5G baılanysqa daıynbyz ba?

Dáriger alysta otyryp-aq operasııa jasaıdy

Qazir álemniń alpaýyt mem­leket­teriniń 5G baılanys júıesin engizýdegi qulshynystary «jantalasa qarýlaný» úderisin eske salady. О́ıtkeni barsha ǵylym men tehnıkanyń, ınnovasııanyń, jalpy ekonomıkalyq órkendeýdiń kilti osy 5G júıesiniń tabanynyń astynda jatyr deıdi mamandar. Qazaqstan da bul úderiste kósh sońynda qalmaýǵa tyrysyp, álemniń ozyq tehnologııaly kompanııalarymen baılanystardy tereńdetýge múddeli jáne qol qýsyryp otyrǵan joq.

Shyndyǵynda, qazir 5G tehnologııasyn engizemiz dep aýzymyzdy aıǵa bilegenimizben, elimizdiń kóp­te­gen aýyldary áli 3G júıesine qol jetkize almaı otyrǵany anyq. Aýyl­dyqtar áli de smartfon­men jibergen sýretteri men beıne­faıl­da­rdy tez júkteı almaı otyr­ǵany bylaı tursyn, anyq sóıle­sip, bir-biriniń daýsyn anyq estı­tin jaǵdaıǵa jetkeni joq. Osy baı­lanystyń nasharlyǵynan shal­ǵaıdaǵy jurtshylyq memleket­tik baǵdarlamalar men qosymshalardyń da ıgiligin kóre almaı keledi. 

Biraq bul kesheýildeýdi jeleý etip, qur alaqan otyrýdy, damýdyń joldaryn izdestirmeýdi ýaqyttyń ózi keshirmeıdi. Máselen, ótken jyly Elbasy Nursultan Nazarbaev Fınlıandııaǵa resmı sapary kezinde álemniń aýzyn aıǵa bilegen kompanııalarynyń biri «Nokia Corporation» kompanııasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Rısto Sıılasmaamen arnaıy kezdesip, kompanııanyń bas keńsesine baryp, zamanaýı jetistikterimen tanysqan sátine kýáger boldyq.  Nursultan Nazarbaev kompanııa basshysyna Qazaqstannyń óndiris úderisine avtomattandyrý, robottandyrý jáne jasandy ıntellekt ádisterin engizý arqyly eńbek ónimdiligin arttyrý mindetin qoıyp otyrǵanyn aıtyp, «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý máse­lelerine erekshe toqtaldy. Taraptar baılanystyń jańa tehnologııalaryn, sonyń ishinde ekonomıka salalaryn sıfrlandyrý jáne ınnovasııalyq ekojúıeni damytý jónindegi jobalardy júzege asyrý barysynda 5G standartyn engizý máselelerin talqylady.

Elbasyna sol kezde «Nokia» mamandary 5G standarty arqyly júrgizýshisiz basqarylatyn avtokólik, óndiristik robottardy jedeldete basqarý men ınfraqury­lymdardyń sapasyn joǵary­la­tý, shyǵynsyz basqarý úlgilerin kór­set­ti. Ásirese 5G arqyly júzege asyry­latyn telemedısına Elbasynyń erekshe qyzyǵýshylyǵyn týǵyzǵanyn kórdik. Máselen, besinshi býyn baılanysy arqyly bilikti dáriger ózge qalanyń operasııa ústelinde  jatqan naýqasqa shynaıy ýaqytta ota jasaı alady. Robottyń kómegimen qolyna quralyn alyp, ınternet arqyly kóre otyryp operasııasyn jasaı beredi. Mine, muny jańa zamannyń, telemedısınanyń qudireti demeske amal joq.  

Byltyr «Nokia» keńsesinde Elba­sy­nyń aldynda esep berip, atalǵan júıe­ni elimizdiń aýmaǵyna engizý jospary týraly «Qazaqtelekom» AQ basqarma tóraǵasy Qýanyshbek Esekeev: «Biz «Nokia» kompanııasymen Qazaqstanda 5G tehnologııasyn synaqtan ótkizýge kelistik. Is júzinde biz TMD aýmaǵynda atalǵan júıeni alǵashqy bolyp qolǵa alyp jatyrmyz. Qazir astana men Aqmola oblysy jáne Almaty qalasy men Almaty oblystaryndaǵy núkteler arqyly 5G júıesi synaqtan ótkizilýde. Qazir búkil álem málimet almasý salasynda tóńkeristerdiń tabaldyryǵynda tur. 5G – bul jańa tehnologııa. Ol kásiporyndardy, medısına nysandaryn alystan basqarýǵa múmkindik beredi. Eger osydan úsh jyl buryn 4G júıesin engizýdi talqylap júrgen bolsaq, qazir 5G júıesine kóshýge qamdanyp jatyrmyz. Eger synaq sátti ótse, kóp uzamaı tutastaı el aýmaǵyna engizýge múmkindik alamyz», degen edi. 

Elbasy Nursultan Nazarbaev kúni keshe Nur Otan partııasy Saıası keńesiniń keńeıtilgen otyrysynda osy Fınlıandııa saparyn eske alyp, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Asqar Jumaǵalıvti ornynan turǵyzyp, zamanaýı baılanys pen jasandy ıntellektini engizý josparyn beker suraǵan joq.

О́ıtkeni 5G tehnologııasy álemde Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııanyń qozǵaýshy kúshine aınalyp qoımaı, jahandyq ekonomıkaǵa eleýli ózgeris­ter engizedi. Máselen, Qualcomm kom­pa­­nııasy sarapshylarynyń aıtýla­ry­na qaraǵanda, besinshi býyn baıla­ny­sy elektrenergetıka, mashına jasaý salalarynyń negizine aınala otyryp, múldem jańa salalardyń paıda bolýyna yqpalyn tıgizbek. Zertteý avtorlarynyń paıymdaýynsha, 5G tehnologııasynan túsetin paıda 2035 jylǵa qaraı 3,5 trln AQSh dollaryna jýyqtap, jańadan 22 mln jumys ornyn ashýǵa septigin tıgizedi. Bul saladaǵy nesibemizdi biz de qur jibermeýimiz kerek.

5G synaqtan sátti ótýde

Sonaý bir kúni Úkimet basshysy Asqar Mamın elimizde osy «besinshi býyn» baılanysyn engizýge arnalǵan keńes ótkizip, onyń sıfrly ekonomıkany damytý múmkindikteri, áseri týraly egjeı-tegjeıli aqparat aldy.

Osy jıynda baıandama jasaǵan Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrliginiń bas­shy­lyǵy Qazaqstannyń AQSh, Ońtústik Koreıa, Shveısarııa, Estonııa mem­leketteriniń qatarynda jańa júıeni synaq­tan ótkizýdi jedeldete qolǵa alyp, basym­dyq berip otyrǵanynan habardar etti.

El aýmaǵyna 5G baılanysynyń ınfra­­qurylymdaryn júrgizý jumys­ta­ry aıasynda jyl sońyna deıin Nur-Sultan, Almaty jáne Shymkent qala­la­rynda besinshi býyn baılanysy qanatqaqty joba retinde synalady. Sosyn baryp aldaǵy ýaqytta 5G baılanysy elimizde turǵyndarynyń sany 50 myńnan asatyn árbir eldi mekenine júrgizilmek.

Negizi 5G baılanysymen tolyq qam­­tylmaǵan jerde «Aqyldy qala», «Sıfr­ly Qazaqstan» tárizdi baǵdar­la­­malardyń kúni qarań bolatyny ras. Jo­ǵaryda aıtylǵandaı, bul joǵary jyl­dam­dyq­ta­ǵy baılanys sátimen júrgizilip jatsa, óz ómirimizge qandaı jańa tehnologııa engenin sezbeı da qalamyz. Taǵy birer mysal aıtar bolsaq, dıqandar 5G arqyly úıinen shyqpaı-aq, egistiń shyǵymyn baıqap, topyraqty qolmen ustaıtyndaı áser alady. Mysaly, Elba­sy­nyń Fınlıandııaǵa sapary kezinde «Nokia» kompanııasynyń tanystyrylym alańynda jýrnalıster de osy jo­ǵa­ry jyldamdyqty baılanys arqyly kóshede jumys istep jatqan burǵylaý tehnı­kasynyń boıyndaǵy dirildi (vıbra­sııa­ny) keńsedegi basqarý tutqasyn ustap ta sezine aldy.

Negizi bizdiń elimizde bul jańalyqtyń kóp kúttirmeıtini baıqalady. Máselen, kóktem ýaǵynda Astana ekonomıkalyq fo­rýmynyń aıasynda «Qazaqtelekom» AQ Úkimet basshysyna 5G baılanysy arqyly qońyraý shalýǵa múmkindik jasady. Tutqanyń nemese beıne qu­ryl­­ǵynyń ar jaǵyndaǵy adam týra ja­nyń­daǵydaı áser beretin jańa teh­no­logııanyń qadamy osylaısha bastaldy dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Negizi bul – aınalasy bir jyldyń ishindegi jetistik. Alda ınfraqurylymdardy jańǵyrtýǵa baılanysty kóptegen ju­mystar tur. Qazirdiń ózinde «Qazaq­te­le­kom­nyń» bastapqy testileý synaqtary málimet­terdi ótkizý, júkteý shamasynyń qýat­tylyǵyn, múmkindigin kórsetip otyr.

Jalpy, 5G baılanysynyń yrzyǵyn kórý úshin qarapaıym qoldanýshynyń ózi qaltasyndaǵy smartfonyn da jańalaýǵa májbúr bolady. Qazir uıaly baılanys operatorlary da óz múmkindikterin saralap, zamana kóshinen qalmaýdyń qamyna kirisken. Osy oraıda, jýyrdaǵy suhbattarynyń birinde «Qazaqtelekom» AQ ınnovasııalar jónindegi bas dırektory Nurlan Meıirmanov árbir operatordyń 5G baılanysy qurylǵysyn ornatý keminde 350-400 mlrd teńgege túsetinin aıtqan edi.

Qalaı degenmen de, Elbasynyń tapsyrmasynan keıin «Qazaqtelekom» AQ óz áriptesterimen birge 5G standartyn qysqa merzimde tolyq tııanaqtaýdy jos­parlap, mejeli merzimnen keshikpeýdi kózdep otyr.