Meniń mamandyǵym – agronom. Qyryq jyldan astam aýyl sharýashylyǵy salasynda qyzmet atqardym. Qyzmet jolym bólimsheden bastalyp, oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń birinshi orynbasary laýazymymen aıaqtaldy. Sondyqtan jer jaıyn bir kisideı jaqsy bilemin.
О́tken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldary qolǵa alynǵan jekeshelendirý tusynda memleket mal men dúnıe-múlikti eńbek ujymynyń ıelerine berdi. Osy tusta halyq ony ıgilikke jaratýdyń jolyn túsinbeı abdyrap qaldy. Aýyl jurtynyń deni jer úlesterin qojalyqtarǵa senip tapsyrdy. Basshylyqqa arnaıy bilimi, basqarý qabileti kezdeısoq tulǵalardyń kelgeni de jaǵdaıdy birshama qıyndatyp jiberdi. Sol kezde elimizge kelgen sheteldik iri kompanııalar halyqtyń jerlerin jalǵa ala bastady. Biraz jyldan soń sol alpaýyt kompanııalar qunarly jerdiń toz-tozyn shyǵaryp, izderin sýytqanyn da umyta qoıǵan joqpyz. Ásirese «Golden Greınniń» júziktiń kózinen ótetin pysyqaılary irgesi sógile qoımaǵan sharýashylyqtardyń baılyǵyn talan-tarajǵa túsirip, ustaǵannyń qolynda, tistegenniń aýzynda ketti. Shashaý shyǵarmaı, jer úlesterine ıelik etkender neken-saıaq boldy. Men 12 jyl jetekshilik etken «Ozernyı» keńshary 3500 tonna kartop, qyryqqabat, sábiz, qyzanaq, taǵy basqa ónim jınap, aýdan turǵyndaryn qamtamasyz etetinbiz. 600-800 bas iri qara, 90 bas asyl tuqymdy jylqy ósirildi. Budan bólek, sharýashylyq aýyldaǵy áleýmettik nysandardy kútip ustaýǵa qoldaý kórsetip turdy. Búginde keńshardyń ornyn úsh sharýashylyq basqan. О́kinishke qaraı, jerdi tıimsiz paıdalanǵan bul agroqurylymdar tek egin egip, azdap kartop otyrǵyzýmen ǵana shekteledi. Qara mal ustap, el turǵyndaryn jyl on eki aı jumyspen qamtý oılaryna da kirip shyqpaıdy. Kúıttegenderi óz qamdary. Azdy-kópti jerden alǵan ónimderiniń ıgiligin tek ózderi kóredi. Azyq-túliktiń, ásirese et pen súttiń 70-80 paıyzyn aýyldaǵy jeke sharýalar óndirgenimen, mamandar óte tapshy. Jastar jumyssyzdyq saldarynan aýylǵa turaqtaı bermeıdi. Byltyr óńirde 37 mektep qysqartýǵa ushyrasa, bıyl 7 bilim úıi jabylǵaly tur. Mundaı keleńsiz kórinister adamnyń eńsesin ezip, kóńilin jabyrqatady.
Isteri alǵa basqan eldi mekender saýsaqpen sanarlyqtaı. Aqqaıyń aýdanyndaǵy Daıyndyq, Maǵjan Jumabaev aýdanyndaǵy Noǵaıbaı aýyldary aldyńǵy qatarly eldi mekender sanalady. О́ıtkeni olarǵa jetekshilik etetin azamattar birinshi kezekte kóptiń qamyn oılaıdy. Jer- Anaǵa degen qamqorlyqtary erekshe. Al «ózim bilmeımin, bilgenniń tilin almaımyn» degen qojalyqtardyń basshylary aýyldy qamqorlyqqa alý bylaı tursyn, jergilikti turǵyndarǵa esh qoldaý kórsetpeı otyrǵany janǵa batady. Jańa tehnologııadan úrke qashatyn, eski tehnıkamen jerdi de, eldi de tozdyryp otyrǵandar áli de az emes.
Jalǵa berilgen 49 jyldyń jartysynan astam ýaqyty ótti. Alaıda, eginshilik mádenıetin arttyrý, aýyspaly egis júıesin ıgerý, suryp jańartý, aýystyrý, ǵylymı jańalyqtardy qoldaný, baqylaý, tekserý, saraptaý jumystary óz deńgeıinde júrgizilip jatqan joq. Sonyń saldarynan kóptegen egistik alqaptar qunaryn joǵaltqan. Aramshóp qaptap, azyp-tozyp ketken. Halyqtyń basty baılyǵyn esepsiz dúnıedeı kórip, súlikteı soryp otyrǵan alpaýyttarǵa eshqandaı shara qoldanylmaıdy. Menińshe, olardan memleket jalǵa bergen jerlerdiń paıdalanylýy týraly suraıtyn ýaqyt jetti. Mal sharýashylyǵyn damytýmen aınalyspasa, kóktemde kelip egip, kúzde kelip, jınap áketýmen ǵana shektelse, mundaı kózboıaýshylyqtyń qarapaıym halyq úshin quny bir tıyn.
Jemshóp, saban, jem ázirleıtin, maldy uryqtandyratyn, mal ónimderin satyp alatyn, veterınarlyq kómek kórsetetin kooperatıvter qurylsa, quba-qup bolmaq. Osynaý memlekettik mańyzy zor istiń keń kólemde júıeli júrgizilýin qalar edik.
Bolat SAǴYNDYQOV,
eńbek ardageri
Soltústik Qazaqstan oblysy
