Buǵan deıin Qostanaı qalasynyń № 2 soty jolaýshyny zorlaǵandyǵy úshin kináli dep tanylǵan J.Ýmbetalıev pen Q.Qurmanııazdyń árqaısysyn Qylmystyq Kodekstiń 120-babynyń 1-bólimi boıynsha 2 jyl 6 aı merzimge bas bostandyǵynan aıyrǵan bolatyn. Tıisinshe, bul úkimge qanaǵattanbaǵan Qostanaı kólik prokýratýrasy men jábirlenýshiler, sottalǵan Q.Qurmanııaz ben sottalǵandardyń advokattary apellııasııalyq shyǵym túsirgen. Sóıtip oblystyq sottyń qylmystyq ister jónindegi sot alqasy qylmystyq isti qaraı kele, Qylmystyq-prosessýaldyq zańnamanyń buzylǵanyna kóz jetkizgen. Oǵan qosa, sot alqasy tasymaldaýshy kompanııa men prokýratýraǵa jeke-jeke sot qaýlylaryn shyǵardy.
Onyń birinshisinde: «Elimizdegi basqa da mekemeler sııaqty «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasynyń óz mıssııasy bar. Birinshi – tasymaldaý qaýipsizdigin qamtamasyz etý. Ekinshi – jolaýshylarǵa sapaly qyzmet kórsetý. Alaıda, kompanııa qyzmetine qatysty qoǵam tarapynan synı pikirler jıi aıtylýda. Oǵan sebep – kompanııa basshylyǵynyń salǵyrttyǵy, jolserikterdiń óz isterine jaýapsyzdyǵy. Jaqynda «Tulpar-Talgo» jolserikteriniń qylmystyq áreketi jurtshylyqtyń ashý-yzasyn týdyrdy. Osy istegi aıyptaý aktisine súıensek, olar jumys ýaqytynda meıramhana-vagonda bolǵan. №6 vagonnyń jolserigi J.Ýmbetalıev qoǵamǵa qaýipti áreket jasaý maqsatynda jábirlenýshiniń qasyndaǵy jolaýshyny basqa kýpege negizsiz aýystyrǵan. Keıin sonda qalǵan áıeldi zorlaǵan. Bul soraqylyq azdaı, J.Ýmbetalıevten soń, № 19 vagonnyń jolserigi Q.Qurmanııaz ol áıelge sondaı zorlyq kórsetken», dep jazylǵan.
Sonymen qatar qoǵam nazaryn aýdarǵan bul oqıǵa «Qazaqstan temir joly» basshylyǵynyń jumysyndaǵy birqatar kemshiliktiń betin ashyp bergendigi kórsetilgen.
«Birinshiden, kompanııa basshylyǵy jolserikterdiń jumysyna, minez-qulqyna jaýapkershilikpen qaramaǵan. Ekinshiden, formalızmge boı aldyryp, J.Úmbetalıev pen Q.Qurmanııazǵa birdeı, bir mazmunda oń minezdeme bergen. Minezdemede olardy kompanııa basshylary ábden maqtaǵan. Olardyń bastamashyl ekeni, jumystaryn jaýapty, sapaly ári uqypty oryndaıtyny aıtylǵan. «Iskerlik qasıetteri, belsendilikteri, kásibı jáne mansaptyq ósýge umtylystary, áriptesterimen, basshylyqpen jaqsy qarym-qatynasy» atap kórsetilgen. Ekeýi de «syıly, áriptesteriniń aqyl-keńesteri men usynystaryna den qoıady, eńbek tártibin saqtaıdy» dep jaǵymdy sıpattalǵan. Mundaı oń minezdemeler jazany jeńildetetin mán-jaılar bolyp sanalady. Sondyqtan sot QK-niń 55-baby, 2-bóligin qoldanýǵa májbúr boldy. Osylaısha sot 5 jyldyń ornyna 2,5 jyl merzim belgiledi. Sot alqasy osyndaı qylmystarǵa jol bermes úshin kompanııa basshylyǵy eńbek tártibi men tárbıe máselesine tereń mán berýi qajet dep sanaıdy» delingen qaýlyda.
Sondyqtan da sot alqasy «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasynyń basshylyǵy jolaýshylarǵa qaýipsiz jáne sapaly qyzmet kórsetýde qyzmetkerleri arasynda profılaktıkalyq-tárbıe jumysyn júrgizýge nazar aýdarsyn dep esepteıdi.
Al prokýratýraǵa baǵyttalǵan ekinshi jeke qaýlyda: «Osy qylmystyq is boıynsha sot úkimi qoǵamda alańdaýshylyq pen kelispeýshilik týdyrdy. Mundaı qylmys úshin qoǵam qatań jazany talap etýde. Biraq Qylmystyq kodeksti ózgertpeı, bul problemany sheshý múmkin emes. Qylmystyq kodekstiń 120, 121, 122, 123-baptaryna sáıkes mundaı qylmystar orta dárejeli dep sanalady.
Bul degenimiz: birinshiden, sot taǵaıyndaıtyn eń qatań jaza 5 jyl degen sóz. Odan sot aspaýy tıis. Biraq QK-te 55-bap bar. Ol boıynsha eger iste aýyrlatatyn mán-jaı bolmaı, tek jeńildetetin jaǵdaı bolsa, onda taǵaıyndalatyn jaza odan da az, 2,5 jyldan aspaýy kerek; ekinshiden, jábirlenýshiden kelisim alyp jatsa, 68-bapqa sáıkes, qylmysker jazadan múldem qutylyp ketýi múmkin; úshinshiden, QK-tiń 72-babyna sáıkes qylmysker jazanyń úshten birin ótese, bostandyqqa merziminen buryn shyǵa alady; tórtinshiden, eger qylmysker jazanyń tórtten bir bóligin ótese, onda sot qalǵan merzimdi aıyppulǵa nemese basqa jeńil jazaǵa aýystyrýǵa quqyly; besinshiden, QK-tiń 55-babyna sáıkes, eger qylmysker múliktik shyǵyndy, moraldyq zııandy ótese, onda sot oǵan bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn taǵaıyndaı almaıdy.
Oǵan qosa, mundaı qylmyskerler jazany orta dárejeli kolonııada óteýi tıis. Odan qatań rejimdi belgileýge Qylmystyq kodeks sýdıalarǵa múmkindik bermeıdi. Jazanyń jeńil bolýy qoǵamnyń narazylyǵyn týdyrýda. Azamattar sottardyń osyndaı úkimderine qarsylyq tanytýda. Sýdıalar zańnan asa almaǵandyqtan, qylmyskerlerge qatań jaza bere almaıdy. Eger sýdıa qoǵamnyń kóńiline qarap, zańǵa qaıshy jaza qoldansa, onda joǵary turǵan sot satysy ony mindetti túrde buzýǵa tıis» delingen.
Sondyqtan da mundaı qylmystardy aýyr dárejeli sanatqa aýystyrý úshin Qylmystyq kodekske tómendegi ózgerister usynylǵan:
1) QR QK-niń 120, 121, 122-baptarynyń birinshi bóligi boıynsha bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn 5 jyldan 7 jylǵa deıin qatańdatý; 2) QR QK-niń 55-babyn jynystyq qylmystar jasaǵan sottalýshylar qoldanýǵa tyıym salý. Sonda bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn bergende sýdıalar «jartysynan aspaý» degen shekteý mindetinen bosatylady; 3) QR QK-niń 91, 93-baptaryna jynystyq qylmys jasaǵandarǵa májbúrli hımııalyq kastrasııa jasaý jazasyn taǵaıyndaýdy engizý; 4) QR QK-niń 123-babynyń ekinshi bóligin «jábirlenýshiniń qyzmettik táýeldiligin paıdalanyp» degen qosymsha saralaý belgisimen tolyqtyrý arqyly qatańdatý.
Sýdıanyń paıymdaýynsha, eger mundaı qylmystar orta dárejeden aýyr dárejege aýystyrylsa, onda qylmys jasaǵan adamdar Qylmystyq kodekste qaralǵan biraz jeńildikten aıyrylady. Osy arqyly sot adamdardyń quqyqtary men zańdy múddelerin tıimdi qorǵaı alady. Sondyqtan da sot alqasy Bas prokýratýra janyndaǵy Qylmystyq kodeksterdi qoldaný jónindegi vedomstvoaralyq jumys toby osy máselelerge nazar aýdarýy qajet dep sanaıdy.
Endi bul jeke qaýlylar boıynsha atap kórsetilgen mekemeler Joǵarǵy sottyń qylmystyq ister jónindegi sot alqasyna shaǵym jáne narazylyq bildire alady, biraq qaýlynyń nátıjeleri men qabyldanǵan sharalar týraly Qostanaı oblystyq sotyna bir aı merzimde habarlaýǵa mindetti.
