Tolaǵaı jigitter Tolaǵaıdyń baýraıynda bas qosty

El aýzynda erterekten
Ertek bolǵan qyzyq kepten
Bir áńgime esimde bar.
Aıtyp sony baıandaıyn,
Erinbeıin, aıanbaıyn,
Tyńdaý úshin kel, balalar!
Bes júz jyldar shamasynda,
Sonaý Ertis jaǵasynda,
Bolǵan bireý Sarjan atty...

Qazaqtyń kórnekti aqyny Ábdilda Tájibaevtyń osylaı bastalyp, Sarjan­nyń Aısulý atty súıgen jarynan Tola­ǵaı esimdi ul týǵany, onyń jeti jasta sadaq atqany, atqan tasty ýatqany, áke­sine qarsy shapqan jolbarysty «Bul ne degen úlken mysyq?» dep atyp uryp, jaıratqany, keıin eline qýańshylyq kelip, bir tamshy jańbyr tambaǵanda Tarbaǵataı taýyna baryp, basyndaǵy qarymen, baýyryndaǵy ańymen qosa bir shatqaldy bólip, kóterip alyp kele ja­typ áldenege súrinip, taý astynda qalýy­men aıaqtalatyn óleńi kópshiliktiń esinde bolar.

Iá, jaqynda, naqtyraq aıtsaq 24-25 tamyz kúnderi osynaý qasıetti taýdyń baýraıynda, Kókpekti aýdanynyń orta­lyǵy – Kókpekti aýylynda «Tolaǵaı sultany» atty halyqaralyq sporttyq-shyǵarmashylyq saıys ótti dúrkirep. Jigitterdiń eptiligi, estiligi men kúsh-qaıratyn tarazyǵa salýdy murat etken taǵylymdy shara Jastar jyly hám «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda Kókpekti aýdany ákimdigi men Oblystyq Ishki saıasat basqarmasyna qarasty Jastar resýrstyq ortalyǵynyń bas bolýymen uıymdastyrylǵanyn aıta ketkenimiz jón shyǵar.

Júldesi qomaqty, eki kúnge sozyl­ǵan básekege qatysýǵa óńirimizdiń aý­dan-qalalarynan bólek, Qostanaı, Qa­ra­­ǵandy, Aqmola, Pavlodar, Almaty, Túrkistan oblystarynan, Nur-Sultan shahary men Mońǵolııadan 23 jigit bilek sybanyp kelipti. Sonymen qoıshy, halyq­aralyq dúbirli dodanyń birinshi kúni bessaıystan (teńge ilý, jamby atý, aýdaryspaq, qol kúresi, qazaq kúre­si) bastaldy. Áýeli jigitter jamby atýdan saıysqa tústi. At ústinde shaýyp kele jatyp sadaq atý kimge ońaı tısin?! Degenmen bul synda óskemendik Silámbek Qabıev pen kókpektilik Erlan Ázimbaev úsh nysananyń ekeýine dóp tıgizip, jınalǵan jurttyń kóńilin bir serpiltip tastady. Al «Teńge ilý» bá­sekesinde Kerekýden kelgen Batyrbek Qoshqarbaev bes teńgeniń úsheýin ilip, eptiligin kórsetti. Aýdaryspaqta Qar­qa­ra­lynyń (Qaraǵandy oblysy) namy­­­syn qorǵaǵan Tileýhan Nurhan qarsylas shaq keltirmedi. Qazaqsha kúres­te túr­kistandyq Ákbar Elýbaıuly qarsy­lastarynyń barlyǵyn jeńdi. Al qol kúreste Jetisýdan jetken Meı­­rambek Rahymbaev bileginiń kúsh­tiligimen kópshilikti tánti etti.

Sadaqshylyq óner qaıta jańǵyrdy

Jıyrma úsh jigittiń ónerine eki kún boıy abaıtanýshy Omar Jálel, dástúrli ánshi, ónertanýshy Erlan Tóleýtaı, balýan, «Qazaqstan Barysy» týrnıriniń eki dúrkin jeńimpazy Aıbek Nuǵymarov, óskemendik akter Aıdyn Salbanov pen Oblystyq ishki saıasat basqarmasy bas­shysynyń orynbasary Rıshat Ramazanov tarazylap, baǵa berdi. Jarys arasynda qazylar alqasynyń múshesi, ózi de buryn «Jigit sultany» saıysyna qa­tys­qan Erlan Tóleýtaı aǵamyzdy áńgi­mege tartqanymyzda, mundaı baıqaý 1991 jyly Almatyda ótip, jyl sa­ıyn dástúrli túrde uıymdastyrylyp, 1998 jyly toqtap qalǵanyn, mine, sodan keıin 20 jylǵa jýyq ýaqyttan soń Kókpekti jerinde qaıta jandanǵanyn qýa­na jetkizdi. «Men osy saıysqa jam­by atýdy ádeıi kirgizdim. Keńes óki­­meti eń birinshi sadaqty qurtqan. Spar­takıadadan sadaqty alyp tastaǵan. О́ıt­keni qazaqqa, túrki halyqtaryna sadaq berýge bolmaıdy. Jaýyngerlik rýhy oıanyp ketedi dep qoryqqan. Sadaq atý ǵajaıyp óner ǵoı. Sadaqshylarǵa sonaý saq-ǵun zamanynyń ózinde erekshe basymdyq berilgen. «Bularmen soǵysý múmkin emes, sheginý qashtyǵa sanalmaıdy» deıdi eken jaýlary. Aldymen sadaqshylar oqty qardaı jaýdyryp, qyryp salady eken. Es jıyp, qýǵan kezde qasha soǵysyp, atqa teris qarap otyryp qulata beredi eken. Sóıtip jaýlaryn arandatyp, aldap kelesi qolǵa alyp barady. Saqtardyń árqaısysy mergen bolǵan. Bes sekýnd saıyn bir jebe at­qan. Al endi dúldúlderi sekýnd sa­ıyn qoramsaqty arqaǵa asyp alyp, qoly aınalyp turyp ata bergen deıdi. Bir ǵajaby, sadaqty attyń tuıaǵy kóterilgen kezde atady eken. Demek, sadaqshylyq – sanamen, rýhpen ushtasqan óner. Sadaq atý adamnyń qııalyn ushtaıdy. Qazaqta naızagerlik degen de ǵajaıyp óner bolǵan. Qunanbaı sumdyq naızager bol­ǵan. Túıeniń qumalaǵyn ilip alý ja­rysy bolǵan kezde atpen shaýyp kele jatyp naızanyń ushyna túıeniń quma­laǵyn qadap óte shyǵady eken. Qunan­baı – eń sońǵy naızagerdiń biri. Uly­taýdaǵy Erden batyr da saıysta shaq keltirmeıtin naızager bolǵan deıdi. Bál­kim, kelesi jyly «Tolaǵaı sultany» saıysy aıasynda sadaqtan chempıonat ótki­zetin shyǵarmyz. Bálkim, Qunanbaı atyn­daǵy naızagerler saıysyn ótkizip, naızagerlikti de qaıta jańǵyrtarmyz. Osyndaı oılar bar. Osy rette ıdeıamyz­dy qoldap, júzege asyrǵan Kókpekti aýdanynyń ákimine kóp rahmet», deıdi óner janashyry.

Kókpekti aýdanynyń ákimi Ashat Smaılov «Tolaǵaı sultany» saıysy endi Kókpekti jerinde dástúrli túrde ótetinin, shara aýqymyn jyldan-jylǵa keńeıte túsýdi kózdep otyrǵandaryn aıtady. «Bul sharany uıymdastyrýdaǵy maqsat-muratymyz bireý. Elimizdiń be­reke-birligin arttyrý, erteńgi urpaq­ty otansúıgishtikke, batyldyqqa, batyr­­lyqqa tárbıeleý, ulttyq salt-dástúr­lerimizdi ulyqtaý. Aldaǵy ýaqyt­ta biz bir ǵana «Tolaǵaı sultany» saıysymen shektelmeı, umytylǵan salt-dástúrlerimizdi jańǵyrtatyn bolamyz», deıdi ol.

Ekinshi kúni jigitter qoldan keletin ónerlerin jurt nazaryna usynyp, bilim deńgeıin, oı-órisi kókjıeginiń keńdigin tarazyǵa saldy. О́kinishtisi, birinshi kúni bilek kúshimen kó­rermen kóńilinen shyǵyp, qazylar tarapynan jaqsy upaı alǵan jigitter bul kúni bilim kúshiniń tómen, rýhanııattan alshaq ekendigin baıqatty. Tipti, uly Abaı men Ybyraı Altynsarınniń mektep oqýshylarynyń ózi jatqa biletin óleńderin shatastyrǵan qatysýshylar boldy. Desek te ekinshi kúni buǵan de­ıin qoshqar kóterýmen alǵa shyqqan túrkis­tandyq Ákbar Elýbaıuly sahnaǵa 120 keli tartatyn torpaqty alyp shy­ǵyp, basynan asyra 20 ret kóterip, eldi eleń etkizdi. Al Abaı aýdanynan kelgen Aıdos Úrkimbaev qarnyna bir metr­deı bıikten 16 kelilik kir tasyn tastatyp, keýdesine qoıǵan jalpaq tasty zor balǵamen soǵyp jarǵyzdy.

Sonymen eki kún boıy Tolaǵaı baýraıyn dúbirge bólegen saıystyń júldegerleri de anyqtaldy. Kókpekti aýdanynyń Atymtaı jomart azamaty Bolat Bekberdınov tikken bas júlde – «Lada-Granta» kóligin abaılyq Aı­dos Úrkimbaev ıelense, 1-oryn (1 mıl­­­lıon teńge) túrkistandyq Ákbar Elý­baı­ulyna, 2-oryn (700 myń) qara­ǵandylyq Tileýhan Nurhanǵa, 3-oryn (500 myń) kerekýlik Batyrbek Qosh­qarbaevqa buıyrdy. Segiz jigit arnaıy atalymdar boıynsha marapattaldy. Júl­degerler men qatysýshylardy Oblys­tyq ishki saıasat basqarmasynyń basshysy Irına Smıt quttyqtap, jyly lebizin jetkizdi.

Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Kókpekti aýdany