Fransııa prezıdenti Emmanýel Makron bul jaǵdaıdy «ǵalamdyq krızıs» dep tanyp, G7 sammıtinde talqylanatynyn aıtqan. Nátıjesinde Bıarrıse qalasynda sammıtke jınalǵan yqpaldy jeti memlekettiń kóshbasshylary Amazondaǵy órtti sóndirýge 22 mln dollar qarajat beretinderin jarııa etti. Emmanýel Makron qarajat, eń aldymen, órt sóndirý ushaqtarynyń shyǵynyn tóleýge ketetinin jáne Fransııa órt sóndirýge jumyldyrylǵan aımaqtaǵy áskermen kómek kórsetetinin jetkizdi.
Alaıda Brazılııa úkimeti «úlken jetilik» usynǵan qarajattan bas tartatynyn málim etti. Oǵan qosa sheteldik derjavalardy Amazondy basqarǵysy keledi dep aıyptap otyr. Brazılııa prezıdenti ákimshiliginiń basshysy Onıks Lorenzonı Globo-ǵa bergen suhbatynda: «Rahmet, biraq bul qarajat Eýropadaǵy ormandardy qalpyna keltirýge qajetirek», - dedi. Sondaı-aq ol «Makron tipti álemdik muranyń bir bóligi bolyp tabylatyn shirkeýdegi órttiń aldyn ala almady, endi bizdiń elge keńes bergisi keledi me?», - dep Notr-Dam shirkeýindegi órtti eske aldy.
Fransııanyń Grınpıs uıymy «úlken jetiliktiń» bul bastamasyna «ekologııalyq apattyń shuǵyldyǵy men aýqymyn eskergende laıyqsyz sheshim» dep baǵa berdi.
Brazılııa Prezıdenti Jaır Messıas Bolsonarý kópten beri Eýropa elderiniń Brazılııanyń tabıǵı resýrstaryna kóz tikkenin aıtyp keledi. Onyń aıtýynsha, Brazılııaǵa qyzyǵýshylyq tanytqandardyń ıgi sharalary – óńirde ornyǵyp alý úshin jasaǵan áreketterin jasyrýdyń amaly ǵana. Bolsonarý shetelder tarapynan jasalǵan kez kelgen qaıyrymdylyq el egemendigine qaýip tóndiredi dep senedi.
Brazılııanyń ǵaryshtyq zertteý ortalyǵynyń málimetinshe, Amazon ormanynda órt oshaqtary kóbeıip, ótken jyldarmen salystyrǵanda rekordtyq kórsetkishke jetken. О́rtti sóndirýge jumyldyrylǵan 44 000 ásker qazir Brazılııanyń jeti shtatynda ekologııalyq apatpen kúresýde.
Osyǵan baılanysty qoǵamda prezıdent Jaır Bolsonarýdyń ekologııalyq saıasatyna qarsy narazylyq kúsheıgen. Tabıǵat korǵaýshylary Bolsonarý fermerlerdi jerdi tazalaýǵa shaqyrýynan órt shyqty dese, ǵalymdar tropıkalyq ormandardyń az ýaqyt ishinde múshkil halge jetýin Prezıdenttiń qyzmetke kelgennen bastap Amazon boıyndaǵy ný ormandardy ıgerý týraly sheshimimen baılanysty dep otyr.
Ádette orman órtteri Brazılııada qurǵaqshylyq maýsymynda jıi oryn alady, alaıda iri qara maldy ósirý úshin ormannyń kóp aýmaǵy ádeıi ıgerilýi múmkin. Mamandardyń aıtýynsha, sol sebepten de bıyl óńirde oryn alǵan órt sany joǵary bolyp otyr, qańtar men tamyz aralyǵynda 74 000 órt oshaǵy tirkelgen.
Álemdegi eń úlken tropıkalyq orman retinde Amazon – jahandyq jylyný qarqynyn baıaýlatatyn ómirlik mańyzdy kómirteginiń qoımasy. Munda sondaı-aq ósimdikter men janýarlardyń úsh mıllıonǵa jýyq túri bar, ormandy alqaptardy bir mıllıon baıyrǵy turǵyn mekendeıdi.
Amazondy jaıpaǵan órt álem jurtshylyǵynyń narazylyǵyn týdyrdy. Alaıda keıbir tabıǵat qorǵaýshylar NASA-nyń órt kartasynda ótken jeksenbide oryn alǵan ortalyq Afrıkadaǵy alapat órttiń nege eskerýsiz qalǵanyna alańdaýly. Bloomberg agenttiginiń málimetine sáıkes, ótken aptada eki kún boıy Angolada Brazılııadaǵy órtten úsh ese aýqymdy órt shyqqan. Brazılııadaǵy 2127 órt oshaǵymen salystyrǵanda Angolada 6902 , al kórshiles Kongo Demokratııalyq Respýblıkasynda 3395 órt bolǵan.
