Qoǵam • 23 Tamyz, 2019

Aspantaýlar hám adam rýhy

463 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Taýdan arqasy bardyń, tastan júregi bar. «Asý bermes asqar joq» dep aspanmen astasa asqaqtaǵan alkeýde shyńdarǵa órmeleıtin alpınızm sporty ekiniń birine ermek emes. Erdiń eri – egeýdiń sy­nyǵy ǵana tákappar taý qabyrǵasynda qos tigýge júregi daýalaıdy. Batyldyq pen batyrlyqtyń, qaıtpas qaısarlyq pen qajymas qaırattyń, muqalmas kúsh-jiger­diń, eń bastysy órshil rýhtyń synalatyn sporty osy alpınıada bolsa kerek. Imanyń qasym bolatyn ıen taýdaǵy qulama quzdar men qalyń qar astynda jatqan muz jyralar, tereń úńgirler men ury uralar «táýekel túbi – jel qaıyq» dep saldyrtyp óte shyǵatyn ashyq aıdyn emes, tas jutar táýekelden de qudiretti kúsh – zańǵar bıiktikke, adam aıaǵy basa bermes aıryqsha sulýlyqqa, biraq qoıny-qonyshy sýyq ta qaharly sulýlyqqa degen qush­tarlyq shyǵar, bálkim. Ony taýdyń aqqalpaq tóbesine tabany tıgender biledi.

Aspantaýlar hám adam rýhy

Mine, birneshe kún boldy, qyrǵyz eliniń Ystyqkól oblysyndaǵy Jeńis shyńyna shyǵyp, tosynnan buzylǵan tabıǵat raıynyń qursaýynda qalǵan qazaqstandyq alpınıster jan-jaqty izdestirilip jatyr. Aıyr qalpaqty aǵaıyn Jenısh shoqysy ataı­tyn bul shyń – Tıan-Shan taýlary júlgesindegi eń bıik núkte. Tipti elimizdiń eń joǵary núktesi sanalatyn Han Táńirinen de jarty shaqyrymdaı joǵary ornalasqan. Qudaıdyń ýysynda, Táńirtaýdyń qýysynda – qazaqstandyq alpınısterdiń qandaı qıyn jaǵdaıda qalǵanyn osydan-aq baǵamdaýǵa bolar. Olar, naqty aıtqanda almatylyq Murat О́tepbaev pen Andreı Korneev sońǵy ret shyń basynan túsip kele jatqanda, 6600 metr bıiktikten radıobaılanys ar­qyly habarlasyp, áriptesteri Aleksandr Che­chýlınniń ókpesine tıgen sýyqtan qaza bolǵanyn, ózderiniń shatyrlaryn taýdyń doly jeli ushyryp ketkendikten, qardy arshyp panalaǵandaryn jetkizgen. Olar oqys jaǵdaıǵa 15 tamyzda tap bolǵan edi. Odan beri bir apta ótti. Qutqarýshylar taýdaǵy qatań klımattyń qaıta-qaıta buzylýynan izdestirý-qutqarý jumystaryn álsin-álsin toqtatýlaryna týra keldi, degenmen tikushaqtar arqyly taýdyń tósin áldeneshe márte aınala ushyp shyqty. Al Almaty alpınızm federasııasy áriptesterin endigi qutqarý múmkindigi de qalmaǵanyn málimdedi. Olar tipti 21 tamyzda tikushaqpen sońǵy múmkindikti paıdalanyp kórgennen soń izdeý-qutqarý jumystary toqtatylatynyn jetkizip, alpınısterdiń et jaqyndaryna kóńil de aıtty.

Almatylyq alpınıster 18 tamyzda ba­zalyq lagerge oralmaǵan soń qazaqstandyq áskerı alpınıster Maqsut Jumaev, Amanjol Rahmetov jáne Vasılıı Pıvsov 19 tamyzda Qyrǵyzstanǵa baǵyt alyp, 2,2 myń metrlik bıiktiktegi bazalyq lagerge jetken bolatyn. Kómekke qyrǵyzstandyq jáne reseılik alpınıster de qosyldy. 20 tamyzda elimizdiń IIM Tótenshe jaǵdaılar komıtetiniń tikushaǵy qutqarýshylar tobyn 4,5 myń metr bıiktiktegi bazalyq lagerge jetkizdi. Olar ári qaraı jaıaý órledi. Alaıda, alpınıster toby men joǵalǵan sportshylardyń týysqandary mingen tikushaqpen teplovızor quralyn qoldana otyryp, 5200-6400 metr bıiktikte júrgizilgen izdeý jumystary nátıjesiz aıaq­taldy. Alpınısterdi qutqarý operasııa­sy keshe qaıta jalǵasty. Tótenshe jaǵdaılar komıtetiniń ókilderi bir­neshe kúngi tolassyz jaýyn-shashynnan soń taýdaǵy tabıǵat raıy da syńǵyrlap, erek­she ashyq bolyp turǵanyn habarlady. Joǵal­ǵan alpınısterdiń týǵan-týystary da úmit úzbeı, izdeý jumystaryn toqtatpaýdy janushyra surap otyr.

Shirkin, úmit! Adamnyń úmiti sónbesin! Úmit – úlken kúsh. Úmit – dátke qýat. Úmit al­ǵa jeteleıdi.

Adamzattyń aıaǵy tımegen jer bar ma? Planetanyń bıik núktelerin osy jeti­myń­­dyq, segizmyńdyq kókke shanshylǵan shy­ńyltyr shyńdar qurasa, sonyń túgeline der­lik adam balasynyń tabany tıgen. Tipti shet-shegi joq ǵarysh saparlarynan da, muhıt túbindegi áldeneshe mıllıardtaǵan tonna sýdyń qysymy bar tereń oıpattarǵa da baryp, din aman oralyp júr. Biraq onyń bárinde adam aqyl-oıynyń tamasha jetis­tikterinen týǵan tehnologııa paıdalanylady. Al jalama jartastarda janyńdy jal­dap, jankeshtilikpen qyran qanat qaǵa al­mas qııaǵa shyǵý, atmosferany attap ótip, ottegiden ada, tynys alý múmkin emes keńis­tikke kóterilý, bas aınalar qulama quz­dardan qulap ketpeı, shorlanǵan kók muz­dy, qasat qardy qaq jara tike órleý, aqyrǵan aıazben arpalysa, doldanǵan daýylmen dodaǵa túse aspantaýlardyń alqymynda alǵa jyljý úshin sarqylǵan kúshke dármen beretin, sansyraǵan sanaǵa qýat beretin ne qudiret? Bul – rýh! Adamǵa ǵana tán jasampaz rýh! Qansha fızıkalyq turǵydan múmkin bolmasa da, ǵaıyptan taıyp bir bolatyn ǵalamat adam rýhynyń ómirsheńdiginen úmittengiń keledi... Bizdiń alpınısterimizdi de saqtasa, osy bir aıaly úmit, tozbas rýh saqtaıdy!

Sońǵy jańalyqtar