Meni qýantqany, Prezıdent halyqtyń qınalyp júrgenin, qoǵamdaǵy keıbir áleýmettik máselelerdiń asqynyp, tereńdep ketkenin jaqsy biledi eken. Kóp balaly analardyń jaǵdaıyn, zorlyq-zombylyqqa ushyrap jatqan balalardyń janaıqaıyn, az qamtylǵandardyń ishindegi óner adamdarynyń, kitaphanashylardyń, murajaı qyzmetkerleriniń tabysy men turmysynyń tómendigin estip qana qoımaı, ózi qurǵan Úkimet tetikteri arqyly qarajat bóldirip, áleýmettik kúrdeli máselelerdi sheshýdiń joldaryn qadaǵalaımyn degeni kópshiliktiń kóńilinde úmit otyn jaǵyp otyr.
Joldaýda ózime jaqyn eki sala – ǵylym men mádenıettiń ahýaly týraly az áńgime aıtylǵan joq. «Abaıdyń 175 jyldyǵyn qalaı atap ótýimiz kerek?» degen saýalǵa Prezıdent tolyqqandy jaýap berdi. О́ıtkeni Abaı – mádenıetimizdiń, rýhymyzdyń ólshemi. Abaı qazaqtyń saqtalýy jolynda qyzmet etken, halqyn HH ǵasyrǵa, bolashaqqa daıyndaǵan uly aǵartýshy. Endi Abaıdyń ulylyǵyn keler urpaqtyń keregine, paıdasyna jaratý bizdiń kezegimizdegi mindet. Sondaı-aq ál-Farabı týrasynda aıtqan Prezıdenttiń parasatpen órilgen sózin jalpy ǵylym jóninde qorytqan ózekti paıymy dep túsindim.
Prezıdenttiń saıası maǵynasy mol, astarlap jetkizip, anyq aıtqan bastamasy – Altyn Ordanyń 750 jyldyǵyn atap ótýge qatysty oıy ultjandy azamattardyń arasynda qazirden qoldaý taýyp otyr. Búkil álemde geosaıası jaǵdaı qabynyp, onyń salqyny kishkentaı memleketterdi sharpyp turǵan kezeńde ózińdi-óziń kórsetip, tanytýdyń taptyrmas múmkindigi bul. Bir jaǵyńda Reseıdiń, bir jaǵyńda Qytaıdyń únemi qorqynysh otyn úrlep turǵanda Altyn Orda handarynyń el tutastyǵyn saqtaý jolyndaǵy ótkir saıasaty, onyń birneshe ǵasyr boıyna myzǵymaı saltanat qurýy, sabaqtastyǵyn úzbeýi, búgingi Ulytaý jerindegi sodan qalǵan tarıhı belgiler urpaq esinde jańǵyryp júrýi tıis. Muny túsinetin adam – túsinedi. Joldaýdyń jaqsy jaǵyn tizbeleı bersem, óte kóp, Prezıdentke tilektes adam retinde bul úshin tek rızashylyǵymdy bildiremin.
Q.Toqaev – álemdik deńgeıdegi iri saıasatker. Búgingi dúnıe-dúrmek tynysyn bir saıasatkerdeı sezinip otyrǵandyqtan «Qazaqstannyń úlken geosaıasattaǵy orny qandaı, HHI ǵasyrdaǵy halyqaralyq shıelenisterdiń yqpal-áseri bizdiń elimizdiń basyna qandaı qıyndyqtar týǵyzýy múmkin?» degen suraqtardyń jaýaby Joldaýda eki aýyz sózben túıindelse de, qamtylyp ketkeni artyq bolmas edi. Prezıdent «Jer sheteldikterge satylmaıdy!» dep jurttyń kóńilindegi kúmán-kúdikke birjola núkte qoıdy. Bek rızamyz. Men – qytaıtanýshymyn. Kúni keshe Jańatas qalasynda bolǵanymda sondaǵy azamattardyń qaýpine qulaq aspasqa áddiń joq. Onda «Qytaıdyń 50-den astam zaýytyn elge ákeledi» degen sóz jeldeı esip tur. Bul jaı sybys emes. Túbi narazylyqqa bastap ketýi ábden múmkin el arasynda taraǵan kúmánǵa Prezıdent ózi aralasyp, sybysty ózi seıiltkeni durys bolar edi.
Ortalyq Azııadaǵy kórshi memlekettermen qarym-qatynas máselesi de «bóltirik bóri astyndanyń» kebin kıip qalmas úshin únemi nazar aýdaryp, arǵy jaq-bergi jaǵyn baǵdarlap otyrýǵa tıis basty sharýamyz bolyp qala berýi kerek. Taǵdyrlas, tamyrlas, ózara tatý, týys memlekettermiz. Biraq kórshiler arasynda «Kim úlken? Kim kishi?» degen sátsizdeý saýal keıde «úlken aǵasy», «inisi» degen tujyrymmen túıindelip, bul árkimniń geosaıasattaǵy ornyn nusqaǵandaı áser qaldyratyny bar. Ortalyq Azııadaǵy bes memleket shyn yntymaqty ortaǵa aınalǵysy kelse, baǵyttaryn aıqyndap belgilegeni jón. Osy taraptaǵy Prezıdent saıasatynyń ustanymy el úshin mańyzdy dep esepteımin. Memlekettiń, ulttyń múddesin halyq bilýi tıis.
Murat ÁÝEZOV,
qoǵam qaıratkeri, mádenıettanýshy
