– О́lgen adamdy «Reseıge jumysqa ketemin dep aıtyp júrgen» degen soń, qalaı izdestirý kerektigin oılastyra bastaǵanbyz. Sol arada «marqum jumys istegen dámhana ıesi adamdardy urady eken» degen aqparat qolǵa tústi de, jumystyń betin solaı burdyq. Qylmystyq is qozǵadyq. Ári qaraı kishkentaı ǵana dámhanadan adam ólimi ǵana emes, «qul ustaý» men azǵyndyqqa deıingi qylmystar shyǵa berdi, – deıdi Nurlan Arystanov.
Dámhana Borovskoe aýylynyń shetine qaraı, uly joldyń boıyna jaqyn jerde ornalasqan. Onda ǵımaratty jylytýǵa qysymen pesh jaǵatyn, qar tazalaıtyn, ashanaǵa aspazdar, kelýshilerge daıashy sekildi biraz jumysshy kerek. Adal aqysyn tólese, aýyldy jerde bul bir otbasyn terbetetin jumys. Kúdiktiniń aýdan ortalyǵynda dámhanadan bólek, qonaqúıi de bolǵan kórinedi. Ol jaldamaly jumysshylaryna «qatań tártippen» qaraıdy. Kimde-kim jumystan keshikse, jumys kezinde ishkilik ishse, dámhananyń buıymyn búldirip qoısa, ydys synsa – osynyń barlyǵyna aıyppul salyp, aılyq jalaqysynan 10 myń teńgege deıin ustap qalyp otyrǵan. Aıyppuldar qatary óse kele, endi jumys berýshi jumysshyǵa emes, jumysshy jumys berýshige qaryz bolady. Qyzdarǵa «ózim tóleımin» dep aldap, bankten kredıt aldyrady da, ony tóleýden bas tartady. Árqaısysynyń qaryzy 40 myńnan 100 myń teńge kólemine jetedi. Bul aýyl adamdary úshin az aqsha emes. Olardy ózine osylaı materıaldyq táýeldilikte ustaıdy da, kúdikti «qul ıelenýshi» bolyp, shyrt túkirip shyǵa keledi.
– Dámhana ıesi áý basta álgindeı aıyppuldy «oılap taýyp», tártip ornatqysy kelgen bolýy kerek. Biraq jeńil aqshaǵa qunyqqan soń, keıingi áreketiniń barlyǵy qylmysqa baryp tirelgen, – deıdi Nurlan Arystanov. Ádiletsiz qaryz jamalǵan ústine jamalyp, aq adal mańdaıteriniń aqysyn ala almaǵan jumysshylar da oǵan qarsy sóılep qalady, jumysqa yntasy bolmaıdy. Kúdikti kóńiline jaqpaǵan jumysshylardy uryp, aýyr dene jaraqatyn salady. Qabyrǵasy synyp, dárigerge barǵan jumysshyny «qar tazalaǵanda úıdiń tóbesinen qulap qaldym» dep aıtqyzǵan. Jumysshynyń ótirik aıtpaýǵa amaly da qalmaıdy. Jumysshylar jalaqysyn suramaýy, qulaǵyn kesken qul bolýy úshin olardy moraldyq turǵydan táýeldi etýdiń «jolyn» oılap tabady. Janyndaǵy eki jumysshyǵa marqumdy jynystyq azǵyndyqpen zorlatyp, beınetaspaǵa túsirip alady. Qaryzy kóbeıgen qyzdardy da jynystyq qatynasqa jegedi. Osy taspalarmen bopsalap, «jurtqa jaıyp jiberemin» dep qorqytyp, olardyń eńbekaqysyn suratpaı, «aýzyn jaýyp» otyrady.
Materıaldyq táýeldilikke salyp, ári azǵyndyqpen qorlatqan marqum «qul» jumysty nashar istegen soń, ony ash ustaıdy. Birde onyń ashanaǵa kirip, kastrıýlden ruqsatsyz tamaq alyp jegenin bilip qoıǵan kúdikti, ony shynjyrmen baılap qoıyp jazalaıdy. Ádette, adamgershilik aıaqasty bolǵan jerde qatygezdik bas kóteredi. Marqumdy janyndaǵy jaldanǵan eki jumysshy da aıamaıdy, ol bireýiniń urǵanynan basyn kótermegen kúıi ólip qalady. Sol kúni dámhana ıesi jumysta bolmaıdy, oǵan habarlaǵanda, «tımeńder, jata bersin» deıdi de, kelgen soń, mashına dońǵalaǵyn jaǵyp, eki jumysshy men dámhana ıesi úsheýi máıitti kúndiz-túni órteıdi. Súıekti polıetılen qapshyqqa salyp, septıktiń astyna tyǵyp tastaıdy. Estigen adamnyń denesi titirkenetin osynsha qylmysty jasap júrgen dámhana ıesi de, «quldy» óltirip, máıitin jaǵýǵa kómektesken eki jumysshy da jasy áli qyryqqa jetpegen jas jigitter.
Sotqa jiberilgen is 15 qylmystyq oqıǵadan turady.
– Onyń ishinde adam bostandyǵyn shekteý, adam óltirý, aýyr dene jaraqatyn salý, áıelderdi jynystyq qatynasqa jegý, erlerdiń azǵyndyǵy sekildi aýyr qylmystar bar. Tergeý isi 4 aıǵa jýyq sozyldy, – deıdi oblystyq polısııa departamenti tergeý basqarmasynyń basshysy, polısııa polkovnıgi Nurlan Arystanov.
Osy aýyr qylmystardyń túp negizi – aýyldaǵy jumyssyzdyqta jatyr. Dámhana men qonaqúı ustaǵan kásipker qaýqarsyz jumysshylar úshin jarty qudaıdaı kórinedi. Olar materıaldyq táýeldilikpen qatar bostandyǵyn, quqyn, adamdyq aryn taptap jatqanda da bas kótermegen. Tipti pesh jaǵatyn jerde adamdy shynjyrmen baılap qoıǵanyn da bireýi tis jaryp, syrtqa aıtpaǵan. О́ıtkeni jumyssyz qalýdan, «qoly uzyn», qaıda tyǵylsa da qulaǵynan ustap sýyryp alatyn qojaıynnan qorqady. Taǵy bir tańǵalarlyǵy, osy is tergelgende de, sotqa berilgende de jurtshylyq oǵan asa dúrlige qoıǵan joq. Jaqynda «Aımaqtyq jáne jahandyq qaýip-qaterler turǵysynan Ortalyq Azııada adam saýdasyna qarsy kúresti kúsheıtý men osal mıgranttardy qorǵaý» óńirlik jobasynyń oblystyq polısııa departamentinde ótken tusaýkeserinen keıin ǵana kópshilik demin ishine tartqandaı bolyp, qoǵamda shýly istiń birine aınaldy.
Sonda kóp nársege kózdi jumyp qaraıtyn bolǵanbyz ba? Al Meńdiǵaradaǵy «quldyń» ólimi jumyssyzdyq saldarynan qoǵamda adamdar quqy taptalýynyń shekten shyqqan kórinisi ekeni anyq.
QOSTANAI
