Týrızmdi damytýǵa ulttyq kompanııalar daıyn ba?

Demalys úıiniń 1 adamǵa bir kúndik ortasha baǵasy 7,5 myń teńge eken. Tipti bul baǵadan da arzan nómirlerdi tabýǵa bolady. Osy baǵaǵa týrıstiń úsh mezgil ta­maǵy da kiredi. Nómirlerdiń ishin­de jaıly tósek, dýsh, ájethana or­natylǵan. Sonda bar bolǵany 75 myń teńgege 10 kún demalyp, kól qyzyǵyna batyp, em alyp qaı­týyńyzǵa bolady. Basqa qaı elden mundaı arzan demalys ornyn taba alar edińiz? Arzan deıtin Túr­kııa­nyń Antalııasyna barsańyz, ke­minde 1 myń dollardyń basyna sý quıyp qaıtaryńyz anyq. Joq, mundaı baǵany tek týǵan el ta­bı­ǵaty ǵana usyna alady.

Alakólge týrısterdiń qaptaı túsýiniń bir syry osy baǵa qolaı­lylyǵynda jatqan sekildi. So­ǵan saı mundaǵy demalys oryn­da­rynyń sany da jyldan-jylǵa jedel ósip, bizdiń kóz aldymyzda jańa bir jazǵy qala paıda bolypty. Máselen, biz buryn kelgen kezimizde «Lazýrnyı bereg» te, onymen qanattasa, samsaı boı kótergen basqa demalys oryndary da bolmaǵan edi. Kóldiń bul tusy jalańashtanyp bos jatatyn. Ja­ǵa­jaıdyń ornyna qulamaly jar­dy ǵana baıqaýǵa bolar edi. Al endi sol jar shegendelgen. Bir shet­­ten jel soqsa alas uryp ke­te­­tin býra tolqyndardyń ekpinin ba­satyndaı kól ishine qaraı suǵyna kiretin qurylǵy jol salynǵan. Onyń jaǵasyna týrısterge kóldi ara­latyp qyzmet kórsetetin shaǵyn motorly jáne motorsyz qaıyqtar toqtaıtyn bolǵan.

Osydan on shaqty jyl buryn Alakólde ári asqanda 100-150 myń adam ǵana demalatyn edi. Byltyr demalýshylar sany 800 myńnan asypty. Sonyń ishinde bir jyldyń ishinde ǵana kelýshiler sany 30 paıyzǵa ulǵaıypty. Al osy jyldyń esebi belgisiz. О́ıtkeni maýsym áli aıaqtalǵan joq. Biraq qyzmet kórsetýshi qo­naqúıdegiler sózine qaraǵanda 1 mln-nan asyp jyǵylýy ábden múm­kin. О́ıtkeni kelýshiler qarasy bu­rynǵydan da molaıa túsken.

Sońǵy jyldardyń taǵy bir ja­­ǵymdy jańalyǵy, demalys úı­­leriniń ortasynan jáne kól ja­­ǵalaýynan túzý jáne keń etip qy­­dyrýshylar kóshesi – Arbat tur­­ǵyzylǵan jáne ol tún­niń ózin sama­ladaı etip tura­tyn jaryq­tarmen, sándi oryndyqtarmen, átkenshektermen, basqa da qural-jabdyqtarmen bezendirilipti. Ar­battyń eki jaǵy – tolǵan kafeler, dúkender, túrli saýda-oıyn sa­ýyq núkteleri. Jastar úshin dıs­kotekańyz da, jasy kelgender úshin seıil-serýen quratyn, aınalasyn qyzyqtap, demalatyn jerler de osynda.

Al endi keshkisin Arbatqa qaraı órip shyǵatyn halyqtyń qarasynda qısap joq. Osyny kórip, munda otbasymen jylma-jyl kelip júr­gen belgili jýrnalıst-aýdarmashy Jumaǵazy Igisinov aǵamyz «Ala­kól qazaqtyń Las-Vegasyna aı­nalǵan eken» dep qaldy.

Sonymen qazirgi kezeńde Ala­kól jaǵalaýyndaǵy bıznes qar­qyndy damý ústinde. Kóldiń bir bó­­ligi aýmaqtarynda ornalasqan Shy­ǵys Qazaqstan oblysy men Úr­­­jar aýdanynyń ákimdikteri osy iske úlken mán berip, tý­rıs­­tik ınfraqurylymdardy je­til­di­rý baǵytynda kóp jumys júr­­giz­gen­digi kórinip-aq tur. Al ın­fra­qurylymdardyń damýy bız­nestiń kúrt damýyna ákelgen.

Bir ókinishtisi, Alakól týrızm­niń damýyna kól­deneń bolyp otyr­ǵan jaıt­tar­dyń bar ekendigin de óz kó­zi­mizben kórip qaıttyq. Má­se­len, kól jaǵalaýyndaǵy de­ma­lys oryndarynda jaryq jıi só­nip qalady eken. Al munyń ózi kelý­shiler úshin de, qonaqúıler qyz­metkerleri úshin de úlken ábi­ger. Ekinshiden, ınternet qyzmeti óte álsiz. Munyń ózi týrısterdiń syrt­qy álemmen baılanysyn shek­teýde. Úshinshiden, týrısterge poıyz ar­qyly kelip-ketý máselesi she­shil­genimen poıyz toqtaıtyn Ja­­­la­ńashkól stansasynda oǵan mi­­­nip-túsý degenińiz qııamet qa­ıy­m eken. Qaı vagonǵa qalaı oty­­rar­laryn bilmeı seńdeı so­ǵy­lys­qan halyq. Stansa ǵı­ma­ra­ty se­kildi shaǵyn birdeńe qal­qıyp tur­ǵanymen, ol jabyq. Stan­sa ba­synda jón suraıtyn qyz­met­ker joq. Onyń ústinde, stan­sa perrony bar bolǵany eki-úsh va­gonǵa ǵana arnalǵandyqtan po­­ıyz kelip toqtaǵan sátte jolaý­shy­lardyń óz vagondaryna jetýi úshin qoldaryndaǵy júkterin jol­­syz jermen súırelep, arpa­lys­qa túsýine týra keledi. О́z va­go­ny­ńyzǵa jetip úlgergenińizben, en­di oǵan minip kórińiz! Temir jol tegis emes saı-salanyń ishimen bir­­­­neshe metr bıiktikke kóterilip sa­­lynǵandyqtan vagonyńyzǵa mi­­ný úshin taýǵa shyqqandaı bo­la­syz. Odan keıin jolserik sizdi jo­­­­ǵarydan qolyn sozyp kóterip al­­masa, taǵy mine almaısyz. Qys­qa­sy, qan sorpańyz shyǵady. Siz­diń kól jaǵalaýynda ótkizgen de­ma­lysyńyzdyń bar rahatyn osy jer syǵyp alady.

Árıne, bul jaǵdaı bir kúndik emes, Jalańashkól stansasynda jazǵy maýsymdaǵy poıyz qa­ty­nasy ornaǵannan bergi kúndelikti bolyp jatqan kórinis qoı. Biraq soǵan qaramastan «Qazaqstan temir joly» AQ-tyń tıisti mekemeleriniń kóz­jumbaılyqqa salynyp, tym-tyrys otyrǵany oılandyrmaı qoı­­­maıdy. Tym quryǵanda aýzy be­kitilip turǵan stansanyń shaǵyn ǵana úıin jedeldetip jóndep, sol jerge qaı vagonnyń qaı jer­ge toqtaıtyndyǵyn bilmeı, sa­byl­­­­ǵan halyqqa jol siltep, jo­laý­­shylardyń aryz-armanyn tyń­­dap, joǵary jaqqa jetkizetin bir-eki qyzmetkerdi otyrǵyzýǵa bo­lady ǵoı.

«Qazaqstan temir joly» AQ-tyń tıisti mekemeleri únsiz jat­qanymen jolaýshylardyń ja­n­aıqaıy memlekettik organdarǵa jete bastaǵan sekildi. Máselen, biz poıyzǵa mingennen keıin va­gondardy aralap, halyqtyń talap-tilegin tyńdap júrgen Almaty ob­lysy boıynsha Kóliktik ba­qy­laý ınspeksııasynyń qyzmet­ker­lerin kórdik. Olar bizge Kólik proký­ratýrasynyń tapsyrmasy boıynsha tekserý jumystaryn júrgizip júrgenderin, óıtkeni Jalańashkól jáne jol boıyndaǵy basqa da stansalar boıynsha per­rondarda jolaýshylar qaýip­siz­diginiń durys saqtalmaı tur­ǵan­dyǵyn aıtty. Olardy kórip biz min­gen vagonnyń ashýǵa býlyqqan jo­laýshylary birden shýlap qoıa berdi. Máselen, Jezqazǵanda tu­ra­tyn Shahban Júnisova degen eg­de jastaǵy áıel óziniń poıyzǵa per­rony bar jerden minbek bol­­ǵandyǵyn, biraq ol jerden bas­­qa vagonnyń jolserigi ózin min­gizbegendigin, óz vagonyna zorǵa jetip oǵan minbek bolǵanda vagon esiginiń jaqtaýyna qolynyń, tep­­­kishegine aıaǵynyń jetpeı tó­men qaraı domalap ketkendigin, bir úlken adamnyń áýpirimdep jú­­rip ózin mingizgendigin aıtty. Bas­qa jolaýshylar da bastarynan ót­ken osyndaı oqıǵalaryn baıan­dap jatty. Kóliktik baqylaý ıns­pek­sııa­synyń qyzmetkerleri osy­nyń bárin jazyp aldy. Endi tıisti je­rine jetkizgen de bolar.

Sonymen bizdiń baıandaǵan bul úsh problemamyz «KEGOK», «Qa­z­aq­telekom», «Qazaqstan te­mir jo­ly» sekildi ulttyq kompa­nııa­la­ry­myzdyń qyzmetine qatysty má­seleler. Qysqasy, týrızmdi da­my­týǵa jergilikti bılik ázir bol­ǵa­nymen, ulttyq kompanııalar daıyn bolmaı shyqty.

Aldaǵy ýaqytta bul máseleler es­kerilse degen tilek bar.