatar faktorlar yqpal etedi eken. Atap ótsek, olardyń qatarynda avtoparktiń kúrt ósýi, joldardyń jaı-kúıi, kóliktegi quqyq buzýshylyqtar profılaktıkasynyń bosańdyǵy jáne basqalary bar.
Jol boıyndaǵy oqıǵalardy avtomektepterde júrgizýshilerdi daıarlaý sapasynyń tómendigi jáne júrgizýshi kýálikterin zańsyz alý múmkindigi de shıelenistire túsedi. Máselen, 3 myńnan astam adamǵa jasandy medısınalyq anyqtamalar, sondaı-aq dıspanserlik esepte turǵan 923 adamǵa júrgizýshi kýálikteriniń berilý faktileri anyqtalǵan. Elimizde 833 avtomektep jumys isteıdi, olardyń basym kópshiliginiń qajetti materıaldyq-tehnıkalyq bazasy joq.
Jol salý tenderine qatysyp, bir úlesin jymqyryp ketý – Qazaqstan úshin tańsyq dúnıe emes. Sonyń kesirinen talaı jan tas joldarda ómirmen qosh aıtysyp nemese múgedek atanyp jatqan bolar. 3 jyl ishinde quqyq qorǵaý organdary joldardy salýǵa jáne jóndeýge bólingen bıýdjet qarajattaryn jymqyrýǵa baılanysty 100-den astam sybaılas jemqorlyq qylmystardy tergedi. 7 mlrd teńgeden astam somaǵa jýyq shyǵyn keltirildi. 55 adam qylmystyq jaýaptylyqqa tartyldy, 24-i qazirdiń ózinde sottaldy.
Jol kólik oqıǵalary jónindegi qylmystyq isterdi tergeýdiń tıisinshe júrgizilmeýine qatysty da syn az emes. Sońǵy 2 jyl ishinde prokýrorlar 45-ke jýyq jasyrylǵan qylmystyq quqyq buzýshylyqtardy esepke qoıǵan, olardyń 13-i boıynsha úkimder shyqty.
Úılestirý keńesi músheleriniń pikiri boıynsha, qaýipti jol ýchaskeleriniń elektrondy kartasy, kóshe-jol júıeleri jaı-kúıiniń qoǵamdyq monıtorınginiń bolýy, jaýapkershilikti qatańdatý qajet.
Eger Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy 2018 jyly jarııalaǵan reıtıngke kóz júgirtsek, kóńil kónshimeıdi. Jol kólik oqıǵasynan qaıtys bolǵan adamdardy 100 myń kisige shaqsa, elimizde 17,6 azamat kóz jumady eken. Bul kórsetkish boıynsha Qazaqstan álemde 74 orynda. Al reıtıngtiń eń sońyndaǵy Skandınav elderinde bul kórsetkish 2,7-2,8 adam. Iаǵnı, joldary qaýipsiz degen sóz. Al biz aıdyń kúnniń amanynda 2015 jyldan beri 11 myń azamatty jol boıynda joǵaltyp otyrmyz.
