Eýropany mal soıý tásili mazalap tur

Bul máseleni janýarlardy qor­ǵaýshylar qozǵalysynyń ókilderi jıi kóterip júr. Olar­dyń pikirine súıensek, qasapshy pyshaǵyna jyǵylǵan maldy áýeli esinen tandyryp alsa, onyń ja­nyn qınamaıdy. Al baýyz­da­ǵannan keıin qany ábden aq­qansha kútý janýardy ábden azaptaıdy dep esepteıdi.

Alaıda, mundaı qadam ká­ri qur­lyqty mekendeıtin mu­sylman­dar men evreılerdiń qar­sy­ly­ǵyn týǵyzdy. Onyń óz sebebi bar. Etti halal ne evreı­ler­diń kosherine laıyqtap tu­tyný úshin maldy tirideı baýyzdaý qajet. Eki dinniń de talaby osy. Sonymen qatar janýar­dy qınamaý – dinı joralǵyny oryn­daýdyń negizgi talaptarynyń biri. Sol úshin qasapshynyń pyshaǵy ótkir, bir tartqanda oryp túsetindeı bolýy tıis.

Aıta keterligi, maldy soımas­tan buryn ony esinen tandyryp alý Islam­ǵa kereǵar emes. Din­tanýshy Qaırat Jol­dybaıuly «Egemen Qazaqstanǵa» bergen suh­batynda ondaı tásildiń du­rys júr­gizilýi qajettigin aıtady. «Eń durysy – maldy pyshaqpen baýyz­daý. Alaıda, toqpen nemese bas­qa da ádispen taldyryp,  jany shyqpaı jatyp baýyzdalsa jáne qan durys aǵatyn bolsa, eti adal. Biraq mundaı tásilge júginý mákrúh», deıdi ol.

Din ókilderiniń de, janýar­lar­dy qorǵaýshylardyń da sózi­niń jany bar. Tipti, soıylǵan mal­ǵa júrgizilgen ǵy­lymı zertteýler de ushan-teńiz. Má­selen, Meat Science jýrnalyna aqpan aıyn­da shyqqan maqalada qoıdy halal tásilmen soıý men elektr toǵymen esten tandyrý ar­qyly soıýdyń aıyrmasy az eken­digi anyqtalǵan. Budan bólek, esten tandyrý prosesi durys júr­gi­zilmeıtin sátteri de kezdesedi.

Jalpy, ǵylymı ortada júr­gizilgen mundaı zertteýler óte kóp. Áıtse de, solardyń birde-biri maldy baýyzdaǵan kezde jáne esinen tandyrǵan kezde onyń qanshalyqty aýyrlyqty sezetinin anyq­taı alǵan joq. Sondyqtan janýarlardy qorǵaý­shylar men din ókilderiniń aıtysy biter emes.

Ýallonııa – mundaı tyıym­dy engiz­gen alǵashqy meken emes. Jyl basynda Belgııadaǵy Flandrııa aımaǵynda da osyndaı zań kúshine engen-tuǵyn. Jalpy, Eýropalyq Odaqqa kiretin bir­neshe memlekette, atap aıtar bolsaq, Danııada, Shvesııada, Slo­ve­nııada maldy tirideı baýyzdaýǵa tyıym salynǵan.

Belgııadaǵy jaǵdaı Eýropa­lyq Odaq­tyń janýarlardy qorǵaý men senim bostandyǵyna qatysty zańynyń kere­ǵar­lyǵyn kórsetip otyr. Bir jaǵynan, janýarlardy qorǵaý, olardy azaptamaý qajet ekendigi túsinikti. Sondaı-aq Halyqaralyq adam quqyqtary jónindegi deklarasııa kez kelgen azamattyń din erkindigi bar ekenin, senimine qatysty dinı joralǵylardy oryndaýǵa quqyq beredi.

Degenmen, maldy tirideı soıýǵa qar­sy­lyqtyń astarynda tek janýarlardy qorǵaý máselesi jatpaǵany beseneden belgili. О́ıtkeni Flandrııadaǵy ońshyl saıasatkerler ózderiniń musylmandarǵa qarsy popýlıstik ustanymyn halyqqa jetkizý úshin birneshe jerde osyndaı másele kótergen-tuǵyn. Máselen, osy tyıymdy alǵash usynǵan Ben Veıts esimdi saıasatkerdiń ońshyl kóz­qa­ras­ta ekeni barshaǵa aıan. Sondaı-aq Bel­gııanyń musylmandar jáne evreıler qaýymdastyǵy da tyıymnyń astarynda saıası oıyn jatqanyna senimdi. Áıtse de, bul oqıǵa basy árdaıym pise bermeıtin eki taraptyń birigýine múmkindik berip otyr.

Slovenııalyq fılosof Sla­voj Zızek ty­ıymnyń saıası astary basym ekenine senimdi. Russian Today agenttigine ber­­gen suhbatynda ol janýarlardy qor­ǵaýmen aınalysatyndar maldy dinı jo­­ralǵy boıynsha soıatyndarmen emes, aýyl sharýa­shylyǵy ferma­lar­ynda kúnde­likti bolatyn jaǵ­daımen kúresýi qajet ekendigin aıtady. Máselen, «The Guardian» basylymynyń máli­metine súıen­sek, Ulybrı­ta­nııa­daǵy ferma­lar­da maldardy tebý, teme­kimen kúıdirý sekildi qor­laýdyń túr-túri kezdesedi eken.

Ázirge Belgııa sekildi Eýro­panyń birqatar elinde maldy halal tásilmen tirideı soıýǵa tyıym salý máselesi tal­qylanyp jatyr. Joǵaryda aıtyp ótke­ni­mizdeı, osy taqyryp janýar­lar­dy qorǵaýshylardyń ǵana emes, ult­shyl ońshyldardyń negizgi máselesine aınalǵan. Bul qazirgi tańda kári qurlyqta ım­mıgrasııaǵa qarsy kózqarastyń beleń alyp turǵanyn kórsetedi.