...suraý salady
Qaıdasyńdar, sahnanyń sańlaqtary?!
Kúnshýaqty Ońtústik – kıeli ónerge, san qyrly óner ıelerine baı óńir. Bulaı deýimizge shyraıly Shymkent shahary men túrlengen Túrkistan oblysynda kóptegen teatrdyń jumys isteýiniń ózi naqty dálel bola alady. Aıtýly ónerpazdarymyz qanshama. Mine, sol teatrlardyń biri – Jetisaı qalasyndaǵy Qurmanbek Jandarbekov atyndaǵy mýzykalyq drama teatry taıaýda ózderiniń 50 jyldyq mereıtoıyn atap ótkeni belgili.
Osyndaıda halqymyzdyń «Elý jylda – el jańa» degen danalyq sózi oıǵa eriksiz oralady eken. Iá, jarty ǵasyr aralyǵynda munda kóńil tolqytar qýanyshty sátter az bolǵan joq. Teatr repertýaryndaǵy «Qyz Jibek», «Qaragóz», «Jalbyr», «Malınovkadaǵy úılený toıy» sekildi spektaklderdi kórermen qaýym tamsana tamashalaıtyn.
Ásirese sahnanyń sánine, ómirdiń mánine aınalǵan Sholpan Qojamuratova, Qatıra Bekmuratova, Bátıma Súleımenova sekildi aktrısalardyń óneri she?! Bul arýlar myń buralyp sahnaǵa shyqqanda olardyń sóz saptaýy men júris-turysyna, is-áreketine tańdaı qaqpaıtyn jan qalmaıtyn. Jan sulýlyǵy men tán sulýlyǵy qatar úndesken bul qoıylymdardy qalaı umytarsyń?! Buǵan qosa qabat orkestrdiń áýezdi áýeni, jaryq pen dekorasııanyń qanyq boıaýy quıqyljyta án salyp turǵan qyzdardy barynsha qulpyrtyp, kóriktendire túsetin. Olardyń boıyndaǵy ánshilik, bıshilik qasıetter aktrısalyq sheberlikterimen jymdasa túsetin. Halyq búginde sol bir qyzdardyń ónerin saǵynyp júr. Teatrdyń qazirgi quramynyń arasynan sondaı tarlan talanttardy kórgisi keletini aqıqat.
Kórermen demekshi, sońǵy kezderi teatrǵa kelýshilerdiń qatary sıreı túskeni anyq. Ári bul jalǵyz Jetisaı teatryna ǵana qatysty jaǵdaıat emes. Halyq tereń maǵynaly qoıylymdarǵa qaraǵanda jeńiltek jasandy estrada «juldyzdarynyń» ónerine tánti bola túskendeı kúı keshýde. Osyndaıda sahnanyń sánine, ómirdiń mánine aınalǵan jandar qaıda eken degen saýal til ushyna qaıta-qaıta orala beretinin qalaı jasyramyz?!
Orynjan ÁSKERBEK,
Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi
...maqtan tutady
Keregeli Qazaq elin áspettegen
Adamı qundylyqtar men rýhanı qazyna baılyǵyn negizge ala otyryp, jastardyń patrıottyq sezimin arttyrý maqsatynda kóptegen ıgi shara ótkizilip kele jatqany málim. Olardyń barlyǵy ultymyzdyń salt-dástúrleri men mádenıetimizdi jańǵyrtý uǵymyna saı keledi. Osyǵan oraı, Aqmola oblysyndaǵy Krasnyı Iаr aýylynyń turǵyny Sáken Mýjýbaev «Keregeli Qazaq eli» atty sáýlet kompozısııasyn qurastyryp, jobanyń tıimdi jaqtarynyń tanystyrylymyn ótkizdi.
Arhıtektýralyq joba dástúrli kıiz úı ispettes on alty ýyǵy men Qazaq eliniń kartasy beınelengen kúmbezden turady. Bul shaǵyn kıiz úıdiń on alty ýyǵy elimizdiń on tórt oblysy men Nur-Sultan, Almaty qalalaryn bildiredi eken. Ár keregeli ýyq belgilengen aımaq jóninde málimetter qoryn usyna alady. Aıta ketetini, kompozısııa quramyna ár oblystyń qalalary men aýdandary jóninde maǵlumattardy qamtıtyn bıktigi 1,5 metrlik shalqyma shańyraqty kıiz úıler de kirmekshi.
Avtordyń aıtýynsha, jobanyń qurylysy óte qarapaıym jáne qyrýar shyǵyndy talap etpeıdi. Sebebi, sáýlet týyndysynyń kańqasy temirden, al keregeleri qarapaıym qurylys materıaldarynan jabdyqtalǵan. Búgingi tańda izdenimpaz jerlesimizdiń kishigirim sáýlettik kompozısııasy patenttelip, shaǵyn maketi «Visit Aqmola» týrıstik-aqparattyq ortalyǵynda ornalasqan.
Botakóz AMALBEK,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-diń stýdenti
...jańalyǵyn jetkizedi
Bilim mazmuny zaman talabyna saı bolsyn
Almaty obylysy Esik qalasynyń Raqymjan Toqataev atyndaǵy orta mekteptiń bazasynda «Qazaqstan tarıhy» jáne «Quqyq negizderi» páninen biliktilikti arttyrý kýrsy ótti. Oǵan aǵa oqytýshy Baqtygúl Matekova jetekshilik jasap, shara barysynda tarıh páni muǵalimderine pán boıynsha jańartylǵan bilim berý mazmunynyń erekshelikteri men qurylymyn tanystyrdy. Bul jańartylǵan bilim berýdiń mańyzdylyǵy – oqýshy tulǵasynyń úılesimdi, qolaıly bilim berý ortasyn qura otyryp, synı turǵysynan oılaý, zertteý jumystaryn júrgizý jáne jeke juppen topta jumys jasaýǵa tıimdi oqytý ádis-tásilderin ıgere otyryp, baǵalaý júıesindegi ózgeristerdiń artyqshylyǵy balanyń oılaý qabiletin damytýǵa yqpal etetinine kóz jetkizý. Sonymen qatar bilim men tárbıe berýde «Máńgilik El» ıdeıasy aıasynda ulttyq biregeıligimizdi saqtaı otyryp, damýymyzdyń basty faktory bilim ekenine kóz jetkizdik. Sebebi, qundylyqtar júıesinde bilimdi bárinen bıik qoıatyn ult qana tabysqa jetedi.
Qoryta kele, jańa zamanǵa saı synı turǵydan oılaı biletin, alǵan bilimin ómirde tıimdi qoldanyp, ózindik dáleli, senimi bar yntaly, ulttyq mádenıetimizge saı óz oıyn erkin jetkize alatyn daryndy da talantty tulǵa tárbıelesek, elimizdiń bolashaǵy jarqyn bolatynyn senimmen aıtýǵa bolady. Qazirgi tańda bilimdi ómirde paıdalana alatyn shákirt tárbıeleýge bul jańartylǵan bilim berý baǵdarlamasynyń alatyn orny erekshe bolyp otyr.
Nurdyǵul ShANBAEV,
N.Ostrovskıı atyndaǵy orta mekteptiń
tarıh pániniń muǵalimi
...oı qozǵaıdy
Folklor – ulttyń kilti
Halyqtyń ańyz-ertegilerinde sol ulttyq ishki dúnıesiniń qupııasy jasyrylǵan. Folklor degen – kez kelgen ulttyń, etnostyń jasyrylǵan kody. Sol rýhanı kodty ashyp, ulttyń qundylyqtaryn bilýge, qarapaıym ertegiler men óleń-jyrlar jetkilikti.
Kezinde Amerıkany jaýlaýǵa kelgen aǵylshyndar jergilikti Apachı, Dakota, Cherokı, Gýron taıpalarymen kóp qaqtyǵysqan. Jerdi jaqsy biletin, attyń qulaǵynda oınaıtyn, bes qarýy saqadaı-saı úndisterdi ala almaǵan aǵylshyndar, sol taıpalardyń folkloryn zerttegen. Amerıka úndisteriniń ertegilerinde bızonnyń qasıeti týraly kóp aıtylady. Ertegilerde apachıler men cherokıler bızonnyń sútin iship, etin jep, terisin kıim qylǵan. Sol bızon týraly kóptegen ertegi men óleń-ańyzdar bar ekenin tapqan. Sodan keıin aǵylshyndar bızondardy ońdy-soldy qyra bastaıdy. Oq dárimen ala almaǵan taıpalardy ashtyq pen joqshylyq arqyly tize búktiredi. Bızonnan aırylǵan taıpalar aǵylshyndarǵa burynǵydaı jaýapty soqqy bere almaıdy.
Samat NURTAZA
